Kum 2009 – 14 leh 2014 – 21 chhunga Central sorkar-a Congress kaihhruai UPA leh BJP kaihhruai NDA Ram hmasawnna tehfung chi hrang hrang hmanga khaikhinna
Sawihawnna : Democracy ramah chuan sorkar hi mipui te avanga lo awm, mipui-te ta leh mipui te siam a ni tih hi kan hriat reng a tul hle a. Chuvangin kan aiawh tura kan thlan lal te hnathawh dan leh hmasawnna kawnga mipui-te min kaihhruai dan hi keini mipui te pawh hian kan zir chian peih lehzual hi kan mawhphurhna a ni tih hre lehzual ila a duhawm hle mai.
Thupui-a kan hmuh ang khian Central sorkar-a Congress leh BJP-te kaihhruai, i.e., UPA (United Progressive Alliance)leh NDA (National Democratic Alliance) ten kum 2009 - 14 leh 2014 – 21 chhunga ram hmasawnna kawnga an thlen chin/ hnathawh te ram hmasawnna tehfung pawimawh tak tak hmangin khaikhinna han nei dawn ila (Kum 2009 – 14 hi UPA term niin kum 2014 – 21 hi BJP rorel hun chhung a ni va thung).
1. GDP Growth Rate (Ram chhunga sum lakluh than/ pun dan): Hei hi ram chhung-a economic development than chak dan hriat nana khawvel ram pum leh World Bank etc., te pawhin an pawm leh hman lar ber a ni reng a. Kum 2009 – 14 chhung-a India ram GDP than dan chawhrual chu za zela 6.7 (6.7%) niin hemi hma kum 2007 – 08 phei kha chuan za zela 9 (9%) thleng chho hialin India ram GDP than/pun chak ber tum a ni hial awm e.
Hetihlai erawh chuan kum 2014 aṭangin central ah BJP-in sorkar-na rawn siam zui ve in kum 2014 aṭanga vawiin ni thlenga India ram GDP thanna/ punna rate chu chawhrual in za zela 4.8 ()4.8% ah a tla thla ta duai mai a ni. Kan Prime Minister zahawm tak, vaupum na tak mai chu a insawi ang leh a tum san ang chuan India ram chu hmasawnna kawngah min kal chak pui lo hle tih a rawn entir a ni. (Source : AICC Research Deptt.)
2. Gross Fixed Capital Formation (Hmasawnna ruhrel siam kawng-ah): Sorkar chak leh ram hmasawnna ngai pawimawh tak tak chuan kum engemaw zat lo kal zel tur atan hmasawnna ruhrel siam hi an ngai pawimawh takzet thin. Gross Fixed Capital Formation leh Assets kan tih fo hi thil thuhmun reng a ni a hrilhfiah kher ngailo turah dah ta ila.
Kum 2009 – 14 chhunga central sorkar Congress kaihhruai khan Gross Fixed Capital Formation (GFCF) chu GDP aṭanga chhut-in za zel ah 34.30 (34.30%) lai mai an siam chhuak/ hnutchhiah a, hei hi kum 2013 – 14 ah tlemte a tla hniam hret in za zela 31.30 (31.30%) ah BJP sorkar an hnutchhiah thei a ni. Amaherawhchu, kum 2014 aṭangin BJP kaihhruai sorkar-in central ah sorkar na rawn changin GFCF chu a rawn tla thla ta duai duai mai a, kum 2014 – 19 chhungin za zelah 27.40 (27.40%) ah a tla thla hman hial a. Hei hian a entir ber chu central BJP chuan hun lo la awm zel tur atana ram hmasawn zel tur ngaihtuah aiin tun hun reilote-a mipui hma-a inhampuar hi nuam a ti tawk hle’ tih a rawn tarlang a ni. Kum 2020 – 21 ah chuan GFCF chu tlema rawn kang ve deuhin za zela 31.20 (31.20%) rawn pha ve tura chhut/ ruahman a ni ve a ni. (Source : AICC Research Deptt.)
3. Indian Rupee Value vis-a-vis U.S dollar (India Pawisa hlutna leh U.S dollar hlutna khaikhinna): (Hriat zau nan) India ram pawisa hi kum 1975 thleng khan RBI (Central Bank) emaw Central sorkar-in a contrl thin a, tin, kum 1993 thleng khan engemawzat a la control bawk a (Partial Controls). Hemi hun chhunga India ram pawisa inthleng tawnna, i.e., Foreign Exchange chu RBI leh Central sorkar kut ah a awm a, chu chu ‘Fixed Exchange Rate’ an ti a ni. Kum 1993 hnu lam ah erawh chuan India pawisa hlutna chu pawisa mamawhna a san leh hniam ah (Demand and Supply of Money) a innghat tawh a, i.e., Currency Exchange Market, hetiang hnuaia pawisa inthleng kual vel dan (Currency Exchange Rate) hi ‘Floating Exchange Rate’ an ti a ni.
Tichuan, pawisa hlutna tla hniam kan tih fo hi chi hnih (2) in a sawi theih a – i) Fixed Exchange Rate Or Semi Exchange Rate hunlaia Indian rupees ram dang pawisa hlutna nena khaikhina a hlutna lo tla hniam hi ‘Devaluation Or Devaluation of Indian Rupees’ tih a ni. Tin, kum 1993 hnulam-a exchange rate kan hman, i.e., Floating Exchange Rate hnuaia ram dang pawisa nena khaikhin-a India ram pawisa hlutna lo tla hniam hi ‘Depreciation Or Depreciation of Indian Rupees’ tih a lo ni ta a ni. Heti a nih chuan India pawisa hlutna lo tla hniam fo thin Devaluatio ti a kan sawi mai thin hi Depreciation ti a sawi hi a dik zawk a ni tih kan hriat a tha awm e.
Kum 2009 – 14 chhunga central sorkar-a Congress kaihhruai UPA-in ro a rel lai khan Indian rupees chu U.S Dollar nena khaikhin-in (Kum 5 chhung-in) cheng 10.19p chauhvin a hlutna a tla hniam a ni, i.e., kum 2009-ah U.S Dollar 1 leh cheng 48.40p a intluk a, kum 2013 kum tawp ah chuan U.S Dollar 1 leh cheng 58.59p a intluk leh in kum 5 chhungin cheng 10.19p chauhvin India pawisa hlutna a tlahniam tihna a nih chu.
Hetihlai erawh chuan kum 2014 aṭanga central sorkar BJP kaihhruai NDA ten sorkarna an lo chan aṭanga tun hun kum 8 chhung hian India ram pawisa hlutna chu a tla hniam chak em em a, hemi hun chhung ringawt hian India pawisa chu Dollar lakah cheng 13.62p laiin a hlutna a tlahniam hman a ni. Kum 2014-a U.S Dollar 1 leh India pawisa cheng 61.02p a intluk chu kum 2022, February thla kan chuankai meuh chuan U.S 1$ = Rs.74.64 a lo nit a daih maia, India pawisa hlut zawng chu cheng 13.62p lai main a tla hniam tihna a nih chu. Hemi in a entir chu central-a BJP kaihhruai sorkar chuan India ram economy a enkawl zo lovin India ram economy siam that nan India pawisa hlutna a thalo lam zawngin a hlan (Surrendered) tihna a ni. (Source : AICC Research Deptt.)
4. Debt as a Percentage of GDP (GDP za zel aṭanga chhut-a India ram leibat zat tehna) : A tawi zawngin sawi han tum ta ila – Central-a UPA sorkarna a lo tawp dawn hnaih kum 2013 khan central sorkar in leiba a neih chu GDP aṭanga chhut-in za zel ah 67.71 (67.71 %) a ni a, hetihlai erawh chuan BJP kaihhruai NDA sorkar chuan kum 5 chhung lek, i.e., kum 2020-a leiba a neih chu GDP aṭanga chhut-in za zel ah 89.61 (89.61 %) in a pung chho hman a, kum 5 chhung lekin kum tin za zel ah 22.84 (22.84%) in central sorkar leiba a pung tihna a nih chu.
(Source : AICC Research Deptt.)
5. Size of Total National Debt (A sum fai-a Central sorkar leibat zat): Central-a UPA sorkar hun chhung kum 2009 – 14, March thla thlenga central sorkar leibat zat chu cheng vaibelchhia hlir nuaih 53.11 (Rs.53.11 lakh crore) a ni a. Mahse hei hi BJP sorkar kaihhruai NDA ten sorkar-na an chan aṭang kum 5, i.e., March, 2014 – June, 2020 chhungin central sorkar leiba chu cheng vaibelchhia hlir nuaih 101.30 (Rs.101.30 lakh crore) ah chho in za zel ah 90.70 (90.70%) in a pung tihna a ni a, tin, kum tin za zel ah 10.38 (10.38%) in a pung tihna niin a rapthlak hle a ni. (Source : AICC Research Deptt.)
6. Fiscal Deficit (Sorkar Leibat tehfung pawimawh tak) : Fiscal Deficit hi sorkar sum leh pai dinhmun dik tak chiang taka pho langtu a niin, sorkar tha leh thalo tehfung pawimawh tak a ni bawk. Sorkar-in hmun dang aṭanga a sum puk tel miahlo lova a sum lakluh aia a sum hmanral a lo tam hian Fiscal Deficit an ti thin a ni.
Kum 2013 -14 a central-a UPA sorkar ah khan fiscal deficit hi GDP aṭanga tehin za zel ah 4.5 (4.5%)a ni a, kum 2021 – 22 a lo inher chhuah meuh chuan NDA sorkar chuan fiscal deficit hi za zel ah 6.6 (6.6%) a lo hnutchhiah reng tawh mai a ni. Fiscal Responsibility and Budget Management Act-2003 (FRBM-2003)-ah chuan central leh state ten leiba an tihniam tur a ni tiin target mumal tak te a siam a, mahse BJP sorkar chuan he FRBM Act hi pawisa lemlo in a duh ang hawi zawng zawngin a sa pa tal a ni tih chiang takin kan hmu thei awm e.
7. Demonetisation leh BJP : Kum 2016, November 8-a India pawisa tih thih (Demonitization of Rupees) a nih hma daih tawh khan PM, Narendra Modi chuan mi thiam te rawnin a thil tum leh a chhan te an sawiho a. Mahse Economist ropui RBI Governor Raghuram Rajan chuan pawisa tih thih (Demonetized) chu duh loin Modi chuan a ban hmak maia, a aiawh turin Economist ropui bawk Urjit Patel chu RBI Governor turin a ruat lehnghal a, a ni pawh hian Modi-a thil tum chu duhlo-in ban a ni ve leh ta nghal a ni. Tichuan, a vawi khat na atan economics thiam pawh ni lo (Non-Economist) IAS pachal (Politician kaihbu/ ui-te) Shaktikanta Das chu kum 2018 khan RBI Governor atan leh RBI chu Modi-a duh ang anga kawih her a lo nih theih nan ruat a lo ni ta a, India ram pawisa chu ni 8, November, 2016 zanlai ah tih thih thut a lo ni ta a ni.
Pawisa tih thih a nih avanga India ram economy tawrh nasat dan te, Economist ni lo IAS pachal-in RBI a enkawl avanga Central Bank i.e., RBI-in a nih tur ang a phak tawk loh zia leh ram economy-in a tawrh nasatzia te hi zir chian tham a tling a. Kum 1991 aṭangin India ram tluchhe/ sawp mai tur chu Dr. Manmohan Singha’n rawn chhanchhuakin nasa takin India ram-in hmel thar a hmu a. A dawt lehah P.Chidambarama’n Finance Minister rawn chelh ve lehin khawvel hlauh ni tur khawpin India ram economy chu a invawrh sang a ni. Mahse BJP sorkar hnuai-ah Yashwant Sinha, Jaswant Singh, Arun Jaitley etc., ten FM post an chelh ve apiangin India ram economy chuan tlakchhiat lam (downsizing) a pan ngei ngei thin. Chuvangin, central sorkar-a BJP kaihhruaiin sorkarna a chan apiangin India ram economy chu tehfung hrang hrang hmanga tehin tlak hniam lam a pan zel thin tih hi a chiang em em a ni.
BJP leh MNF Sorkar inan-na : A chunga tehfung chi hrang hrang aṭang khian Central sorkarah Congress Party chuan India ram hmasawnna lungphum phum zelin leh ram siam that hna an thawk char char thin a, BJP sorkar erawh chuan India ram hmasawnna a thuanawp zawngin a kalpui char char vet hung tit a ila kan sawi sual awm lo e. Hetiang chiah hian Mizoramah pawh MNF Party ten sorkarna an siam apiang hian khuarel chhiatna leh rokhawlhna lian tham tawk zelin Mizoram tana malsawmna party an ni lo em ni ang’ tih hi ngaihtuah tham tak a ni awm e.
Khing tehfung kan sawi tak hrang hrang te aṭanga ngaihtuah mai pawh hian Mizoram dinhmun chuan hmasawn lam aiin hniam lam kan pan hret hret zel a ni a, thil ropui tak mahse a tak taka hman tlak si loh (Impracticable Plan & Vision) han chhawp chhuah kawngah te hian Central leh Mizoram-a rorel lai Party pahnih te hi an inang em em a ni.
- Lalmuanpuia Zawngte