Written by
- Lalnunrempuia Ralte

Covid hri avanga tawrhna leh Health care lam tihchangtlun

Kan ram hruaitute, hri­selna lama hma latuten mipui hmangaiin, Covid pawh hlau lo ngam khawpin office an kai. Public meeting/programme pawimawh buatsaihin khaw hrang hrangah an zin kual.

Chutiang bawkin chhung­kaw nu/ pa chuan kan enkawl mek, kan chhungte leh kan nupui/ pasal fanaute kan hmangaih avangin Covid kan hlau lo ngam a, a ṭul vang a ni ve tho. Chet chhuah a ngai, sumdawnna hawn a ngai, inhlawh a ngai. Chet chhuah loh chuan income a awm ve ngawt si lo. Covid-19 len tirh aṭangin sumdawnna la hawng mumal thei lo hi engzat tak awm ang imaw? Neih zawng zawng bakah loan laa bul ṭan, loan rulhna pawh nei tawh lo, in luah man pek ngai reng bawk, neih ang ang hralha la intung nung ve ṭawk ṭawk hi engzat tak awm ang imaw? Rilru hi- depression nge, helna nge, thinrimna nge, dawihzepna nge Pathian remruat kan ti zel dawn nge? ka hrethiam tawh lo, ngaih­tuahna a bing mup mai.

Covid SOP chungchanga thuneitu zawng zawng hi Covid vanga inkhuah­khirhna a nasat chhung chuan an hlawh leh income dangte tihtawp sak vek an ni dawn tiin thuchhuah han awm ta phut mai se. A effect chinho chu thinrim engphiarin an awm ang a, a ram pum huapin mak tih leh sawi hat a tling ngei ang. Chutih rualin keini nitin eichawp dap leh thunei pha lo ho chu hetianga hrek kan ni lawi si.

I ngaihtuah chiang chhin teh ang u- Covid avanga thi tate leh an chhungte kan tawrhpui rualin, min lo hriatthiam ka dil e.

Khawvela natna thihpui hlauhawm an sawi te zingah thihpui tlem ber a ni thei hial ang em, 2% velin an thihpui anga ngaih a ni. Mahse hei pawh hi a ni chiah em, thihpuite hi uluk taka post mortem leh zirchian ni ta se, Covid hi an thihpui ber a ni em, tih te pawh ngaihtuah a ngai. Mipui che chhuak thei pangngaiho hi chu 90% vel hi positive contact kan nih tawh a rinawm, mahse kan kai vek lem lo tih a hriat.

Khaw/ veng ṭhenkhatin Covid-a thi te kan thinhrik dan leh pawn lam mi tlawh­pawh phal loh han tih hial te, hmanhmawh taka zana han vui chuk chuk te, a tuartu tan a hrehawm dan tur hi, thih double a ni ringawt. Dan lam a chak em avangin an sawisel ngam lo chauh a ni. Setana duhthusam zawng zawng hi kan par chhuah pui a ni mai em?

Covid test nana khawl kan hman lar tak tak RT-PCR/ RAgT te hi Covid-19 awm hma kum tam tak liam taa hmuhchhuah leh siam te kha an ni. Natna hri leng chi hrang hrang pawn lama aṭanga lo lutte hmuh chhuah (detect) na khawl a ni. Bible thu ang tluka ringin positive nia a hmuh te lah chu kan ring bur a, ralkhel thei ang berin kan han puang a. Pathian zarah positive nia a hmuhte zingah dam lo tak tak chu tlem te zawk an ni bawk si. A khawnawt/ veng nawtin khawlin damloah min puang dum dum a, kan ralkhel vak a, a karleh velah a rualin kan dam leh duak duak a. A aia khawl ṭha dang hmuhchhuah a la nih loh avangin dem ngawt theih erawh a ni lo. Dam ṭha pangngai reng, engkim thawk thei pawh-khawlin "i damlo" a tih chuan kan damlo a ni mai a, ni 7 hnuah "i dam tawh e", a tia kan dam a ni leh mai! Mi zawng zawng huapin ka sawi a ni lo, mahse mi zawng zawng tan Covid-19 tia sawi hi hripui a ni lo bawk.

State azawnga pachhe ber, engmah export nei lo, NE state dang kum 10-20 vel liam taa kan tlukpui nia kan hriatten min tlan pelh duai duai lai leh, central fund ringa kal ve mai mai kan nih laia a inhrek zawng leh retheihna tizual zawnga hmalak hi chu tihtawp vat a ṭha. State dang nungphung pangngaiin an nung leh vek tawh a, ami nawlpui chu Covid hri a awm tih hre lo ang hrim hian an awm a nia.

Khawvel awm chhungin hri chi hrang hrang hi a leng reng dawn. Insawiṭhaih reng hian ram ropui min thlen hmel loh bawk si. Sakhaw dang ho hian kristiante chu an dawihzep em mai, min ti mai thei. (Ka ṭhian vai ṭhenkhat phei chuan min kap zeuh zeuh tawh). Kan duhna hmunah chuan tumahin kan hlau lo, midang hrek zawngin kan insawi hlauhawm siak thung si. Kan tunlai dinhmun chu - dan zawmtute tawrhna, dan zawm duh lo leh dan chunga lengte intuakna ni thei maiin a lang ta.

Hawh u kan intih ralkhel­na leh a ṭul lova kan buai vak vakna hi heti hian her danglamin remchanna lak i tum zawk teh ang u.

Mizoram Health care system changtlung zawk leh Patient monitoring zawng te hian ṭan han la ta ila (a kalphung leh sawi zau tur tam tak a awm thei). Mizoram chhungkaw tin hian Rs 1000 vel ṭheuh thawh khawm ila, (tam tak phei chuan aia tam daih an thawh thei ang). Tichuan cheng nuaih 2000 chuang a lo tling thei dawn a, hei hian bul ṭan ila, a dang chu a dap chhunzawm theih khawp ang.

Sawrkar aṭanga a remchan loh pawhin khaw tin/ Veng tin hian inrelbawlna hran neiin hei hi tih a har lo khawp mai. VLTF/ LLTF ten duty ngai tawh loin hna dang an thawk thei bawk ang. Khua/ veng/ram a lo changkan phah zawk ang. Kan hrisel phah zawk bawk ang.

Sumdawng leh eichawp dap zawng zawngte leh ram hmangaihtu tak tak chuan inkhar beh tawp ai chuan kan duh vekin a rinawm.

- Lalnunrempuia Ralte