Written by
Maremruata
Ramthar Veng

Tunge bawlhhlawh thliartu tur?

Tunlaia Aizawl khawpuia chhungkaw tam tak buaina chu bawlhhlawh thliar dan hi a ni. Kan vengah chuan chi 4-a thliar tura tih kan ni a, hei hi a kalphung tur reng a ni? 

Whatsapp lama ka thu dawn hi lo chhiar ve teh u, a dik leh dik loh pawh ka hrethiam lo. Ngaihtuahna tizautu atan aw. Mithiam leh hre zawk pawhin rawn sawi zau se mipui tan:

'Bawlhhlawh thliar hi a bawlhhlawh neitu mipui tih tur nge, tender chhanga bawlhhlawh paihtu contractor tih tur? Naupang chumchiap leh tarte tana hriat hran har phurrit a ni. Bawlhhlawh bawm 4 leh a funna 4 neih hran a ngai.'

SIPMIU khan Bawlhhlawh paih dan tur min zirtir a. Plastic bucket hring leh pawl - ṭawih thei leh ṭawih thei lo thliar turin min ti a, bawlhhlawh bawm min tum sak thlap a, a lawmawm e. 

Chutichuan ṭawih thei chu bawm hringah kan khawl a, ṭawih thei lo chu bawm pawlah - a fel mai. Mipui pawhin, khawlaiah bawlhhlawh bawm hring leh bawm pawl YMA ten an hun chu hman dan an thiam hman ṭep. 

Mahse, bawlhhlawh ngah a lo sam khawp mai a, bawm hring leh pawl SIPMIU lamin chhungkaw tin min sem chu a tet em avangin mahni remchan dan ang angin an khawl ta hlawm a, chu chuan, bawm pawlah ṭawih thei lo tih leh bawm hringah ṭawih thei tih zirtirna chu engmah lovah a chantir ṭan ta a. Mipui khawlai leng lahin bawm pawl leh hring thliar hran thlip thlep an lo tlin lova, an paih pawlh ta vek a, thil chi hnih ringawt pawh mipuiin kan la tlin lo tih a chiang hle. 

Bawlhhlawh chhia aṭanga thil thar siam chhuah nawn leh in zirtir chu mipui tan a la har hle, mi ramah engtin tak kalpui ve ang maw le? Siam chhuak lehtuten mipui mawhphurhnaa dah nge fel an tih zawk anmahni a siam chhuak lehtute kuta dah? tih te hi... a siam chhuak leh turte tan a nih hmel khawp mai. Mizoramah chuan mipuiin kan la tlin meuh lo a ni. 

Hun a lo kal a, bawlh­hlawh paihtu motor nei contractor-ten bawlhlawh thliar turin min han ti leh tak taka hetiangin:-
1. Tawih thei:
1) Eirawngbawlna leh Choka ningnawi zawng zawng.
2) Sa ruh, sa ningnawi, ar hmul, chakai leh chengkawl kawr. 
3) Thlai rah, hnah leh kuang, thei leh a pil khehna, mautuai leh rawtuai khehna, kuhva khehna leh coconut kawr. 
2. Tawih thei lo: 
1) Lehkha khawng leh lehkha lam chi zawng zawng. 
2) Savun leh savun lam kaihhnawih zawng zawng.
3) Darthlalang leh thir lam chi zawng zawng.
4) Sanitary pad, sam leh rubber lam chi zawng zawng.
3. Plastic:
1) Plastic lam chi zawng zawng.
2) Polythene leh sarang lam chi zawng zawng.
3) Thil eina kawr leh  funna (sarang leh plastic) lam chi zawng.
4) Disposable plate & cup (plastic leh thermocol) hmanga siam zawng zawng. 
5. Electric bungrua: Electric hmanraw chhia bawlhhlawh chu a hrangin tih a ni. 

A chunga an rawn thliar hran hi mipui thliar hrang tur chuan, 'mipuiin thil hi eng aṭanga siam chhuah nge tih hriat a ṭul hmasa' tlat mai le! Ṭawih thei leh ṭawih thei lo thliar chu a la zia viau, ṭawih thei lo bik thliar hran leh tak hi, eng aṭanga siam nge tih hriat a ṭulna lai chu a ni. 

Electric wire chhungah dar zai a awm a, a tuamtu electric kaltlang theih lohnaa tuam a ni a, kan pawh phelh sa bawlhhlawh bawma kan paih chuan a paihna a hrang ta daih mai. 

Chutiang zel chuan mipuite hian bawlhhlawh thliar hran chu kan kovah an nghat ta a, an thu anga kan tih si loh chuan, an paih duh lo hmak mai si! Bawlhhlawh paihtute leh bawlhlhawh aṭanga thil dang siam chhuak leh tute hian an labour hna chu mipuite kovah thui tak an dah ta niin a lang.

Sawrkar office a hmun phiat pakhat pawh bawlh­hlawh thliar lo tiin a bawlh­hlawh lo dah chu an paih sak duh ta ṭhin si lova, an pu hnenah a sawi a. An pu thil chinchang hre tak chuan, "Bawlhhlawh paihtute hian bawlhhlawh hi tender chhangin a chinfel hna chu hlawh neiin an thawk a. Mipui hnenah a thlir hran hna an dah ta a ni maw? Tar leh naupangte hi an duh angin an thlir tir thei dawn em ni," a ti. 

Bawlhhlawh tiraltute chuan an hlawkna leh an hna samna turin phurrit chu mipui kutah an dah mek a ni.