Written by
Lawmkima Hmar
ESTHER HNAMTE
Tunlaia zaithiam lar tak Mizo hmeichhe naupang kum 4 mi lek Esther Hnamte hi a mi nawlpui chuan a larzia leh a hla tihchhuah thar ber, ‘Matuje Salam- Vande Mataram’ avanga hriat a hlawhzia kan hre vek awm e.
Esther Hnamte tia kan hriat hi a hming pum chu Esther Lalduhawmi Hnamte a ni a, kum 2016 June 19 khan Pu Lalrinenga Hnamte leh Pi R. Lalawmpuii fa pahnih ni turin khawvel eng a rawn hmu a, Lunglei College Veng-ah an khawsa mek.
Estheri hi a piang lo teuh hle. Es-i nu leh pate hi kum 12 vel an innei tawh a, an inneih aṭanga kum khatnaah an fa hmasa ber chu kum a tlin hmain hlamzuihin an chan.
Vanneihthlak takin an inneih aṭanga kum 5-naah fapa Samuela an nei ta hlauh a, a bak neih theih an inbeisei tawh lo. An fa hmasate hi zai chhuah ve ve an nih avangin nau lo pai leh pawh ni se zaichhuah huphurhawm tak a ni tawh a, a nu nunna atan a hlauhawm thei tawh ang.
Pi Maawmi chuan nau a pai leh ta tlat mai. A naupai hi a fuh lova, thih hlauhawmah a awm. Doctor chuan, "Pai puitlin chi a ni lo, i nunna atan a hlauhawm a, chuvangin a puitlin hmaa tihtlak mai hi a fuh zawkin ka hria," tiin thurawn a pe.
Es-i nu leh pa hi an inngaihtuah nasa hle a, a tawpah chuan doctor thurawn anga kal chu ṭha zawka hriain a naupai chu a len hmaa paih mai an titlu ta.
Mahse, an inngaihtuah ṭhat leh hnuah ‘Ka nih nih ka nihpui mai ang’ tiin Pathian hnena inhlan chungin pai tlang a titlu ta a ni. Doctor thurawn kha pawm tlang se zawng Esther Hnamte tia a hming kan lam luai luai hi a zai kan hmu ngai lovang.
Mak deuh maiin eng harsatna mah a nei lova, amaherawhchu, doctor thurawn zawm lova an paitlang avangin doctor an rawn ngam mai lo. Nu pum chhunga naute a len tak hnu chuan in-check-up loh theih loh hun a thleng ta. Ultrasound hmangin an han en a, naute chu a lo ṭha vek! Doctor pawhin mak a ti.
Nau neih a hnai a, an fa hmasa 2 te a zaia zaichhuah an nih tawh avangin a vawi thumna tur chu a chin tur hriat lawk a har. Tunlai ṭawng takin a ‘risk’ a sang a, a dinhmun tur chu Pa chauhin a hria. Mahse, harsatna em em tawk lovin Es-i pawh ṭha takin an zaichhuak.
A piantirh aṭangin a ṭap ring thei hle a, an awmna Ward chu Es-i ṭap ri chuan a luah vek a, naute awm ve dangte an muthilh theih ngai loh avangin an inthlahrung ṭhin hle.
A aw a len bakah a ṭap ri a rin bik avangin naute ṭap satliah nen a inang lova, ṭhenkhat phei chuan na a nei emaw te an ti hial a, ṭhenkhat ve thung chuan a ṭap ring em mai, a aw a lian bawk sia a la zaithiam ang, an ti ṭhin.
Zai lampangah : Kum 1-2 inkara upa a nihin a zai ṭan tawh a, vawi 2 vawi 3 hla a ngaihthlak tawh chu a sa thei mai zel. Zai lampangah chhun tur a nei ṭha hle. ‘Chu Tlangah’ tih hla avanga hriat hlawh tak R. Lalramchhana hi a putea niin a chhungte dang pawh zai mi an ni nual.
Kum 3 mi a nihin pangngai takin a zai tawh a, a music video hmasa ber 'Ka Nu Ka Pa min ṭawngṭai rawh' tih niin music video 7 a siam tawh. A music video siam zinga 3, tuna lar mek Vande Mataram bakah ‘Dilna hlawhtlintirtu Lalpa” tih leh ‘One Day at a Time’ tih chuan thlirtu mi Maktaduai a nei tling a, a hla dangho pawh hian thlirtu Nuai 2 chuang a nei vek.
A pual hian Youtube channel Esther Hnamte tih chu siam niin November 13, 2020 thleng khan subscriber Nuai 2 leh sing khat a nei tawh a, ani ang kumah chuan pui tak a ni. A music video hnuhnung ber hi mi maktaduai 3 chuangin an thlir tawh a ni.
A la naupang hle nain MZI Life member a ni ve ngat.
Engtin nge hla an zir ṭhin? : School pawh la kal lo a nih avangin ziak leh chhiar a thiam lo. Mahse, hla a thiam hma em em a, music a man hle bawk.
Vawi 3 vel hla a ngaihthlak tawh chu a sa thei zel a, tract nena a zai pawhin a laklawhah hla thu lo theihnghilh palh pawh ni se, a hriat chin aṭangin buai miah lovin a zawm leh thei mai zel.
Eng hla pawh ni se, a sak atana an duh chu Woofer-ah an play a, a zawm ṭhat peih vak loh pawhin a awih mutna’n an hmang a, a thiam nal viau zel. Hnam dang hla erawh zirtir a buaithlak deuh.
Zai zir a nin chang chuan, ka zun a chhuak, chumi chu tih ka duh tiin chhuanlam hrang hrang a siam ṭhin. Hla zir laklawh laia han tihtauh chang a nei fo ṭhin a, Kuhva ka ei duh, Thingpui hang ka in duhte a tia, a chang leh a nu hnute a va hne leh rih ṭhin.
A titau tihrehna’n an venga mi pa lianpui feet 6 chuanga sang Chamtea chu a tihṭhaihna’n an hmang ṭhin. Chamtea’n a man ang che an tih tawh chuan a titau rei ngai lo. Chamtea ber hian naupang ṭihthaihna’n an hmang ṭhin tih a inhre lo.
Zai zirtirtu hi a ngaisang hle. Studio-ah pawh zai zirtirtu hla copy kher hman a duh ṭhin a, mahse a letling zawngte'n an keng a, a chang chuan a tlang pawtthlain sahdah lem atante a hmang ṭhin.
Recording a hautak : Recording tih a buaithlak hle a, a chang phei chuan a zai duh loh avangin an len kualpui leh rih phawt ṭhin. Melody Recording neitu Pu Marinmawia te chhungkua an fel hle a, Es-i zai an record dawn chuan recording tiduh mi dang zawng chu an hnawl rih tawp ṭhin.
A chang chuan recording tih dawnah tihṭhat duh loh chang a nei leh tlat ṭhin. Make-up a lawm avangin studio chhungah studio neitu faten make-up nen an luhpui a, ṭha takin a zai ve leh mai ṭhin. Zun chhuak a chhuanlam reng ṭhin avangin hla an record dawn leh Music Video an shoot dawn chuan diaper an hrentirsa ṭhin.
Vande Mataram bik hi chaw ei lovin zan dar 6 vel aṭangin recording an ti ṭan, darkar 3 hnu velah an zo thei chauh. Recording laklawh laiin a titau. A kar lakah noodles an va chhum leh rih. Vai hla a nih avangin a zam nasa ve a, tlar khat te tein recording pawh an ti a ni.
Eng vangin nge vai hla kher? : A nu leh pain a hla sak tur chungchang an ngaihtuah thu an sawi a, a putea te zinga mi R. Malsawmzuala (Mala) chuan AR Rahman-a hla Mastuje Salam - Vande mataram hi sa se tiin a rawt. Indian vek kan ni a, India mite'n inpumkhatna ṭha zawk kan neih theihna’n tiin a sa ta a ni.
Maa Tujhe Salaam tih hi kum 1997 daih tawha AR Rahma’n a album Vande Mataram-a a sak tawh kha niin kha album kha Film hla album ni lovah chuan India rama album hralh tam ber a tling.
Ram ngaih hla niin India chu ‘nu’ tiin a kova, a hla thu awmze tlangpui chu :
Ka nu zahna chibai ka buk a che
Khawvel pumpui hi ka hrutchhuak tawh a,
Mahse, nang ang reng hi an awm lo.
Khawvel pumpui ka fang kual tawh a,
Nang ang reng hi an awm lo.
Khawi hmunah pawh awm ila,
Ka rilrua lian ber chu nangmah tho i ni ṭhin.
Ka lungngaih leh ṭah changin; i hmel hi ka tana mawi ber a ni a.
I hmangaihna tluka hlu ka tan a awm lo.
Aw ka nu, zahna chibai ka buk a che’
Ka pianchhuah aṭang rengin i lakah mawlmang takin ka khawsaa
I hmangaihna thlazar hnuaiah ka zaiin ka lam a.
Ni leh Thla leh Khawvel hausakna zawng zawng ka duh lo
I hmangaihna hlu tak hi a ni ka duh zawk ni.
I hmangaihna mita min en hian ka tan khawvel a par vul ṭhin.
I hmel chu Ni ang maiin a eng a,
I mi hmangaihna chu thla arkaiden zan ang maiin a mawi ṭhin.
I lam panin ka ke ka rawn pen a
Min lo kuangkuah la.
I mi hmangaihna kha min pe leh ang che.
Aw ka nu
Nang hi ka nunna i ni a, nang hi ka hmangaih chu i ni.
Ka thinlung neitu i ni a, nang hi ka vanram chu i ni.
Aw ka nu, zahna chibai ka buk a che.
Video chungchang : A video hi Peter Video Production, Lalruatpuia, Zohnuai kutchhuak niin video shooting a hautak hle. Puitling anga a phun rem thiam si loh avangin zai pangngaiin a zai ṭauh ṭauh a, vawi 10 chuang a sak chhuah avangin a hla a lo sang bawk nen hun rei tak chhung a aw a chhang nghe nghe.
A tir lamah chuan a India thei ang berin a video hi buaipui a ni a, amaherawhchu, an shoot zawh thawkhat tawh hnuah a video buaipuitu ber RP-a hian idea thar a nei. Indian vek kan ni a, chumi chhungah chuan Mizo culture a tam thei ang ber lantir a fuh zawk ang, a ti. RP-a hian a video an tihnawn leh avang hian a rate a tisang chuang lo. A fakawm hle.
Hetia a video kalphung an thlak hi a fuh hle a, Youtube-a Es-i video react-tute hian a zai mai ni lovin video-a Mizo thuam leh an lam te chu mawi tiin an fak nasa hle.
Enge hmachhawp an neih? : ‘Khawpui mawiah’ tih hla chu recording an ti zo tawh a, a video hmahruai pawh an tichhuak tawh. Mahse, a video erawh an la puitlin thei lo.
Krismas hla ‘Rs. 10 in’ tih chu sa se an ti a, Hindi Gospel hla saktir an la tum bawk. A pute Ramchhana nen Dolly Parton leh Kenny Roger te hla hit, Krismas hla ‘The Greatest Gift of All’ tih chu sak dun an tum mek.