Written by
K. Zothanpara

Covid-19: Ngaihdan/kalphung thlâk a hun

Mi pakhat chu a khua a sik a, mahniin rapid antigen test (RAT) hmang­in a inenfiah a, Covid-19 positive a lo ni a. A inkhung zui ve tho nãin, sorkar hriatpui khera positive erawh ṭul a ti ta lem lo a; a hnu lawkah a khawsik pawh a reh zui mai a, hun a kal leh hret a, nunphung pangngaiin a awm zui leh mai a. Hetiang hi Mizo­ramah, a bik takin Aizawl an awm nual tawh àwm e.

Titi pakhatah chuan, veng ṭhenkhat, Covid-19 positive nei ve nual ṭhin pawh tun hnai tê-ah an tlahniam thut mai a; Covid-19 symptom nei satliah deuhte pawhin sample endiktir duh an awm tawh meuh hlawm loh vang a nih a rinawm tih an sawi. Phai lama khawpui lian leh state ṭhenkhatah chuan Covid-19 symptom satliah deuh neite pawh ni se, sample test kher ṭul an ti tawh lo nia sawi a awm bawk.

India ramah Covid-19 a darh hluai a, a hnu lawkah state dangte chu positive an tlahniam leh rawk rawk bik zel ṭhin laia Mizorama a daih rei bik riau ṭhin hi a mak ang reng viau mai!

Zirna kalphung hi

Kum hnih pumhlûm dáwn chu Mizoramah zirna a kal mumal lo ta a, hei hi kan ram leh hnamin a tuar ang tih hlauhawm tak a ni. Zirlaite hma lam hun hi uluk zawka ngaihtuah a ngai.

Nursery aṭanga pawl 9 leh pawl 11-te hi academic session a zo ṭêp a, kum a laklawh tawh êm avangin tun academic session kal lai 2021-22 ah chuan sikul kan luhtir lo a nih pawhin a hriatthiam theih deuh. Kan ram hma lam hun zel tur ngaihtuahin, 2022-23 session aṭang erawh chuan sikul kaitir ngei a ṭul tawh ang.

College leh university zirlaite phei chu ṭhalai, taksa chak ṭha, Covid-19 vaccine la deuh vek tawh an ni bawk a, tun aṭang hian a pangngaia class an lâk a hun tawh viau mai. MZU lamin 2nd, 4th leh 6th semester zirlaite offline-a exam tir ngei tumin hma an la meka sawi a ni a; chuti a nih chuan, online-a class kal a, offline-a exam leh si chu a 'fair' lo ve thei. Chuvangin, offline-a an exam dawn chuan class pangngai kaltir ve a ngai a ni.

Class pangngai leh online-a inzirtir danglam dan tur te, a inṭhat hleih dan leh a inhlâwk hleih dan turte chu kan hrethiam tlangpuiin a rinawm a; science subject zirlaite tan phei chuan online class hi chu duhkhawp a harsa lehzual dawn lutuk.

Kan ram hruaitute pawhin degree neih hrim hrim aiin, thiamna tak tak neih a pawimawh zawk thu an sawi fo. Higher & Technical Education Minister ngei pawhin kar hmasa mai khan a sawi a nih kha. Online-in an exam a, mark sang tak tak an hmu a, tun hnai lawka under graduate odd semester exam result chhuakah pawh pass percentage 98% chung lam a nih hial kha. Pass percentage ṭha viau mah se, ngaih a ṭha mawlh lo.

Centra service-a lut tura kan induh viau lai hian, competitive exam an hmasawn ang a, pass per­cen­tage sang tak si hi, an ho helh maite pawh a hlauh­thawnawm a ni. Chu­vangin, dan pangngaia zirna an neih ngei hi a hun tawh tak zet.

Inkhawma zai chungchang

November 10, 2021-a SAD Conference Hall, MINECO-a Health Minister Dr R Lalthangliana hoa State Level Expert Committee on COVID-19 Management an ṭhutkhawmnaah Expert Team chuan mipui punkhawmnaah a huhoa zai a la him loh thu tarlan a ni.

Ṭhutkhawm chungchang IPR presss release-in a tarlan dan chuan, "... a huhova zai leh ring tak taka au hi mask vuah ṭha chung pawhin a him tâwk lo tih khawvel hmun hrang hranga an zir chiannaah tarlan an nih thu an sawi a," tih a ni.

A hnu lawk, November 30, 2021-a chief secretary Pi Renu Sharma hoa mithiamte ṭhutkhawmnaah erawh chuan thu a danglam leh daih thung. "Mask vuah lova thusawi leh zai a him lo a. Ṭang taka kan ṭawng emaw kan zai hian aerosol (chilper sín tak, boruaka chámbáng rei si) kan phuh chhuak a. Kha aerosol kha hma zâwn ft. 4 zên zâwn (1.3 metres) thleng kan phuh chhuak thei a. Ṭha taka mask kan hrên chuan hma lama aerosol chhuak tur chu kamsir/biang lamah emaw lu lamahte mask chuan a lo dang per a, a léng thui lo bawk a ni. Kan lo positive a nih pawhin, mask tlángláwn (surgical mask) chauh pawh uluk taka kan hrèn chuan kan chil per aṭanga mi dang kan va kai chhâwng tur hi 86% laiin a véng a ni. Chuvangin, mi dang hnaiha thusawi lai leh zâi laiin uluk taka surgical mask tal vuah ṭhin tur a ni," tih a ni.

Tunah chuan red zone-a la awm reng thei pawh sorkarin red zone a ti duh tawh lo a, kum hnih pumhlûm ṭêp zan lam curfew pawh hlih a ni ta. Aizawla dawrte pawh hawn vek theih a ni tawh. Hei hian a entir chu, Covid-19 léng hi statistics lamah la sang viau tho mah se, a na lo tial tial a, kan la zam tial tial tih hi a ni.

Nunphung a pangngai chho zel lai hian, inkhawmnaa zai erawh khap a la ni ta zel a; eng vang ber nge ni ta ang le? November 10, 2021-a sorkar thuchhuakin mask vuah chung pawh ni se, awm khawmnaa zài a hlauhawm a ti a; a hnu ni 20-na lek, November 30, 2021-a thuchhuakah erawh chuan mask vuah chunga zai a hlauhawm loh thu kan hmu thung.

November 10, 2021-a sorkar thuchhuak nge, November 30, 2021-a thuchhuak hi mipuiin kan rin zawk dawn le? A khawi hi nge dik zawk? Thu hmasa hi a hnuhnung zawkin a luahlàn ṭhin a, chuti a nih chuan, mask vuah chunga zai hian hripui inkai darh a hlauhawm loh tihna a ni thei em? Chuti a nih chuan, inkhawmnaa zai duhte chu phalsak tawh mai a ṭha lo'm ni?

Covid-19 kan ngaihdan hi

Covid-19 positive-te hi ngaihthah hmak tur tihna ni chuang loin, kan ngaihdan hi thlâk hret a hun tawh. Covid-19 hrim hrim hi Mizoramah hian kan tihluhlâng rei mah mah bik a ni mai thei? Natna dang nei sate an nih lêm loh chuan, ṭhalai leh la valai deuhte leh natna khirh bik nei sa ni lote hi chu an positive ve a nih pawhin, natna hlauhawm tak vei ta ang mai a, "A va pawi em," "A va pawi tak em," te hi tihsak hluai lo ila a tha àwm asin. Kan tih hluai hian Covid-19 hi natna ṭihbàiawm tak angin kan lantir tihna a ni ve bawk a; tuna hripui léng mek, Omicron an tih phei chu kài awl mah se, natna khirh tak a ni lêm loin a lang si a ni.

Natna dang khirh tak nei sa ni lo, hrisel ṭha pangngaite Covid19 positive, symptom ném deuh, khawsik satliah deuh nei ringawtte hi chu en liam chin neih thiam a ṭha lo maw? Inngaihsak te, inṭanpuite hi a ṭha em em; an chhuah theih loh avanga ni tin khawsak mamawh ngaihtuahsakte pawh kan tih tur chu a ni ngei mai. Chutih rualin, ngaihsak mamawh bik tih lohte hi chu chhungkaw ni tin eibàr mamawh pawh ni lo, intuituahna tur lam thil - nepnâwi leh kamram tur vel inpêk vak vakte hi insùm deuh a ṭha mai thei!

Covid-19 vei, symptom nei pawh ni se, damdawi-ina enkawl ngai lo, mahni in lama inenkawl mai thei, phone pawh khawih char char peih, thilpek an dawnte Whatsapp status-a dah nghal char char thei/peihte hi chu damlo tak tak pawh an ni chiah em? Damlo ta viau ang hian en lo ila a fuh zawk lo'ng maw? Chhungkaw eibàr mamawh bik an neia pek an ngai emaw, khawsak harsa, ngaihsak mamawh bikte emaw an nih erawh thu hran a ni.

Covid-19 positive, symptom narân nei ngaihsak chiam ai chuan, natna dang khirh tak nei reng, ṭha tak anga lang si, damdawi-ina awm ngai rih lo leh hnathawh pawh ṭhulh phah chuang lêm lote hian ngaihsak an mamawh zawk mah àwm asin! Chutiang chu ṭhiante emaw, hmelhriatte emaw zingah kan hre nual mai thei; Covid-19 positive tam berte ai mah hian ngaihsaka ngaihven ṭhat an mamawh zawk tih hria ila, i ngaihsak zawk ang u.

Zan curfew

Aizawl khawpuiah a záwn zata zan 698 curfew a nih hnuah hlih a ni ta a, a lawmawm ngei mai. Lockdown laia zan curfew-te kha chu a hriatthiam theih mai a; chhûn lama nunphung a pangngai titih tawh a, kan innèk nûlh nûlh tawh laia zan curfew la tih reng kha Covid-19 laka him duhna tak tak vang a ni lo a, mipui zalenna rahbehna a nih theih zawk thu kum 2020 khan ka lo ziak tawh a. Tunah chuan sawrkar pawh a harh chhuak ta a, a lawmawm hle a ni. Rei deuh mahse la, kan nghak hrâm hrâm a, a hun takah a thlengah ngai phawt mai ila; sawrkar chungah kan lawm e.

- K. Zothanpara