PATHIAN ṬIH CHHUANTHAR I DIN ANG U
Ka pa hi sipai a nih avangin Shillong (Madanrting) ah ka sei lian a. Mizoram pawn aṭang chuan kan ram Mizoram hi kan ngaisang em em ṭhin. Mizoram chu Kristian ram, Kohhran chak leh changtlung tak awmna, tlawmngai pawl ṭha tak nei ram tiin kei pawhin ka ngaisangin ka chhuang hle ṭhin a ni. Imphal-a MBBS (doctor) ka zir lai, kum 1991 ah ka chhungte Aizawl ah rawn pem chhoin mahni ram ngeiah kan in bengbel ve ta a. Kum 1994-ah MBBS zir zovin, Aizawl Civil Hospital-ah internship ti turin phur takin ka rawn haw a. Civil Hospital-a internship ka tih lai chuan kan ram leh hnam ka ngaihsan leh ka lo chhuan em em ṭhin chu ka beisei ang lo takin ka hmu ta tlat mai a. Chu chuan ka rilru a ti na hle a!
Ruihtheih thilin min run nasatzia te, ṭhalai nunna chan, nupa inṭhen leh fahrah tamzia te, HIV/AIDS in kan ram min luhchilh lai mek lo ni bawk nen. Ringtu inti zinga tam tak thlarau nun inthlahdah, kut tlinglova sum lakluh pawi ti lo leh malsawmtu aia a malsawmna buaipui zawk kan tam hle a lo ni a. Nehemia hun laia Jerusalem kulh chhiat avanga Juda te hmuhsita an awm ang khan Mizote pawh ringlo mite hmuhsitin kan awm a. Pawn lamah himdam a lang siin, chhungril lamah kan NGET ru a. Kan ram hi a dam lo va, siam ṭhat/ tihdam kan ngaihzia ka hmuhin, ram leh hnam veina ka nei ṭan a. Kan ram leh hnam siam ṭha turin kan hma zawn ṭheuh ah, siam ṭhat hna kan thawh a ngai a ni, “Lalpa kan ram leh hnam siamtha turin engnge ka tih ve ang?” tih hi ka tawngtaina a ni!
Hun a kal zel a, Kristian ram ni siin Kristian ram nena in mawi lo takin India ram tehfung hrang hrangah a ṭha lo zawngin kan ṭhang a. HIV/AIDS vei leh nupa inṭhen tamna ber niin, zuk leh hmuam (Vaihlo) kan ti nasa a, kan la intodelh lo a. Dikna leh thutakin kan ramah hmun a chang tlem telh telh em ni aw tih tur a ni mek bawk a. Kan mipate leh ṭhalai thi kan tamzia te ka hmuhin ka rilru hi a na vawng vawng ṭhin. Hnam ral zia kan nei ṭan a ni mai lo maw tih ngaihtuah chang a awm fo ṭhin.
Kristian ram kan ni si a, engnge a chhan ni ta ang? A hnam ang chuan Pathian thu kan duhin kan inkhawm tam a; sawma pakhat kan pe ṭha a, missionary pawh kan chawmin kan tir tam a, midang ṭanpui kawngah pawh kan thawh hlawk hle a ni si a. Mahni tawkah Pathian kan ringin, ram leh hnam pawh kan vei tlangin a lang. Amaherawhchu, khawi laiah hian nge in siam ṭhat kan mamawh? Engnge kan mu tan ni ta ber? Chhan a va har em!
Kristian ram ni siin engatinge kan ramah sual a ngampat em em? Pathian kan ṭih tawk lo em ni? tih hi ka thinlunga zawhna awm ṭhin a ni! Hetiang zela kan kal chuan tun aṭanga kum 30/40 ah chuan Mizoram hi eng dinhmunah nge kan din ang? Kan tu leh fa, chhuanthar lo la awm zel tur tan eng ang khawvel/ ram nge kan hnutchhiah dawn? Kan mawhphurhna a ni si a, haider theih a ni lo! Chhuanthar lo la awm tur te hian min dem loh nan engtinnge kan ram leh hnam kan siam ṭhat ang tih hi ka ngaihtuahna luahtu a ni ta fo mai.
Kum 2011, August thla khan Haggai International Leadership Seminar, Maui, Hawaii-ah telna hun ṭha Pathianin min pe a. Chuta subject pakhat “Chhuanthar (Next Generation) te Krista hnen hruai thlen” tih Sam 78:1-8 aṭanga kan zir laiin, ka rilrua zawhna awm fo ṭhin chhanna ka thinlungah a lo lang a: “KAN RAM LEH KAN HNAM SIAMTHA TURIN PATHIAN ṬIH CHHUANTHAR DIN A NGAI” tih hi!
Ka thinlunga thu rawn thleng chu tuma sawi ka la hre lova, engtia tih tur nge pawh ka hre lo. Hun alo kal zel a - Kristian, chhungkaw nu leh naupang doctor ka nihna zawna ka thil hmuh leh tawnhriat hrang hrangte chuan ram leh hnam anga Pathian ṭih kan mamawhzia leh kawng hrang hranga siam ṭhat kan ngaihzia te ka hmuh belh zel a. Kum 2011-a Lalpa’n hmathlir thui tak min pek aṭangin kum 10 dawn liam tawh mahse, ka thinlungah a thi thei lo a, engtia hma lak tur nge ka hre mai bawk si lo. Tichuan, kum 2021 April thla tawp lam khan Pathian hnenah, “Lalpa kan ram leh hnam siamṭhatna tura hmathlir ka dawn hi nangma min pek ngei a nih chuan, engtia hmalak tur nge kawng min kawh hmuh rawh” tiin ka ṭawngṭai ta a. Bible chang Sam 78:4 “Chung chu an fate lakah kan zep lo vang a, ṭhangthar lo la awm tur hnenah LALPA fakna thu leh, a chakzia leh a thilmak tak tihziate chu kan hril zawk ang,” tih hi ka hmathlir lo chhuahna leh hemi in a hrinchhuah NexGen Organisation innghahna lungphum a lo ni ta a ni.
Kan ram leh hnam siam ṭha turin Pathian kan ṭih a ngai a. Pathian ṭih pawimawhna tam tak zingah tlem han tarlang ila: Pathian ṭih hi thupek leh mihring tih tur a ni (Deut. 6:24; Thuhriltu 12:13), Pathian ṭihtu chuan Pathian thu a awih (Gen. 22:12), Pathian ṭihtu chuan sual a hua (Thuf. 8:13), Pathian ṭihtu chuan sual a tlansan (Thuf. 16:6, Gen. 39:9,12), Pathian ṭih chu finna bul (Thuf. 9:10; Sam 111:10), Pathian ṭih chu nunna leh dam reina (Thuf. 19:23; 10:27), Pathian ṭihtute chuan thil ṭha an tlachham lo (Sam 34:9), chutianga Pathian kan ṭih takzet chuan Mizoram hi Lalpa’n min tidam leh ngei ang.
Nau pianghlim aṭanga ṭhalai kum 30 inkar hi rilru thianghlim, ven, zirtir leh kawng dika hruai theih hun ṭha leh pawimawh lai ber a ni a. Naupangte Lal Isua hnena hruai thlen a, an pianthar theih nana theihtawp chhuah hi kan tum ber tur a ni (Matt. 19:14). Nau a lo pianin, kan duh tawk mai lo va, a ṭhan len a, a puitlin theih nan enkawl hna kan ṭan ang hian, kan fate hi ringtu puitling an nih theih nan Pathian thu zirtir a, kaihhruai leh enkawl an ngai a ni. Naupan laia pianthar hi a theihin a pawimawh takzet. Pathian rawngbawltu pawimawh ber berte zingah Corrie ten Boom chu kum 5 a nihin a piangthar a, DL Moody pawh kum 6 a nihin a piangthar. Billy Graham chu kum 16 a nihin a piangthar thung. Barna’s Research Group, USA pawhin naupan laia pianthar pawimawhzia leh kum 30 chunglam tan pianthar a har tawhzia an zirchianna aṭanga an hmuhchhuah chu:-
Kum 0-4 inkara piangthar = 1%
Kum 4-14 inkara piangthar = 85%
Kum 15-30 inkara piangthar = 10%
Kum 30 chunglam piangthar = 4%
A chunga tarlan ang hian kum 4 aṭanga 14 inkar hi piantharna hun ṭha a nihzia a lang chiang hle. Tihdam aiin inven a ṭha zawk tih thufing rangkachak hi a la dik reng avangin, a pawi hmaa inven hi a pawimawh takzet a ni (Thuf. 22:12). Mi fing leh ram changkang apiangin inven hi an ngai pawimawh. A pawi tawh hnu leh ngawl vei tawh hnua in siam ṭhat a harzia hre chiangtute vek kan ni.
Naupangte hnenah Pathian ṭih hi an thinlunga vawntir a, an nuna danglamna thlen tir tur chuan tihtakzeta zirtirna pek mai bakah, a taka kawhhmuh leh kaihhruai (train) an ngai (Thufingte 22:6). Pathian thu – danglamna thlen thei thu nung hi tihtakzeta kan in zirtir a ṭul (Deut. 6:4-9; Sam 119:11). Hmasawnna tluantling, mimal leh ram anga danglamna thlen tur chuan kan nun pumpui hi lungthu kima in zirtira kan in siam ṭhat a ngai a ni. Chung lungthu pathum thliar hran theih loh, in ring tawn, pawimawh em emte chu: pakhatna - taksa, rilru leh thlarau (1 Thes. 5:23); pahnihna - chhungkua, hnathawhna leh Kohhran te hi an ni. A ṭhen ngaih pawimawh a, a ṭhen hlamchhiah theih an ni lo, an in mamawh tawnin an in nghawng tawn vek a ni.
“Ram siamṭhat i duh chuan chhungkua aṭangin bul ṭan a ngai a ni” tih hi a dikin a pawimawh takzet a. Kan fate enkawl hi nu leh pate hian kan mawhphurhna a ni tih kan chian thar a ngai. Kohhran, evangelist, zirtirtute leh tlawmngai pawl te chu min puitute chauh an ni. Heng chhuantharte hi Mizoram siam ṭha a Pathian hmanrua- danglamna thlentu ni tura buatsaih hi kan tihmakmawh a ni. Mihring tana tih theih loh hi Lalpa nen chuan a theih zel a, Zakaria 4:6 a kan hmuh angin “Chakna ni lovin, thiltihtheihna ni hek lovin, Ka Thlarau zawkin le,” Lalpa’n a tih hi kan innghahna lo ni zel rawh se.
MIZOTE HI HNAM ANGA KAN PUITLIN A HUN TAWH:
Mizote hi Kristian kan nihna pawh kum 128 chuang a ni tawh a, State puitling kan nihna pawh kum 35 lai a ni ve ta. Chungte ngaihtuah chuan puitling zia kan neih a hun tawh. Kan thiltih apiang tih takzet a tiin, thutak leh dikna ṭan ngamin, kan hnathawhnaah rinawmna, taimakna, tumruhna leh tuarchhelna kan neih a, naupangte leh ṭhlalaiteah heng hi kan tuh a ngai. Kawng dik zirtir a, kaihruai a, a pawi hmaa inven leh ngaihhlut tur dik zirtir a hun tawh hle bawk a ni.
MIZORAM HI A SIAMTHAT THEIH:
Ram leh hnam anga ṭhatna leh chakna kan neihte chu:-
i. Kristian ram kan ni a, Pathian engkimtithei kan nei. Mimal, chhungkua leh ram tidanglam thei Bible kan nei. YWAM bul ṭantu Loren Cunningham chuan Bible hi ‘Ram tidanglamtu lekhabu’ a ti hial.
ii. Hnam tlem leh inpawh, ṭawng thuhmun hmang, zirtir nuam kan ni.
iii. Kohhran chak tak leh tlawmngai pawl ṭha tak kan nei.
iv. Ram leh hnam hmangaih leh veitu – tihtakzeta ṭawngṭai ṭhin mi engngemaw zat kan la nei.
v. Ṭhalaite zinga Pathian ngaihsak, thutak (nun tak) leh dikna ngaipawimawh tu an pung zel.
Nehemia anga kan ram chhiatna hi keimah leh ka pa chhungte vang a ni tia sual thupha chawi a, tihtakzeta ṭawngṭaia Pathian kan auh chuan Lalpan kan ram neih chhun hi siam ṭhain, min tidam leh ngei ang. Japan, Singapore leh South Korea te pawh indonaa bomb-in a tih chhiat khan ram rethei an ni ṭhin a. Hruaitu ṭha leh hmathlir nei hnunga mipui ṭanrualna, taimakna leh thuawihna chuan kum 30/40 chhungin ram changkang, ropui leh intodelhah a siam thei a ni.
Pathian kan ṭih a, a thu kan awih phawt chuan ram ṭha, ram ropui kan ni thei. Pathian hnathawh hmu tur chuan Pathian thu kan awih pumhlum a ngai. Kan awih/ zawm tluantlin loh chuan Pathian malsawmna pawh kan dawng tluantling thei dawn lo a ni. Israel ram pawh Mizoram tiat chauh niin ram ropui leh mi ropui tam tak chhuahna ram a ni thei si a.
Nehemia chuan a ṭawngṭaina chu a taka thawhchhuah pui turin a umin a um zui a. Keini pawhin Pathian rinchhana tun aṭanga Pathian ṭih chhuanthar din tura theihtawp kan chhuah a nih ngat a, kan hma zawn ṭheuha kan ram leh hnam “kulh” chhe lai siam ṭha tura ṭan kan lak chuan, tun aṭanga kum 30/40 ah Mizoram hi Krista Lalna ram a lo ni ang a, ram ropui, intodelh, India ram tana Lal Isua êng kan la ni dawn a ni. Kan tu leh fate tan ram ṭhaah kan siam thei ngei ang.
He hmathlir hi keimahnia tawp mai tur a ni lova, Chhuantharte hnena hlan chhawn zel tur a ni.
“Kan ram leh hnam siam ṭha turin Pathian ṭih chhuanthar i din ang u”
- Dr Lalmalsawmi Hmar, Founder & Chairman