Tunge kan vote dawn?
Congress: Kum 2013-a Mizoram MLA inthlan khan rorellai Congress party chu an vanglai tak a nih kan hre ṭheuh va. Bial 40-ah MLA 34 neiin, vote 2,55,917 (44.63%) an hmu phak a. Chu chu candidate zawng zawng, mi 142+NOTA 40 = 182 te vote hmuh belhkhawm 5,73,210 (83.41%) aṭangin 44.63% an huí phak tihna a ni. Kum 2008-a MLA 32 an neih ṭuma an vote hmuh 1,05,614 (38.89%) aiin, 2013-a an vote hmuh punna chu 1,50,303 (5.74%) a tling.
Kum 2008 inthlanpuia Congress party-in anmahni hnaih bertu MNF party an hnehna chu vote 41,931 a ni a. Kum 2013 khan an khingpui lian ber, ‘Mizoram Democratic Alliance’ (MNF+MPC+MDF) chu vote 50,719-in an hneh leh a.
Kum 2008 leh 2013 hian Congress Party hian hma an sawn tih hai rual a ni lo va. Hetih lai hian an party chhungkuaah boruak duhawm lo tak, Party Vice President, Home Minister ni bawk Pu R. Lalzirliana leh an MLA Pu Lalrinliana Sailo MPCC General Secretary te an ban bakah, Bhavan lama an hotu
ṭhenkhat, Unit hruaitute leh VC bang an awm nual mai hian eng chin nge nghawng a neih ang tih chu hriat theih a ni lo a.
Hetih rual hian Mizoram puma chhungkua 2,21,077 awm zingah; chuta ṭanga chhungkaw 1,68,737 te hnena NLUP an pek hi za zela 76.32% a tling daih tawh a, an MLA leh MLA tlingzo lo te chena MLA bial tina chhungkaw 400 leh a aia tam NLUP an sem kal mêk te, NEDP contract tenau hmanga party Unit tuam dam hna an thawh mekte hian eng chen nge nghawng a neih ang tih ngaihtuahin, Congress deh khirh theihna lam chu December ni 11 ah a hriat theih ang chu.
MNF: Kum 2008 MLA inthlan khan MNF party chuan MLA bial 39 chuhin, vote 1,54,132 (30.65%) an hmu a, MLA 3 an nei. Kum 2013 chuan Mizoram People Conference (MPC) leh, Mara Democratic Front (MDF) te nen an thawk ho va, ‘Mizoram Demorcratic Alliance (MDA) tih an ni. Chuta party pathum te vote hmuh belhkhawm chu MNF-1,64,305, MPC-35,269, MDF-5,433 Total=205001 (36.71%) a tling a. A mal khaia MNF vote hmuh 2008 aia 2013-a a punna hi vote 10,173 a ni. Hemi kum hian MNF chuan bial 31 chauh an chuh a, bial 9 dang chu an thawhpui te’n an chang a, MNF-in MLA 5, MPC-in 1 an nei.
Kum 2013 leh 2018 chhung hian MNF chuan hma a sawn ber nia insawi theihna lai an nei lian hle. Hemi kum 5 chhung hian District Council pathum - MADC, CADC, LADC te inthlanna neih vek a ni a. MADC leh LADC-ah chuan Congress chu chak viau angin lang mah se, CADC-ah chuan MNF-in MDC an ngah ber thung. Tin, Autonomous District Council hi state sorkar lai party hawilamah thúk taka innghahna a awm bawk avangin, state election nena sawi zawm harsa tak a ni.
Hetiang a nih lai hian, 2015 Aizawl Municipal Corporation (AMC) inthlanah MNF chu a che ṭha hle thung a. AMC hian MLA bial 11 a huap zo anga chhut theih a ni. Bial (ward) 19-ah MNF-in a malin councillor 11 a nei thei a. Congress-in 7 leh MPC-in 1 an nei ve thung. Hemi kuma AMC inthlanah hian MNF chu bial (ward) 4 ah party dang zawngin a beihrawnna pawh a awm nia sawi a ni. Tin, politics thila boruak han hap lian deuh nia mipuiin an teh fona chu mi thar lawmluhah hian a innghat ve bawk. A nazawng ni lo, mi awmze nei tham (public figure) deuhte lakluh kawngah MNF lama lawilut hi an hraw viau a, mí party vice president dinglai an lalut thei riau(h) lehnghal!
ZPM: Zoram Peoples’ Movement (ZPM) hi hunkal tawh, inthlan hmasa (result) aṭangin teh thiam a harsa a. An innghahna kungpui - ZNP leh MPC te’n kum 2008 leh 2013-a an vote lo hmuh tawh aṭang hian han thlir chhin ila. Pawl engemawzat intelkhawm leh boruak nei thiam tak, chanchinbu leh TV, social media lamah pawh an nêk chin a sâng fo.
Kum 2008 khan ZNP leh MPC-te hian thawhhona huang khat neiin, ‘United Democratic Alliance’ (UDA) invuahin inthlan an lo chuh tawh a, vote 1,03,625 (20.70%) an hmu a. ZNP leh MPC khan MLA 2 ve ve an nei a. Party mal angin ZNP khan bial 17 an chuha vote 51,403 (10.32%) an hmu. MPC khan bial 16 chuhin vote 52,222 (10.38) an hmu thung.
Kum 2013 ah MPC chuan MNF an thawhpui a, bial 8 an chuh (contested) a, vote 35,269 (6.15%) hmuin, MLA 1 an nei. ZNP chu mal dinin, bial 38 ah an ding a, vote 99,916 (17.42) an hmu a, kum 5 chhunga ZNP vote hmuh punna hi 48,513 (7.1%) a ni. MLA erawh an nei lo thung.
Hetih lai hian Mizoramah kalphung thar hmanga mipui sorkar, hnam damna tling din duhtu tia insawi te chuan, August 15, 2017 khan thawhhona thutlung ziakin; ‘Ṭangrual Pawl’ an din a. October ni 3, 2017 khan ‘Zoram Peoples' Movement’ (ZPM) chuan Chanmari YMA Hall-ah inpuanchhuahna leh hruaitu thar hlanna hun an buatsaih ta a.
ZPM-ah hian pawl hrang hrang - ZNP, MPC, ZDF, ZRF, MPP te an awm a. ZPM hian kuthnathawktute ‘sawhthing’ Kg-ah Rs. 50/-a lei leh, ‘hmunphiah’ Kg-ah Rs.100/-a laksak tih an sawi chuan ngaihven a hlawh viau niin an sawi. A bikin thingtlang lamah ngaihven a hlawh zual deuh niin an sawi bawk.
Khawpui lamah pawh, Congress leh MNF ning tawh te chuan ZPM lam hi an hawi deuh nia sawi te, Kohhran leh rawngbawltute an behchhan tlatna hian hun dang aiin he thawhhona huang hian ngaihventu a nei zual deuh em, tih zawhna pawh a lian viau va. Nimahsela, MLA pakhatmah nei lo aṭanga bul ṭan tur, “Sí 21 phur sa an ni a,” sorkarna kotlanga inbang liam tur khawp chuan an huphurh pui awm deuh mai thei, i lo thlir ang, a hun a hnai ta e.
- Zobiakvela (Masena)