Written by
Rev. P.C.Nghâklianmawia

MI RETHEI POLITICS

Mi ṭhenkhatin 'hausa politics' an sawi ṭhin a. Kan ram hi hi mi hausa te politics kephah hnuaiah a kun tawh a, mi rethei leh harsa tan chuan 'chance' a awm ve tawh lo, MLA inthlan sum senso turu lutuk hian hausa politics game ah min hruailut a, inthlan a han zo va, rorelna an chan pawhin inthlan campaign laia an sum senso ipte ruak hnawhkhah tumin sorkar sum bawm an han hai ta ngat ngat mai ṭhin a, chuta chhapah duhsak zâwng leh lainâ an lo pung tual tual bawk a, chuvangin kan ramah hian hausa leh thiltithei te an lian tual tual a, retheite an bet tlawk tlawk mai a ni, an ti ṭhin.

Dikna chin pawh thui tak a awm ang. Hemi lehlam chiahah hian kan politician te hian miretheite hi vote bank lianpui kan ni tih an hriat chian em avangin mi rethei siam hi an thiam em em mai a, retheite chu hming mawi tak leh lungkuai tak mai 'VIP' hming pek kan ni a, chuti chung chuan retheihna khur aṭang hian kan talchhuak tak tak ang tih an hlau em ni tih rum rum chang a tam ve hle. Chuvangin, 'mi rethei politics' pawhin sawi tel ve tur niin ka hria.

Inthlan a hnai tial tial a, sorkarna fawng an vawn tirha an lamrik ngai mang loh 'mi retheite' kan lang pawimawhin ngaih pawimawh kan hlawh leh ta tial tial a! Miretheite min khawngaih hun pawh kum 5 dawn a liam hnu ah chuan a rawn inherchhuak ve leh ta hlawl mai! He hun hi keini mi retheite hian nghakhlel takin kan lo thlir ve ṭhin a, hun reilote chhûng mah nise, khawngaihtu leh hmangaihtu (der) kan neih ve theih hunlai a ni tih kan hriat avangin a 'hlu' kan lo ti ve ṭhin.

Mi retheite tana thu ropui tak tak an sawi hun pawh a lo herchhuak ve leh ta! NLUP aṭangin NLUP ṭhami ah kan chuang kai a, a lehlam pawlin MIP aṭangin SEDP hmangin an inzuar leh mek bawk a. Retheite khaichhuahna tur policy hi chu khawvel huapah pawh hian a nei ṭha pawl kan ni mai ang em aw tih palh awl a ni. Mahse he kum 30 zet zawt chhung hian Mizorama rethei kiamna rate hi engtiang takin nge a tlakhniam a, retheina khur atangin chhungkaw engzat chiah nge khaichhuah an nih tawh tih hi hriat a chakawm ṭhin.

Kan politician zahawm tak tak te, ram leh hnam hmakhua ngaia rawn penchhuak te u, khawngaih takin miretheite hi hmanruaah min hmang tawh suh u. Inthlan dawn apiangin hmangaih (der) kan hlawh a, rorelna

ṭhutphaha in ṭhut hnu ah theihnghilh kan hlawh leh a, kum 5 chhung kan bet tlawk tlawk a, kan retheih êm avangin kan lâwmna pawh a hniam a, chu chu hre rengin kan lawmna tur tawk leh kan thinrim lohna tur tawkin kan mangan tawpah thil chhe te te min tihsak pheuh pheuh a, chungte lah chuan chatuan an daih ṭhin si lo. Chaw dangral ang maiin ṭam an hnem a, puarna a tling leh ṭhin si lo. Ka pu, kan rilru a kalsual chang phei chuan keini miretheite hi a theih chhûng chu rethei reng ila, inthlan dawnah cheng sanghnih khat lek hmangin kan vote hi lei theih reng sela, chumi hmang chuan a theih chhûng chu lalṭhutthlengah hian ṭhu ula in duh ni ber hian kan hre hial ṭhin asin.

Mizo pasalṭha khuangcher'an mangan ni chuan khuangchera kan ni a, induhsakna ni ah chuan khuangchera ka ni leh si lo, a tih ang chiah khan vote zawnga in mangan lai chuan khuangchera kan ni a, min au lawm lawm a, min hmangaihtu ber emaw tih mai turin kan sumhmun tlabal ve tawh takah te khan in rawn nui ar ar ṭhin a nih kha tiraw? Mahse in duhtawk in hmuh a, rorelna fawng in vawn tawh hnu ah chuan khuangchera kan ni pha leh ṭhin si lo...VIP to Zero ah paihthlakin kan awm leh ṭhin si.

Ka pu, min khawngaih la, miretheite hi thu awmze neilo min tiam tawhlo hram rawh. Kan retheih em avangin in ṭawngkam chhuaka beiseina itawm tak tak te hi a tak tak emaw tiin kan pan leh ruak ruak lo thei si lo va, mahse a tak ramah min hruai thleng thei si lo. Retheih hi kan duhthlanna a ni bik lo va, rethei tura khuanu duan kan nih reng bik pawh kan ring lo, leirem rah a, dinkhawchhuah ve a, mi pangngaite zâwl ve phak nih pawh kan châk ve ṭhin. Inthlan dawna i thutiam leh thu min tiam zawng zawngte khan chu dinhmunah chuan min hlangkai ve mial dah law maw tiin 'vawikhat chauh' chu kan han vote leh ṭhin che a. Mahse kan duhthusam ram chu thli um ang chauh a ni, a tak a lo awm reng reng lo tih kan han hrechhuak a, beidawngin kan indawmkun leh a, beidawnna khur ngaiah bawk kan lût leh a. Hei vang hi em ni ang, mi beidawng kan tam tak êm êm le...Ka pu, mithiamte chuan 'khawvela mi hlauhawm ber chu mi beidawngte hi an ni' an ti a, chuti a nih chuan kan ramah hian mi hlauhawm hi kan lo tam ru tawh viau mai ang em le?

Miretheite hi inthlan dawnah chuan in VIP kan ni a, inthlan a zawh hnu ah chuan in sum siamna hmanrua mai kan ni leh si! Ka pu, min khawngaih la, min bum tawh lo hram ta che. I tih theih loh tur chu min tiam tawh lo la, tlang takin i tih theih chin sawi la, tichuan chuta

ṭang chuan thutlukna kan lo siam ve ang a, vote tur che i nih leh nih loh kan lo ngaihtuah ve dawn nia. Patlingin khawên lai ngeia dâwt in sawi fo chuan rin che u hi duh hle mah ila kan ring ngam ngang lo che u a ni. Dâwt thu leh thu puarpawleng hmanga in awih reng hi a khamawm kan ti ve a, a ninawm pawh kan ti ve tawh khawp asin. Hetiang thu fahrah te te hmang hian he kan hmangaih Zoram hi a dinchhuah keini mimawl takngial pawh hian kan ring bik lo asin.

Ka pu, ih e, kan mihlim leh thlaraumite chuan he kan hmangaih Zoram hi Pathian zawnchhuah, Pathian hnam thlan kan ni e an ti ṭhin. Mahse kei chuan ka awih ve lo. Pathian zawnchhuah, a hnam thlante rama eirukna leh hlemhletna a hluar viau mai te, Pathianin a aiawh tura he leia a dah Kohhran thu ngai pawimawh duh lova Zu kan han zuar a, kan ṭhalaite zu in a han suat chum chum mai te, mi retheite VIP kan nihna rama rahbeh kan nih reng chhûng chuan Pathian hnam thlan kan nih hi kan ring ve thei lo. Bible kan chhiar thiam ve dan chuan kan Pathian hi miretheite ngaihsak ṭhin Pathian, retheite lama ṭang ṭhin Pathian a ni si a. Chu Pathian lalna leh thuneihna leh a duhdan hmanga he ram hi a kal hma loh chuan Pathian hnam thlan kan nih hi kan ring thei lo. Bible ah chuan Pathian hnam thlante chuan a thlangtu Pathian thu an awih ṭhin tlat alawm!

Nimahsela Ka pu, beiseina chhete erawh kan ka nei, he ram hian Baal hmaa ṭhingṭhi ngailo leh milem pathian chibai bûk ngailo mi sang tam tak a la nei ngei ang tih kan ring. Kan biak Van Pathian khi retheite lama ṭang ṭhin Pathian a ni a, a mite ṭap leh rûm ngaithla a, chhanchhuaktu pe ṭhin Pathian a ni tih kan la ring ve fan a. Pathian ṭih mi, thil ṭhalo laka insum thei, sum leh paiin a bual ât ve loh, dikna leh rinawmna te sawi liam puat puat lova a taka nunpui a, mipuite hamṭhatna tura hna thawk ṭhin, retheite khawngaihtu ni lova a taka hmangaihtu an rawn dinchhuah hunah chuan duhthusam rama kan thlir Zoramthar hi a takin a lo thleng thei ang tih kan la ring ve fan fan asin. Chutih hunah chuan hlemhlêtna leh eirûkna te chu nekchêp an ni ve tawh thung ang a, diklo taka hausa leh chhûn khawen laia mi retheite chanai eisaktute chuan zahna an hmu ve tawh ang.

Ka pu, hei chauh hi kan ngên a che, sum leh pai hmangin min rawn thlêm leh pawh a ni maithei, keini mirethei 'nitin kan eikhawpin chaw min pe ang che' tia ṭawngṭai chung pawha nghei lek lek reng mai chuan i sum rawn hmathehte chu kan lo ban leh rûak rûak pawh a ni mahna, khawngaih takin Miretheite hi min khawngaih tawh suh, min khawngaih chuan reilote atan kan pum puarna min pe ang a, kan vote i neih hnu ah min kalsan leh daih dawn si a, min hmangaih zawk rawh. Min hmangaih chuan kan nunkhaw­chhuahna turin min ṭanpui dawn si a.

- Rev. P.C.Nghâklianmawia