Written by
Kapchungnunga

Ram leh hnam humhalh

Ram leh hnam humhalh kawnga kan ṭhalaite hmalakna hi a ṭhain an fakawm takzet a ni. CYMA-in kum engemaw zat chu kumpuan thupui atan ‘Ram leh Hnam humhalh’ an puang tawh. Tunlai hian MZP in ramri humhalh an kalpui leh mek a, kan ṭhalaite hmalakna hi kan sorkar hian tuipui thiam sela a ṭha ngawt ang.

Hun kal tawha ram leh hnam leh Mizote sakhua humhalhna kawnga hmalakna ṭhenkhat chhunzawm atana ṭha han sawi ila. Kum 1989-a Pu Laldenga sorkar namthluk a nih khan kum tawpa inthlang leh mai tur kan nih avangin kum 1989 October thlaah Pu Laldenga leh a hoten Vanapa Hall-ah Hnam khawmpui an hmang a. Khami ṭuma Pu Laldenga’n kan ram leh hnam leh Mizote sakhua humhalhna kawnga thu a sawi point hnih chauh han sawi ila.

1. Pu Laldenga khan, “Mi­zo­ram hi Mizote ta a ni a, hnam dangin min humhalh sak dawn lo, kan ṭhalaite hian an humhalh tur a ni. Police battalion kan tipung ang a, kan ram chhim leh hmar, chhak leh thlanga kan ramriah hian an duty ang a, kan ram hi an venghim dawn a ni,” a ti. A hnu a sorkar khan khalam hawi khan hma a la ta lem lo niin alang.

Pu Zoramthanga sorkar lo piang khan ram leh hnam humhalhna kawnga Pu Laldenga thusawi kha tihpuitlin tumin hma an la ta a. MAP battalion thum leh IR Police battalion nga, a vaiin ralthuam keng Police battalion riat (8) lai kan nei ta a nih hi. Hmar lamah IR battalion Headquarters, Mual­vum, Kawnpui-ah dah a ni a, khawchhak lamah Khawzawlah IR battalion headquarters dah a ni bawk. Chhim lamah Saiha leh Tuipang inkar Maubawkah IR battalion headquarters tur ruahman a nih bakah khawthlang lam Rengdil-ah IR battalion headquarteras tur ruahman mek a ni bawk. Heng ruahmannate hi tih puitlin a nih hmain Pu Zoramthanga chu a sorkar chhunzawm ta si lo a, a hnua Pu Lalthanhawla sorkar hian a chhunzawm ta lova, chhunzawm sela chuan chhim leh hmar, chhak leh thlanga kan ramri-ah hian Outpost tam tak an dah ang a, kan ram hi an veng mai tur a ni. MZP te pawh khan khati tak khan Assam Police kut an tuar lo tur. Sorkar hmasa thiltih chhunzawm duh loh kan ching hi a pawi hle a ni.

2. Pu Laldenga khan, “Kan sorkar tawite-ah khan central sorkarin Mizoramah hian S.S.B (Services Security Brotherhood) awm ve rawh se,” tiin min nawr nasa a, “Keini chuan kan duh lo. Eng vanga duh lo nge in nih min tih chuan, keini ang bawka tlangmi ni ve tho Arunachal Pradesh-a Hindu an tam em em chhan chu S.S.B ho hmalakna niin kan hre tlat a, chuvangin Mizorama hma la ve turin kan duh lo a ni. Kan hma lawka (1989) inthlan lo awm turah hian Congress an sorkar a nih chuan an ni chuan karloah an lakluh nghal ka ring,” a ti a. Kha inthlanah khan Congress an sorkar ta ngei a, Pu Laldenga lo sawi lawk tawh angin thla tam ral hmain S.S.B chu an lo awm ta sup sup mai a nih kha.

Tuirial Air Field-ah hmunpui an nei a, Lunglei Parrallel Road-ah office changtlung tak an nei bawk. Saiha leh Champhai Zotlang-ah te leh Mizoram hmun hrang hrangah awmhmun an khuar a, Pu Lalthanhawla sorkar kum 10 chhung khan Mizoram hmun hrang hrangah changtlung takin an inbun hman a ni. Nimahsela, Pu Zoramthanga sorkar a lo pian khan, thla tam a ral hmain S.S.B ho chu vairam lamah a thawn haw ta vek a, vawiin ni thlengin S.S.B hmel hmuh tur an awm ta lo a ni.

Tun ṭuma kan inthlang turah hian Pu Zoramthanga a sorkar leh hlauh a nih chuan kan sakhua, kan ram leh hnam humhalhna kawngah huaisen taka hma la tur leh a hmachhawp te chhunzawm leh turin i beisei phawt teh ang. Tichuan, kan ṭhalaiten ram leh hnam humhalh an vei em em hi a hlawhtling thei ngei ang.

- Kapchungnunga