Ram hmangaihtu kan ngah
Hman kum lawk khan Zorama Political Party tam lutuk hi 3 velah inhlawm thei ila tih lam hawi khan ka rawn ziak tawh a. Kan duh emaw duh lo emaw India hnuaiah kan awm miauva, Multi-Party System-in kan kal miau si a. India ram pumah hian Political Party-in registered hi 500 vel an awm hial ṭhin a, tuna a zat ka hre mai lo.
Kan Zoram state tereuhte-ah hian mihring 1091014 (2011 Census) vel chauh kan awm a, chuti chungin Party tenau nen chuan 10 dawn lai kan awm a. Tunhnaiah ZPM-ah 6 vel an intelkhawm ta mai pawh a. Heti chung hian MNF, Congress, MPC, ZNP, PRISM, BJP leh tunhnai ami Zoramthar, NPP kan la nei cheuva. Political Party te hi ram leh hnam hmangaiha rorelna ṭha zawk duh vanga ding an ni deuh zel a.
Congress hi chu a hming ang hian India zepuia min hruai luh tum an ni a, a ṭha emaw ṭha lo emaw an hlawhtling phian. MNF hi Mizo Hnam rilrua mi hruai luh tum an ni a, an hlawhtling thawkhat nain Congress aiin an zia an phawk tha lo zawk. Kum 50 chuang ve ve Zoram-ah an ding tawh. A dawta Party rei deuh chu MPC, 1975-a din hi a ni a. Hming dang an invuah ṭhin nain America te anga Party lian 2-in lal chhawk ringawt hi chu kan duh khawp lo deuh niin a lang a. Zoram Politics kal tawh en erawh chuan Congress leh MNF han thlak thei awm hmel kan la hmu lo rih niin a lang.
Inthlan dawn hnaih hian Party thar a piang duh chawk a. Tunah pawh NPP a lo piang leh a. PRISM te pawh Ngo ang ni tawh lovin Political Party-ah an inlet ta a, Central-ah BJP hneh taka a sorkhar avangin Zoramah pawh bial 40 kan chuh dawn an tawn ti ta mai.
Chakma leh Tuikuk te chah khawmin hmanni khan an han kal khawm a, tlang rin aiin an tam tlat mai a, Kohhran Upa, Rev. leh B.A., M.A. pawh BJP-ah hian pangngai takin an tel ta nual mai. Zawl ram lam hawia Politics kal pui Zoramthar te an lo piang zel bawk a. Englekhawle, ‘ram hmangaihtu’ kan ngah ta hle mai. Heng party-a tel kher lo ram hmangaihtu, ram tana ṭhahnemngai fu fu thuziak mi kan la nei ṭeuh bawk. Kohhran hruaitu Upa leh Pastor ram vei hmel tak tak an la kat zut bawk.
Heti taka ram hmangaihtu tamna si-ah hian, a hruaitute zir loh nge, mipui zir loh. Kan ram chu kan la ṭha lo viau lawi si a, mak tak chu a ni. Politics hi han luhchilh mai chu awl tak, a taka ram tun din tak tak chu har tak a lo ni. Thu ṭha leh dik tak han sawi mai te, han ziah mai te chu pen leh lehkhapuan a awm a, mike a awm bawk chuan a har lutuk lo a ni ang. Ram leh hnam dinchhuahna leh ngelnghehna thlen erawh chu rin aiin a har a nih ka ring. A CM rei ber Pu Hawla meuh pawh a rei tual tual a, amah iaitu an lian telh telh mai a, ram dinchhuahna thlen ahnekin, mipuiin an hmuh dan a thlang her bum ta mai.
Pu Zorama kum 10 CM pawh duh khawp lo an tam mai. La enchhin lohva insawi Pu Duhawma pawhin mipui a hip ruih ruih bik si lo. Thuziak thiam P.L. Liandinga, Vanneihtluanga te meuh pawhin ZPM an awi nung zo dawn nange maw?
A chuangtlai thuziak thiam leh huang nei hial Rev. Chuauthuama te, an sawi K.L. Liana te ngat pawh hian Party thar han din se sorkhar chu sawi loh anmahni pahnih ngei ngei pawh hi an MLA zo ang em? Sumsuih lam AS-III-ah Pu K.L-a hi va in candidate se, a tlin kan ring em? A thalo chu a ni hauh lovang, Congress, MNF candidate a khum zak ang emaw chu! Rinna chak a ngai khawp ang. A U Chuauva nen hian Party thar din ve rawih mai se enge an an ang? Ka sawi tum chu anmahni lam ni lovin, ram Politics hi rin aiin a har tih hi a ni.
Pastor leh Upa rual tel tamna ZPM pawh hi kan bawh ruih ruih lem hauh lo. Mizote hian thilṭha kan duh lo nge hruaitu ṭha zui tur kan hmu lo tih hi ka ngaihtuah fo ṭhin. Heti taka ram hmangaihtu ngah si kan ram a chhe viau mai site, kawng chhe bawk, kawlphetha pur chaw reng mai, chaw takngialah pawh intodelh si lo, zu leh ruihhlo-in ṭhalaite a suasam mek ni bawk si, Kristian ni thup si, Kristian nuna nung ṭha duh lo ngah hle si, hlemhletna (corruption) nise kil tinah sawi tur a awm; a te deuhvin an eiru tlem deuhva, a lian deuhvin an eiru lian deuh a ni ber mai.
Ram hmangaihtu kan ngah nag hu-in kan dinhmun a changkang der si lo, khawi lai berah nge maw kan tih fuh lo le. Kan awmdan hi lungawithlak loh tak chu a ni. Sap pa pakhat lokal chuan “Mizoramah chuan mitinin Pathian thu an sawi thei vek a, tumah thusawi in awih sak an awm bar si lo” a ti e an ti.
Kohhran nise pawl hrang a tam em em a, 80 chuang lai a awm an ti. Hruaitu ṭha, mi han hnuk khawm dawrh thei kan nei lo a ni chek ang. Kan ram hruaitute hian zawm duh se chuan tlangkam leh chanchinbu aṭang ngawt pawh hian finna khawp chu a awm mawle! Tlang ngaiha tih awm loh zawk hi an ti leh tlat ṭhin. Hnam vannei tak nge kan nih vanduai tak tih pawh hriat a har hle.
Chutichuan, tuna a lan dan mai mai chuan Congress leh MNF a eng zawk nge sorkhar ang tih hi a ni deuh mai a, a tu party pawh lo sorkhar se, sorkhar kan hrawn tawh aia ṭha fe nise a ṭha ber mai. Party tenau din neuh neuh ngai lo tura mitin huap sorkhar siam tura kan inpuahchah a ngai ta ber a nih hi. ZPM hi an thu leh hla a ṭha, a hruaitute pawh an rintlak ang. Mahse, kumin atan chuan an tlai tawh deuh rih. H.T. Sangliana sawm chhuak ula, Congress ni lo, MNF ni lo zawng hi intel khawm ula, chu pawh Aizawl-a pa fel hovin din mai lovin khawtin aṭangin mipui khawmpui ko ula. Khaw 500 aṭang talin palai lokal se, mipuiin Party thar din se a ṭha ang ka ti a, mahse chutiang chuan an ti ta si lo. Nikum September-ah ZPM hi a piang ta chauhva, Congress leh MNF mite an lo insawh nghet fu tawh si a, rin aiin thil a har a nih hi.
Heti khawpa ram hmangaihtu tam si, kan politics dinhmun, vangtlang nun, ei leh bar dinhmun ngelnghet si lo hi khawiah nge he hnam hian a tih sual, enge a tih sual? Rinna-a Israel-te dinhmun hi i ngaihtuah ngun teh ang u.
- Rualkhuma Hmar