Written by
Lalhmangaiha Sailo
Holy Cross Bakery Zotlang, Aizawl

KUHVA TAWLHRUK LEH SMUGLING

Tunah chuan ngaihtuahna hmang vak lem lo tan pawh thil awmzia kan hre chiang thawkhat tawh mai awm e. Ni tin chanchinbu Vanglaini a pute P.L.Liandinga, Revd. Chuauṭhuama leh H.C.Vanlalruata te thuziak aṭang phei hi chuan kan chiang lehzual turah ngai ila. ‘Dàwn tâwi nih pawh hi’ sim i tum ṭheuh teh ang u. Amah erawh chu, kan hripui leng mek hian chhungkaw tam takte min tihbuai em avangte hian tun huna kan ram awm dante leh kan hotute min kaihhruai dante hi min hmuhchiantir hleithei lo a ni maithei bawk. Ruihhloin kan tu kan fate tam tak min suatsakin, ramtuilei lo leh mi ang loah min siamsak tawh mah tih nak alaiin, tunlaia kan KUHVA TAWLHRUK Smugling te hi a va manganthlak lehzel tak em!

Hman aṭanga thleng tawh tuna thawm lian ta hluai a lawm, pawh kan ti a ni maithei e. A enga pawh ni ta se, hengte avang hian a lawm kan buai tak em em reng ni. Hetih laia a tihtawp tum lam hawi ni lo a, a hlawkna lo tel ve tum ang hrima lo phet ve sek chu thil tih chi a ni lo ang. Heng ruihhlo leh smugling chungchangah hian, Zoram mipui tan nasa lehzuala ṭan laa kan do a ngai. Tun hnaiah Central YMA te rawt angin sawrkarin kuhva check gate hmun hnih Serchhip ah leh Sihhmui (Sairang bul) ah an han siam thar a. Mi tam takin a aia hmun remchang a lo luhna ramri hnaiha siam awm tak. Tut luia sangha vuaa Teirei lui chhuaha khar ping angte pawh kan ang lo maw ti a, check gate hmun an sawiselte pawh thil awm tak a ni.

Engpawh ni se, heng smugling kan dona kawngah hian mipui kan ṭanruala kan beih phawt chuan kan hneh ngei ang. Eng vangin nge kum 30 hma lama Tuikual veng zu leh zu zuar tamna, Aizawl khawpuia veng ṭawp leh veng hmingchhe bera an ngaih ṭhin kha, vawiinah chuan veng thianghlim leh veng hmingmawi tak a lo nih tak, hei hi khawtlang mipuite zu siam leh zu zawrh dona kawngah an ṭanrual em vang a ni asin. Chu chauh a ni lo, Pathian hnena thinlung leh tihtakzeta amah be pawp a, dil leh ṭawngṭai ṭhinte dilna Lalpa'n a chhang a ni. Hawh u, tun hunah hian, kan Pathian hi zual zawk leh tihtakzetin i au teh ang u.

Kan ram Roreltu leh hruaitute tan te, dik tak leh fel taka mipui tan hleih neihna awm lova Zoram hmasawn nan leh, Lalpa duhzawng anga ro an rel theih nante i dil ang u. Sum ngainat luat vanga dik lo taka sum hai luh leh peipun hi, Ringtute tan chuan thil tih chi lo leh hlauhawm tak a ni tih i hria ang u.

Eng vangin maw? Pathian zawn chhuah ram kan ni a, kan ram hian Pathian pawi kan sawi leh a mitnaute kan khawih palh ang tih a hlauhawm. Lalpa'n Amah ringtu leh Amah be pawp rengtu Baal hmaa ṭhingṭhi ngai lo mi eng emaw zatte dilna leh ṭawngṭaite hi a la chhang ngei ang. Mi tu pawh heng smuggling avang leh dik lo taka sum lakluh aṭangtea inhaivur leh, In leh lo thlenga phuisui leh ropui taka neitu leh dintu ni a, kan hriat leh kan hmuhte hi awt suh, Lalpa'n a hria, a la ngaihtuah mai ang. Hengte avanga intilungngai lo turin min hrilh tih erawh hria ila. A tihtâwp leh kan sim theihna tur kawngah erawh theihtawp chhuah ila, chutiang kawnga beitu leh hma latute chu ral thlir mai lovin theihtawpin i ṭanpuiin i ṭawiawm zel ang u.

Hmanni lawka Bazar Anhnah thlai zuartu nu, Anhnah Buara telchhunga ruihhlo khati zozai zeh ruk an han hmuchhuakte kha a va zia lo em. Khatiang khan hun rei fe kha nu chang lo pawh khan an lo ching fo tawh ngeiin a rinawm. Kha thil man chhuak tura Duty te hriattirtu kha a va tiṭha tak em, khatiang mite kha kan fakin kan chawimawi tur a ni ang. Mi tam tak nunna chhan chhuaktu a ni a, chawimawina Nopui Award ka hlan e. Heng ruihhlo chi hrang hrangte hi a tê thamin, damdawi anga ken vel leh kuhva leh lehkha zial inṭheh anga inhlanchhawn vel theih mai mai nite hian a lang a, a pe chhuaktute hi man chhuak tura kan ṭanrual a ṭul takzet zet. Kuhva tawlhruk erawh hi chu han zeh bo ve mai mai chi a ni lo a, man tura duty tan chuan kan mit an tuam phui tlat a nih loh chuan han hmuh loh mai tur a ni awm lo ve.

Heng Smuggling khawvel ram tam takin an hmelma leh an manganpui hi, keini, kan ram pawhin kan tuarin kan manganpui a nih hi. Rinawm leh huaisen takin do zel ila, Lalpa rinchhanin, Lalpa ṭanpuinain kan hneh ngei ang. Akana te nupa anga paipawn ruk nei pawl awm lovin.

LALHMANGAIHA SAILO
Holy Cross Bakery Zotlang, Aizawl Ph : 9436360275