Written by
John Lalngilneia
Zotlang

Kum 2018 MLA inthlan tur danglam bikna

Kan ramah hian inthlan kan lo hmachhawn tam ve tawh hle a. Chung inthlan ṭhenkhatah chuan ram tana Issue lian thlen bik lai a awm nual a. Tunah hian ram tan Issue lian tak tak awm laiin kan inthlang leh dawn a. Mahse hun kal tawh a mite nen chuan inang lo hle in a lang. Chulai thu chu ka han chhui tum a ni a. Chumi a danglamna sawi tur chuan kan ram inthlanna kal tawh zinga ram tana issue lian awm laia inthlanna hmachhawn tawh tlem tawi thei angin han sawi hmasa ila.

Kan ram buai vanglai khan sipaiin min rawn chim a, an thuneihna a sang bawk a, keinin Dan kan lo hre lo em em bawk nen, sipai kan hlauin, an kut kan tuar nasa hle. Pu Ch.Chhunga sawrkar laia kan Minister te meuh pawh check gate-ah an lo check duh hial a ni. Chuvangin, mipui kan thlabar tak zet a ni. Kha kha Mizoram tan issue lian a ni a. India sipai laka kan hlauhna ata min chhan turin Pathianin Brig. Ṭhenphunga Sailo kha a rawn tir kan ti mai ang. Ani kha beiseina sang tak nen thlan tlin a ni a. Kan thlabarna ata chu min chhan hneh hle. Chu chauh a ni lova, a ni khan Development bul min ṭan sak bawk a, a hlu hle mai. Mahse rambuai kan la ni a, chuvang chuan development hna a thawh tak tak theih lo. Remna leh muanna kha kan mamawh a, chu chu kan ram tan issue lian tak a ni leh a. Kha tih laia Congress au hla kha a lo ni bawk a, hneh takin thlan tlin an ni.

A tawi zawngin sawi zel ila, Congress sawrkar lai chuan remna leh muanna chu kan lo nei ta a, a lawmawm hle a ni. Pu Laldenga te an lo chhuak a. An ni kha Independent hial ngiata hel kha an ni a, ram hmangaih tak taktu niin mipuiin kan ngai a, thlan tlin an ni ta a. Kha kha thil awm tak a ni reng a. Pu Laldenga C.M lai khan zu zawrh a tum a, chu chu kohhranin an duh lo hle a, an ṭawngṭai rual hial nghe nghe a. MNF sawrkar chu rei lote-ah an tlu ta mai a. Inthlan lo awm lehah chuan kohhran thu chu hmanruaah hmangin Congress-in an tlin phah ta thung a ni. Heng inthlan hnu lamah hi chuan ram pum huap a issue lian inthlan laia thleng a awm ta meuh awm love.

Tun kum inthlan turah hian lut daih ta ila. Party ten ram development lama an in zawrh dan chu ka sawi tum a ni lova. Thil ṭha ti turin an inzuar tlang vek a. Chu lam chu sawi lovin kan ramin thil pawimawh bik a hmachhawn lai, issue lian pathum a awm lai thu hi ka sawi tum chu a ni, chungte chu:- ramri, zu leh Chakma chung chang te a ni. Heng thil pathumte hi rorel lai party te inthlahdahna avang leh party liante siam chhuah a ni tlat hi a dang lamna chu a ni.

Mizoram leh Cachar inrina - Zophaiah Assam ho rawn pawng zel chu hmuin MZP ten huai takin hma an la a, sawrkar beng a thleng tih turin a awm ta. He lai ramri chung changah hi chuan sawrkar chelh mek leh a kal tawh ṭhenkhatten an ngaihven loh vang a ni ber. Tunah erawh chuan Party ho beng a thleng a, an campaign hlaah pawh ramri chung changah huaisen taka hma an lak turzia an sawi ta ṭheuh a, MZP hlawhtlinna a ni a, a lawm awm ngawt mai. An sawi ang hi a nih chuan a tu ate pawh lal se ramri chung chang bikah chuan a thlamuan thlakin a lang. Chuvangin, ramri chung chang chu sawi thui lo ila.

Hmana Kohhranin zu zawrh a duh lohna hmang ṭangkaia sawrkarna changtu Congress khan tuna an sawrkarah hian Kohhran leh NGO-te duh loh em em chungin an zuar a. An zawrh dawn a an sawimawinaah chuan - zu zawrh a nih chuan drugs a tlem ang tiin mipui hmaa an sawi lai khan drugs vanga thi te kha an sun hmel hle pawhin a lang. Zu an zawrh chuan zu ṭha an zuar ang a, chuvangin zu avanga thi an tlem bawk ang tih an sawi a nih kha. An han zuar ta a, zu in kan thiam si lo, police ringawt pawh zu avanga thi hi za tel an tling. Zu in vanga puh theih a thi chu an tam ta em em mai a ni tih chu tlang hriat a ni. Zu avanga an pa ber thi, nuvalai tak tak hmeithai an tam ta em em mai a nih hi.

Zu avanga thihna tam chauh a la ni lova, hmeichhe zu in an pung nasa a, chu chuan mipat hmeichhiatna lama inthlahdahna a tipung a. Zu zawrh avangin drugs a tlem a hnekin, drugs (No 4) zuartuten zu elpha turin a man an ti hniam vak mai a, pawisa tlem te te in an nei thei ta zel a. Chu chuan a ching nasa takin a tipung ta zawk a ni. Heng mipat hmeichhiatna lama inthlahdahna hluar leh drugs ti an punna rah chu HIV/AIDS punna rate sang chho ta hle hi ni ngeiin a rinawm.

Tun hnai report hnuhnung berah phei chuan HIV punna rate hi India ramah kan sang fal nalh tawh a ni. Zu khap a nih lai chuan No 4 man a sang a, a man neih loh vanga ti thei lova, sim ta te an awm zawk a ni a. He thil rapthlak tak mai hi Mizoram tan ram issue lian lutuk mai a ni a. Hnam ral theihna a ni. Chuvangin Kohhran leh NGO ten an duh lo em em a. Kohhran phei chuan sawrkarah aw neiin an duh lohna an thlen fo tawh nghe nghe a ni.

Tun hnaia issue lo thleng leh ta chu - Chakma chung chang hi a ni. Chakma te hi Mizoram mi an ni ngai lova. Mi thil chhui chiang mite chuan lal lal lai kha chuan chhiah chawiin Mizoramah an lo awm ve thin an ti a. Internet aṭang a lan dan chuan tunah hian Chakma te hi khawvel pumah 5,50,000 vel an awm a, Mizoram mi hring zatve aia ṭha hret an nih chu, an awm khawm vek lo va, an tamna ber chu Chittagong Hill tracts-ah (Bangladesh) hian a ni a, mi 3,00,000 vel an awm a. A bak chu Mizoramah Census 2001-ah chuan 34,528 an nih laiin tunah chuan 80,000 vel an ni tawh.

Myanmar-ah 20,000 vel leh North Eastern State hrang hrang leh sap ram lamahte an awm. A lo awm hmasa te chu Mizoram miah chhiar an ni tawh a. Mizoram a mi chauh hi an hnam hminga hmun an neih a ni a, chuvangin tun ang zel a zalen taka an lo luh theih chuan kan chelh loh khawp an lo la awm mai dawn a ni. Internet-in a tarlan zel danin tunah hian Central sawrkarah CHAKMALAND tiin U.T an dil tawh a ni.

Hetianga an lo pun zel na chhan chu kan sawrkar chelh lai leh chelh tawh ṭhenkhat ten an ngaihsak loh vang leh vote bank-a hman an duh vanga an vulh len a ni ber. Hetiang dinhmun hi a nih mek laiin tun hnaiah hnam rawng kai inti ber party lian pakhat chuan, Party lian dang pakhatin vote bank-a a hmang angin, vote bank-a an hman theih nan CADC tih chak leh Chakma hnam tihchak chu an lo va tiam veleh mauh mai!

A chunga kan sawi tawh ang khian Mizoram tan a la hlauh awm dawn tih hriain YMA ten thisen chhuah huam a an rawn au chhuak hi ram hmangaihtu tan chuan tih awm hliah hliah a ni. Hei hi Mizoram tan ram issue lian tak tak tling, Party lian pahnih ten an tlin duh luata an siam chhuah a nih avangin heng Party te hian he thil hi issue lianah an ngai lo lui tlat bawk si hi a lungngaih thlak tak zet a ni.

Tuna kan khel lai issue lian pakhat zawk zu chu party lian pakhat vang a ni a, Chakma chung chang erawh hi chu tuna party lian inti te pahnih vang a ni. Tin, heng issue pahnih duh lo tute chu NGO lian pui pui pahnih Kohhran leh YMA an ni a. Zu zawrh duh lo hi Presbyterian Kohhran chauh an ni lo va, Kohhran dang zawng zawng pawh hian an duh lo naa an ti lang lem lova. Chuti a nih chuan heng NGO te hi Mizoram mihring zawng zawng deuh thaw hi an ni a. Zawhna ni ta chu heng NGO pahniha memberte hian ram chhiat ai chuan tiin Party lian pahniha tel te pawhin an vote sawn thei ang em?

Lo vote sawnin Party te zawk deuh a ngaih hi lo tling ta se, Kohhran leh YMA in politics a khel ta a ni lo. Heng NGO memberte mangang hian vawn tur an zawng a, hemi laka la fihlim an hmuh an vuan ta a ni ang. Tin, heng party liante hi he thil avang hian an lo tling ta lo a nih chuan thil lawmawm tak a ni ang. A chhan chu tun hnu zela insiam ṭhatna a thlen theih a beisei awm dawn a ni. An policy siam leh an chet velnaah khawhmu lo leka tal vel an chin ṭhin an sim ang a, heng NGO te hi zaha ngaih chan thiam an ṭulzia an hre tawh ang.

Tunah Party hoten boruak chawk nu a, party thli tlehtir tuma an rik mup mup na karah hian ram hmangaihtu, vote hralh mai mai lo, party thlipuiin a chhem nghin theih loh, mahni party pawh nise ram tana tha lo tura an pen lai chuan vote lo ngam, mahni ham thatna aia ram tana tha ngai pawimawh zawk, ram tana ṭha tur ngaituaha thluak fim tak hmang a huaisen taka a ṭha zawk tur ngei nia an hriata vote ngam an tam chuan ram a ding chhuak ang.

- John Lalngilneia, Zotlang