Tunlai thilawmzia: Mizo hnam thlipuiin Zoram a chhem dam dawn nge, ‘Thim thuah hnih’ a lo thleng dawn?
Tunlai ‘Zoram khawvel’ thil thleng chuan Mizo pa, tapchhak zawla lungthu tlawha ṭhu ngeng a chhun a, mi pangngai tan chuan ngaihven loh theih loh a ni. Hlimsang ṭhenkhatin, ‘thim thuah hnih’ an sawi fo ṭhin chu a lo thleng mek em ni zawk? Nge ‘Mizo Hnam Thlipui’ (Mizo Nationalism Spirit) rawn tleh ṭanin, ṭanrual nachang hre lo Zofate chu a rawn chhem harhin, rawn chhem dam dawn em ni zawk le?
Vantlang rin aia thuk leh ril takin ‘Mizo Nationalism leh Hindu Nationalism’ chu a inhrui pawh (tug of war) mek a ni. Chumiah chuan ral khata lo thlirtu mai nge i nih dawn a, in sang pheka Mizo nationalism tana thlan tla phul kai leh kut durh phung leh khup pilh hrut khawpa lo ṭang ve a, Mizo nationalism champion ngei theih nana ṭan lo khawhtu i ni ve ang?
I ram leh hnamin chhan mamawh laiin, i lo ui tui lian thlirin, i in kuangkuah san ang maw? He Mizo nationalism leh Hindu nationalism inhrui pawhnaah hian ṭan lam nei lo (neutral) a awm theih loh.
Political party thil ka sawi lo. Party politics a ni hek lo. Mizo Hnam issue dik tak a ni. Sorkar hmelma nih hlau suh. Sorkarna a inthlak chuan hmelma kha ṭhian ṭha an ni leh mai ṭhin. A hlauhawm ber zawk chu ‘Hnam hmelma’ nih hi a ni. Mizo Hnamin a ngaihdam theih loh hmelma nih chu a hlauhawm. Hnamin a ngaihdam loh mihring tan, khawvelah hian tlanbona reng reng a awm lo. Juda hnam suattute zinga mi Eichmann chu kum tam tak hnuah, a tawm bona Argentina ram aṭangin Israel hnam pasalṭha ten an phih chhuak asin.
John F.Kennedy chuan, “Ka ramin enge mi tihsak theih tih aiin, ka ram tan enge ka tih theih?” tih a pawimawh zawk, a ti. Tun hunah hian Mizoram leh Mizo Hnam tan enge i tih ve theih ni dawn le? Party rilru leh ‘thliarkar rilru’ chu dah ṭha rih rawh! I ram leh hnamin chhantu a mamawh ngawih ngawih lai a ni e. Hun rei a ni lovang!
Lalna leh thuneihna ringawt kan buaipui a nih chuan, a la pawi thui vawng vawng dawn a ni. Nangmah avangin Mizo Hnam hi a damin, a damlo thei asin. Hliam pui chu tihdam a nih theih nan, tihnat zawk ṭul chang a awm thei. Khuaihli pui chu tidam turin a chhunga hnai awmte chu na ti chung chungin sawr chhuah ngam a ṭul ṭhin tih i hriat kha! Zah leh zah loh lam a ni lo, dam duh chuan zai (operation) ngaih chang a awm.
‘Mizo nationalism’ sawi changa thinlung che vel i nei zo tawh lo a nih ngai chuan, mahni hmasialnaa khatin in enfiah kan ngai tawh a ni thei e.
Hnam dang karah, Mizoram pawnah i awm a; chu i khualzinna hmunah chuan mi pakhat chesual palhin hliam a tawk a, ṭanpui a ngai tih i hria. I buai em avangin i ngaihsak zui hman lo. Mahse, ‘Mizo a ni awm e’ tih an sawi i hriat ve leh thinlung che vel neiin, thil dang i ngaihtuah zui thei ta lova. Amah chu theih ang anga ṭanpui duhin, i tha leh zung leh hunte hman i lo duh ta. Chutiang thinlung che vel siam saktu che chu ‘Mizo nationalism’ chu a ni! Thinlung che vel nei zo tawh lo khawpa i lo changkang fal tawh a nih chuan, ‘Hnam boral’ tia khawvelin a sawi leh a chhiar tel zinga mi i lo ni tawh ang!
Tunlai thil awmzia ‘Zoram politics’ thu leng velte chu i ngaihven duh lova, miten an puanven sawi chhinga ṭan lak an tum mek laia i lo nui liam mai mai a, Mizo Hnam thil aia Party thu leh hlaten i beng dar ri an khawng ri ring zawk daih tawh a nih chuan, in enfiah i ngai hle tawh tihna a ni. Zawlbuk bawhbel kuah tura i inbuatsaih thar leh a ṭul a ni.
Mizo pa i nih a, Zo chhul chhuak i nih ngai chuan, Mizo pa takin che chhuak ve rawh. Tuman an dem lovang che. Mizoram hi i ram a ni, Pathianin ram dang a siam sak lo che! Mizoram chu hmangaih la, duat la, i tan chauh ni lovin i tu leh fate dam khaw chhuah zel theih nan, theihtawp chhuahin humhalh tlat tum ang che.
I mikhual pain i in chhung aṭangin a um chhuak ang che maw! Thil ṭha leh dik nia i hriat angin, i rorelna chu pawr taka hnialin i chalah chil hnawmin, a hmusit zui ang che maw? Chu em chu thleng suh se!
Khawvel hnam tinin society tlakchhiat lai an nei ṭhin. Harsatna namen lovin a tlakbuaka a nuai hrep hnuah din chhuah tumin an bei ṭang ṭang a, harsatna chuan chhelna leh thawhrimna siamin, hnam ropui leh thiltithei zawka awm zui ta sawi tur an tam mai. Mizo Hnam pawh a hahdamin a lo ṭhuthluang rei lua a ni mai thei e, mahse, ‘tunlai thilawmzia’ min sawi harh mawlh teh se!
I ram leh hnam hi a boral chuan, i tuchhuan lo kal zelte pawhin he ‘Zoram nuam,’ chhemdam thlite leh zo thlifim leh Fiara tui leh zotuithiang te luan rik her herna ram hi nuam an ti dawn tawh hauh lo a ni. Ngun takin, chik takin, fim kakin i ngaihtuahna hmang la. Huaisen takin, Mizo pa takin, tlawmngai takin vawikhat chauh chu, i ram leh hnam tan che chhuak teh le!
Mizoram Mizote ta. Mizoram awm reng sela. Mizo Hnam dang reng rawh se!
- CT Lalrinawma