MANHI TANA CHAKAI KHAWRH leh SOCIALISM
Mahni tana chakai khawrh tih hian a zirtir tum chu ṭha mahse a thu bulṭannaah 'mahni tan' tih a nih miau avangin mimal hamṭhatna leh mahni ṭanghma haina kha a keng tel ve a, zirtirna ṭha leh infuihna a nih rualin ṭanrual a ngaihna lam kan in zirtir tam tawk loh vang nge tun hunah hi chuan a ṭha lo lam zawngin nghawng a nei ta zawk mah em? tih te ngaihtuahnaah a awm.
Chakai awm mumal lohna hmuna chakai awm ang ang khawrh ai chuan chakai awm tam theihna tura hmalak tlan hmasak hi kan mamawh a, chumiah chuan hmasawnna ngialnghet leh inghahna tlak chu a awm a ni.
Intodelh lo aṭanga intodelh
Ram intodelh lo ta chu mipuite kan ṭanrual a ngai lehzual. Developed country (ram intodelh/ hausa) te anga mahni tana chakai khawrh ngawt hi thil ṭha ber a nih rih loh avangin India pawhin socialism (mipuite kuta sawrkar sum dah a, a let leh lam hisapin) hi a kalpui ta zel a, socialism hi ram intodelh lo tan intodelhna kawng pawimawh a nih avangin kan intodelh hma chu kan kalpui zel hi a ṭha ber reng a ni.
Mizoramah pawh socialism hi chu kan kal pui ve reng a, mahse kan plan budget tam zawk infrastructure (a taka hmuh theih hmasawnna) a hman te, mipuite hnena sum sem te hi intodelhna kawng dik a ni lo a, intodelh tur chuan a let leh lam (revenue) dah pawimawh a ngai a ni. Chutiang tur chuan central aṭanga pawisa lokal hi mipuite kutah dik taka a luh hmasak a ngai a, chumi aṭang chuan intodelhna lam hawi - buh leh bala intodelh, thlar thar lei leh thawn chhuah, thing leh mau hman ṭangkai leh kawlpethaa intodelh te a dah hmasak a ngai a ni.
Mizoram hian manpower (ṭhalai hnathawk thei) a ngah telh telh a, natural resources (leilung hausakna-thing leh mau, ram leh lui) kan nei ṭha bawk. Hengte hi hman ṭangkai a, mipui intodelhna tur leh kan ram tan pawisa thawk chhuak thei tura hma kan lak a ngai. Chumi aṭanga kan tharchhuah leh siamchhuah ang ang te chu kan ram chhugah leh kan ṭhenawm state/ ram (Myanmar, Bangladesh) te nen sumdawnna atan kan hman a ngai a, chumi aṭang chuan mipuite'n chhiah (tax) hmangin sawrkarah pawisa kan pe let ve leh ang. Chumi pawisa chu sawrkar in ram leh hnam hmasawnna hna a thawh zel nan hman leh tur a ni.
A ngaih na hria, a ngaihna hre si lo!
Kan Politician te hian kan ram leh hnam hmasawnna tur leh siamṭhat a ngaihna lai chu an hre tlang a, chumi avanga MLA ni ta anni te pawh ti ila a dik awm e. Mahse a ngaihna erawh an hre vak lo nge vawiin thlengin kan intodelhna hi sawi tur a vang angreng a, intodelh lam chu kan la sawi ṭha ngam lo deuh ni te pawhin a lang.
"Chumi khami chu kan siam/dawn" tihah hian kan duhtawk rih tlangpui a, ram intodehna tura sum let leh lam (revenue) hi chu kan rilru ah hian a lang lo tlang deuh te pawh a ni ang e.
Tunah hian sawrkar hnathawk indaihlohna a nasatzia chu kan hre tlangin ka ring. Lehkha zir chhuah ringawt hian hna ṭha min pek sen si loh avangin leh security a ṭhat loh avangin ṭhalaite hmakhua a taka ngaitu sawrkar ṭha neih a pawimawh a, kan mamawh takzet a ni.
Mahni hmasial loh theihlohna khawvelah cheng mah ila kan ram leh hnamin ṭanrual a mamawh a, chutiang thinlung nei tur chuan kan in zirtir a ngai bawk. Mipuite pawhin keimahni leh kan ram hma hun zel tur hi kan ngaihtuah tlan a ngai takzet a ni.
- Richard Hnamte