Written by
Rev. P.C. Nghâklianmawia

‘Lalpa chu min vengtu a ni’ tih hi Lehlin dik lo in tia mi?

Vanglaini chanchinbu-a Upa Dr. P.C. Biaksiama’n kan Bible lehlin dik tawk lo tia a rawn puh, Sam 23:1-na ‘LALPA chu min vengtu a ni a’ tih hi ‘LALPA chu ka Berampu a ni’ tih zawk tur a ni tia a rawn ziah kha a ngaihnawm zawnga chhiar chuan ngaihnawm deuh mai, mah se Bible zirchikna tarmit aṭanga thlir erawh chuan tihsual leh hriat fuh tawk loh deuh a awm niin a lang. A ṭhahnem­ngaihna a fakawm rualin chik zawk leh zau zawka ngaihtuah erawh chuan a sawi ang diak diaka pawm theih kha a ni chiah em tih a ngaihtuah theih. Chuvangin, i han um zui ve lawk teh ang.

Pu Biaksiama’n Sam 23:1-a ‘Berampu (Shepherd) tia a sawi hi berampu satliah ni lovin, kawh bik nei leh hming bik nei (proper noun) a nia’ tia a sawi hi khawi Hebrai Dictionary/ Lexicon/ Commentary nge a behchhan ang aw tih min ngaihtuahtir a, i han bih chiang dawn teh ang.

Helai Bible chângah hian Be­rampu hi Hebrai ṭawngin a hmang a, hi noun ni lovin verb zawk a ni. Helaia ‘my shepherd’ tih sawina ṭawngkam a hman hi Hebrai grammar lama a nihna dinhmun chu ‘proper noun’ ni lovin Verb Qal, participle, masculine, First person, common singular zawk a ni. Proper noun lam a ni lo ve! A root word chu a ni, a awmzia chu ‘to pasture, to tend (verb transitive - vêng, enkawl); to graze (-v.t.&i. phûl pet, tlâ, a tlatna hmuna hruai) tiin Hebrai Lexicon/ Dictionary râwn tlak ber pâwl Brown-Driver-Briggs (BDB) chuan a sawi. Pu Biaksiama ‘Berampu’ (mihring proper noun kawhtir a tum) leh Hebrai Bible-in helaia Berampu a sawina hi a inang lo tlat mai! Hebrai Bible chuan Noun angin a hmang lo va, verb (thiltih) angin a hmang zawk a ni. Chuvangin, kan Bible letlingtu hmasaten Sapṭawng-a shepherd tih kha a ngiala ngana letling lovin a ṭawng bul lam awmzia aṭangin Hebrai Bible-in a sawi tum dik tak zawk ‘vengtu, enkawltu’ tiin an letling hi a fuhin a fiah zawk a ni. Chumi awmzia chu Sapṭawng Bible aiin kan Mizo Bible hian a Hebrai ṭawnga a tum a phawk chhuak fuh zawk tihna a ni.

Chutia Sam 23:1-a Berampu-Shepherd-vengtu tih chu Noun ni lova Verb a lo nih si chuan engtin­nge an lehlin han sawi zui ila.

Berampu (shepherd) tih ṭawng­kam hrim hrim hi kan Bible ah hmun tam takah kan hmu a, helai Sam 23:1-a Berampu a sawina ṭawngbul tih hi Qalparticiple form in OT ah vawi 168 kan hmu a, chung zinga vawi 82 - chu active participle anga hman a ni. Heng bakah hian Dead Sea Scrolls thu ziakah vawi 8 a lo lang bawk a. Greek ṭawnga Bible an lehlin Septuagint (LXX) ah chuan he shepherd thiltih sawina (verb form) hi ‘graze, tend’ tiin vawi 38 lai a letling/ sawi a, ‘provide for’ tiin vawi 22 a letling bawk. Vawi/ ṭum 14 chu ‘put out to pasture, feed’, nourish, bring up, lead’ tiin a letling bawk (Theological Dictionary of The Old Testament Volume XIII, page 545). He Theological Dictionary of the Old Testament bu vek hian shepherd (ra ah) hi verb (thiltih) anga hman a nih chuan shepherd hnathawh sawifiah nana hman a ni tiin a sawi bawk (Most, often, however, when the verb is used transitively it refers to the work of the shepherd, who tends sheep and goats, more rarely cattle or donkeys. Normally the object is introduced by the mark of the accusative (‘et), less often by the preposition. The qal active participle ro ‘eh, “shepherd” generally retains its verbal force, being used with an accusative object - TDOT:545).

Pu Biaksiama hian a hriat ṭhelh lai tak chu Sam 23:1-a sap ṭawng Bible-in ‘Shepherd’ a tih, Mizo ṭawng Bible letlingtuten ‘Vengtu’ tia an lehlin, ‘Shepherd’ tih lai tak hi Sap ṭawng Bible chauh enin Proper Noun emaw a ti ringawt a, mahse hei hi Noun ni lo vin a ṭawng bul lamah chuan verb (thiltih) sawina daih a lo ni si a, chu chuan a lehlinna kawngah pawh a tibuarchuar ta vek a ni. Dik emaw a tih kha a awmze thûk zawk a lo man fuh loh avangin ‘LALPA chu ka Berampu a ni (min vengtu ni lo vin)’ tiin a letling ta hlauh mai a. Hebrai Bible-in a sawi tum tak zawk a ṭhelh ta der tihna a ni.

Pu Biaksiama sawi anga helaia ‘ro-i’ hi noun nihtir tlat kan tum chuan Berampu tak tak anga lehlin ṭalh tum awl tak a ni reng a ni. Hebrai grammar-in a sawi ang hian verb a nih avangin sapṭawnga shepherd tih hi Mizo ṭawngin a ngiala ngana lehlin (noun anga lehlin) phêt a tum a, tih ‘Berampu’ hram dan a zawng ta mai a ni.

Sapṭawnga ‘shepherd’ tih hi Concise Oxford Dictionary chuan a verb meaning chu ‘tend’ (veng, enkawl) tiin a sawi. Chuvangin, noun anga lehlin tur a ni lo va, verb anga lehlin tur a ni zawk. Kan Bible letlingtuten ‘Vengtu’ tia an lo letling hi an tisual lo mai ni lovin, a ṭawng bul lam (Henbrai Bible-a a sawi tum tak) a phawk chhuak fuh zawk a ni. A awmzia ni ta bera chu helaia ‘Berampu’ a tih hi Noun (hming/ mimal kawk) ni lovin Verb (thiltih) sawina a ni a, Berampu tak tak (Proper Noun) a sawi tumna ni lo vin Berampu hnathawh leh thiltih (duty and responsibility) a sawi tumna zawk a ni.

Bible lehlin hi sapṭawng aṭang chauha lehlin tum chuan Mizo ṭawnga fiah lo leh chiang lo a tam thei hle a. Ṭawng hausak dan hi a inchen lo va, Hebrai leh Greek ṭawng hausak dan a dang a, sapṭawng hausak dan a dang bawk a, chutiang bawkin Mizo ṭawng hausak dan a dang leh bawk. Kan Bible-ah hian a

sapṭawng aia Mizo ṭawngin Hebrai leh Greek ṭawng bul lama a sawi tum a lehlin fiah zawk a awm nual mai. Entirnan, Chanchin Ṭha Luka 22:19b-a Isuan a zirtirte nen zanriah hnuhnung an kil ṭuma a thusawi, “mi hriatreng nan hei hi ti ṭhin rawh u” a tih hi sap ṭawng Bible version zawng zawng deuhthaw-ah chuan ‘Do this in remembrance of me’ tih ang deuhin a dah vek (NIV, NLT, ESV, NASB, KJV, CEV, NSV, NET, NAS, AKJV, ERV), Mizo ṭawnga chhunzawm zel tur a nihna ‘ṭhin’ tih laia hi a sapṭawng version lamah chuan a lang ve lo. Mahse a ṭawng bul Greek Bible-ah chuan helaia ‘ti’ (do) hi p??e?te ‘poieite’ a hmang a, chu chu Greek grammar lama a dinhmun/ nihna chu Verb, Present Imperative Active Second Person Plural a ni.

Greek grammar-a Imperative awmzia chu thupek (command/ order) tihna a ni (J.W.Wenham, The Elements of New Testament Greek, 1987. page 12). Present tense a niha Imperative mood a nih bawk chuan a awmzia chu thiltih tawh tih nawn leh tur (repetition of the action) sawina a ni. Chuvangin, helaia Isua thusawi awmzia dik tak chu amah hriatreng nan kha Lalpa zanriah sakramen kha lo in nawn leh fo ṭhin turin a chah tihna a ni.

Chuvangin, kan Mizo Bible letlingtuten sapṭawng Bible aia fiah zawk leh a ṭawngbul lam awmze phawk chhuak dik zawkin ‘min hriatreng nan hei hi ti ṭhin ang che u’ tiin an lo letling a. Hetiang deuh hian a ṭawng bul lamin a sawi tum tak awmzia hre fiah tur chuan sapṭawng Bible chauh ni lo vin a ṭawng bul lama grammar thlenga zuk luh chilh a ngai a, chuti a nih loh chuan a lêrah dik kim lo takin Bible hi lehlin palh a awl êm êm a ni.

Bible lehlin hrim hrim hi hna awlsam a ni lo va, tuipui leh tuichilh mai piah lamah technical thil deuh mai a nih avangin Bible Society pawh hian Bible Translator tur a thlante chu a hranpa in training a pe hmasa ziah ṭhin. A inziak kan hmuh ang anga lehlin pawp pawp theih a ni lo va, a context leh a background te ngaihtuah tel a ngai a, ṭawng phei hi chu che reng, danglam reng a nih avangin lehlinna ṭawngkam pawh a ngai reng hman a rem loh chang a awm thei. Engpawhnise, Bible lehlin hi kan sawi tawh angin hna awlsam leh nuthuri zuam ve ngawt chi a ni lo va, kalhmang leh discipline hran nei a nih avangin lehkhabu dang lehlin ang ngawt zawng a ni lo deuh.

- Rev. P.C. Nghâklianmawia