Mizoram Assembly Budget Session 2022 thlirna – Part I

Tun ṭum kan Budget Session chu, kum dang zawng aiin thlir a hahthlak a. Beidawnna thinlung hnâm ṭiam ṭiam chu, a hna pui ber sah kuak ang maiin a baw zawih zawih a ni ber! Patling rual inkhualtelem, naupang tualchai ang maia ram khat rorêltute ve lem an han nawi ta mai hi, ram leh hnam hmangaihna thinlung chuan ngawi renga thlir liam ngawt a harsat ngang a nih hi. Ngawih hi finna an tih thupui hi, thu dik tluantling lo, mi dawihzepte inhumhimna mai a ni.

Kan ram rorêltute nihna dik tak chu, chhun en vanglai taka tlâng chhipa thlam rel ang maia chiangin kan Budget Session hian min tarlansak a. Chu an nihna chu, kan ram leh hnam tâna thlamuantu duhawm, hnemtu leh chhawmdawltu duhawm ni lovin, manganna ata mangan leh zualna hmuna min hnuk luttu, thim ata thim chhah leh zuala min hruaitu mai a lo ni tih, bengngawng tân pawh hai rual loh a lo ni ta a nih hi.

Mi pakhat lal hrawtna leh invai­vungna duh lova, mipui sawrkar leh mipui rorêlna tia hming duhawm tak an vuah, Democracy hming pu si a, Dictatorship rorêlnaah kan ram chu chak taka hruai luhin a awm mêk a. Ram kaihhruaina leh rorêlna chu, huho rorêlna ni lovin Chief Minister hawi lam leh thlek lam zawng hlira CM leh a ṭhuihhruaite’n lal an hrawtnaah a chang zo ta mêk a nih hi. Kan Zoram siam ṭha tur hian mi pakhat, ram leh hnam hmangaihtu leh hmangaih ngam a tâwk zo tih pawh hai rual a awm hek lo.

Ram rorêlna dawhkan kil tura mipuiin kan thlan chhuahte zingah, mahni ngaihdan leh mipuite ṭanghma ngaia thinlung taka rorêl ngam reng an awm lo emaw tih mai turin, fatu ruai kil phate hian mahni ṭanghma ngawt ngaihtuahin ro an rêl a. Ding lama ṭhute chuan, mi pakhat tihlawm tum reng rengin, tlawn lûngawi loh hlau reng rengin Zoram mipuite mithmuhah zahna pakhatmah nei lovin an tlawm duai duai a.

Vei lama ṭhute lah ui tualdawih ang maiin an khup zul zul reng bawk! Heti reng renga kan kal a nih zel zawngin, Manipur State anga kan kal hun tur hi, dam rei nghah kher a lo ngai dâwn lo tih mi pangngai chin tân chuan hai rual a ni ta lo! Ding leh veia ṭhute zingah, an ruai chaw kil chinchang hriat tuma taimak chhuah mi pahnih khat bak an awm lote hian mit men an ti thîp a. Thatchhe takin ro an rêl a, hriatna tlachhamin tualcharah lu sawh dawtin an tlu hlum lo chauh a nih ber hi!

Assembly Budget Session meuh nei tur hian, kan ram rorêltute zingah inbuatsaihna ṭha, rintlâk leh chhuanawm nei tura taimak chhuah, mi pahnih khat bak hmuh tur an awm hauh lova nih hi. An zinga ṭhenkhatte phei chuan, rorêltu an nih chhan reng an hre lo ni mai awmin a lang hial zawk a nih hi. Sawihona ngaihnawm leh bengvarthlâk min chhawp chhuahsak theitu alawi kan nei miah lote hi, hmuh a hreawm ngawih ngawih a.

Kan ram rorêltute zingah Pu Lalduhawma hi awm ta lo phei se chuan, kan ram rorêl inkhawm hi khaw chhak film ang maia hmuhnawm loh leh, sawizui châk awmna zûn reng nei lo ang mai a ni dâwn a lo ni. Chu pawh eng a ni chuang lo. Pu Duhawma hian tun hma lama a thu lawilo a lo sawi hnem luat avangin, eng anga thu ṭha leh bengvarthlâk pawh han sawi chhuak ve ṭhin mah se, miin nuihzatah leh fiamthuah a thu leh hla an lo laksak zel tawh tih amah hian hre tak maw? Zoram khawvel han var lohzia hi khuarkhurum thûk ber ang maia thim chhah mup ang a lo ni!

Khatia Pu Hawla nen inmei zawma Pu Zorama, fiamthu thawh nân Vanapa Hall-a a hman chiam hnu kha chuan, Pu Duhawma thu leh hlate reng reng hi, kawng khat ngaihtuaha a ṭhat theih êm êm rual chiahin, Pu Zorama a kahna avang leh, tun hma lama a ṭawngkam lo duhtui loh rah sengin, miin ngaih khatah an ngai tlat tawh a. Thu dik ber ber hmanga Ruling lam a sawisaknate pawh hian, hna an thawh tur angin engmah reng an thawk thei ta reng reng lova nih hi.

Chuti chungin, kan ram rorêltute zingah Pu Duhawma ang hi mi pahnih khat lek pawh awm se, danglamna thlen thei tur an ni lawi si laite hi a ni, runthlâk êm êm chu ni. Pu Duh­awma tluka thil zir chîk peih, finfiaha chhuizui peih kan rorêltute zingah hian an awm lo, an awm lo takzet. Hriatna nei tura a thawhrimna zahve tal pawh kan rorêltute zingah hian nei pha han awm se zawng, kan ram rorêlna hi heti mai lo deuh hian a sukthlêk a danglam ngei dâwn si a.

Mahse, ram leh hnam tâna tai­makna sen pawh nei lo, hriatna nei tura ṭhahnemngaihna nena thawkrim tu mah dang reng an awm si lova nih hi! Bial khat rorêltu ni tura mipui lamin patling leh pa zahawma kan ngaih, hmêl en reng reng pawha mi vantlâng chung lam ni ve si, CM hlauh vanga Zoram mipuite hmaah zak map lova dawt ngialngan an han sawi mawlh mawlh maite hi, eng ang taka mahni intai tetna nge ni tih, kan ram rorêltute hian an hre ngam ang em le?

Patling ṭhankin ve meuh site’n, kan ram sum leh pai dinhmun chhiatzia pitar zing ni lum puate meuh pawhin an hriat tawh ahnu hmanah, kan sumpai enkawltu kan CM ni bawk chu, sum leh pai enkawltu thiam ber ang maia hmai thal ha chunga an han sawi chhuak ngamte hi zawng, Hremhmun rim a nâm tih loh rual a ni lo! Suahsualna chu hnungpuak mai duhtâwk lovin, ṭang laiah duat takin an awi mu a nih ber hi.

Supplementary Budget aṭanga kan FM min hruaina hnuaia Zoramin sum leh pai hman khawloh kawnga rual a khumzia, mitdel tân pawha hai rual loha min tarlansak laia, Financial Wizard ang hrima kan CM lo la sawi mawi ṭalh duh hlirin ruai chaw an han kilte hi zawng, mêna thlâk ngaihna reng a awm lova nih hi! Mipui fairel bel a ruah hiau laia, CM leh a sangawizawnpui Mizo leh hnam dang vaite an mawm luat avanga kan leiba pung thúr thúr maite hi, eng ṭawng maha han sawi mawi chi a ni mawlh lo e.

- Lalremliana Pachuau