Written by
Reuben Lalnunthara Hnamte

HMASAWNNA HI KAN DUH TAK TAK EM?

Khawvelah hian ram a ni emaw, pawl (organisation) emaw, Koh­hrante pawh hian hmasawn hi kan mamawhin chumi tur atan chuan kan thawk ṭheuh a.Chumi atan chuan hruaitu kan thlangin kan ruat bawk a. Hmasawnna tur kawngah hian hruaitu ṭha leh ṭha loten kawngro a su hle a ni.

Mizoramte pawh hi State kan nih tirhte ngaihtuah chuan kawng engkimah hmasawnna a nasa tawh hle. Ram hruaitu hrang hrangte pawhin kan ram hmasawnna turin hna an thawk a; kan Aizawl khawpui than chakzia leh mihring pun chak dan te pawh hi a nasa tawh hle a ni. Khawvela kan awm chhungin hmasawnna hi a ṭhang zel dawn miau avangin chumi atana inpuahchah leh a taka hnathawh chu kan hmabak zel a ni tlat a ni.

Hma kan sawn a, kan ṭhang kan tih rual hian duhthusam chu kan ni hauh lo maithei. Mimal hausa an pung chak a, contractor lah an tam tawh narawh e. Kan thusawi leh auhla leh a taka hnathawh hi chu a inbuk tawk lo deuh em tih chu ngaituah tham tak a ni. Ramin hma a sawnna ai mah hian mimal hausa leh sum leh pai emaw a hmasawn hi kan pung nasa zawk em, tih te hi thlir tham tak a ni.

A dik takah chuan Politics te, sorkar hna te hi hausak thur thurna tur a ni hauh lo. Sorkar hna te hi a hlawh tam pawh hian an hlawh ringawt chu an khawl thei em em chuang lo, khawsakna a lo san ve zel avangin. Politics te pawh hi ram hmangaih avanga khel nia kan lan lai hian a chhungril takah hian a ni meuh em tih hi thlir tham tak a ni ngei ang.

A engpawh chu ni se kan hmasawn­na tur atana ka vei ve zawngte kan tarlang ve leh teh ang.

Thawk khat lai khan Israel aṭanga lo haw kan ṭhianpa nen kan ti ti ṭhin a. Israel hmasawn em em chhan te ka zawt ve bawk ṭhin a. A sawi dan chuan “Kan Minister te, Sorkar lama kan Officer te hi field-ah an kal chhuak tam a, Office a in ti Babu taka ṭhut hi an ngah vak lo” a ti a ni. An Office-ah pawh khuan ṭhutna a tlar ve pet put lova, a hmu duh pawhin an hmu duh chhan an sawi zung zung a, an kal leh mai. Interview leh inkawm vak vak a awm ve lo a ti ṭhin a ni. Minister te, Sorkar Officer lianten field lama an hnathawh a taka an tlawh tam phawt chuan hmasawn chu a takin a thleng ngei ang.

Keini ramah zawng, engeneer thiam deuh leh a hotu lian deuh te office-ah kan ṭhu babu a, a class hniam lam deuhte field-ah an chhuak a, engtinnge hma kan sawn theih ang? Hmasawn tur chuan hnathawhna field lam ngaihsaka ngaihven hi a ngai. Hotuten hnathawk an vil peih phawt hi chuan hnathawh zelthel a awm thei lo. Israel ram chu hmasawn lo chi an ni tlat lo, an hotu lian lian kha field lama chetla an tam avangin an ramin hma a sawn em em a ni.

Israel ramah chuan tu pawh khu sorkar tana hnathawk an ni vek mai. An ram an hmangaih a, taxi driver te, company a ni emaw, sorkar hna bik a awm chuang lo tih mai tur a ni. Mipuite khuan an thawh apiang kha, sorkar leh ram tana thawkah an ngai mai a, ṭhahnemngai takin an thawkrim em em vek mai a ni.

Politics te pawh hi khawvel kan awm chhunga kan mamawh leh a loh theih loh a ni a. Ram hruaitute kan neih a ngai a, ramin hma a sawn a ngai bawk. Amaherawhchu, party politics nge kan khelh a, ram hmasawnna tur atan tih te pawh hi in en chian a pawimawh hle. Pathian chenna leh awmna tlak politics a nih te pawh hi a ngai a, chumi tur atan chuan a tling reng em? tih te hi inenfiahna pawimawh tak a ni ang.

Pathian tak betu ram kan nih avang leh Christian ram kan nih avang hian kan awmdan engkim hi state dangte ai pawha entawn tlak a nih a pawimawh bik hle. Rawngbawlna kan tih te hi Missionary, Pastor emaw evangelist te hna chauh hi a ni hauh lo. Kan hnathawhnaa rinawm taka kan thawh hi rawngbawlna pawimawh tak a ni vek a ni.

An Minister-te pawh khu Prime Minister leh Defence Minister chiahin driver neiin car an dawng a, a bak chu mahniin an inkhalh chawp mai a ni. Hlawh chung changah pawh khuan an fair hle. Mi awmpui emaw, inhlawhfa pawh ni se, a hniam berin darkar khatah Sekel 30 an hlawh tur a ni. Sorkar leh sorkar lo pawh minimum wages a awm tawp mai a, mi an intluk tlang a, in hmuhsitna leh in hnuaichhiahna a awm ve lo.

Hmasawnna tur chuan kalphung ṭha kan neih a ngai a. Kan ramah hi chuan min awptute tih dan hi kan entawn tlat tawh avangin, hetiang zel a nih chuan kan chhe tulh tulh ang tih pawh a hlauhawm. Kan rilrute hi a piangsual zo tawh ni ber hian a hriat.

Mizo nun zemawi te pawh a huhova tih deuh hup loh chuan kan kalpui hleithei tawh lo. Korean star te leh sap ho nundan ṭha lo deuhte entawn lo hian Israel ho leh ramdang ten an ram an hmangaih dan leh an kalphungte khu zirin entawn zawk ila chuan kan ram chuan nasa takin hma a sawn ngei dawn a ni.

Keini zawng Pathian nung ringtu, Pathian fa te kan ni a, kan sukthlek leh awm dan hi i thlak danglam daih ang u hmiang. Kan Sorkar hian kalphung ṭha zawkte duangin, India ram state a a chungnung ber, mipuite lungawina ber state ni tur khawpa hmasawnna hi neih a va chakawm em!

India lak aṭanga Independence lam ni lovin, kan rilru zawk hi indepen­dence ila; min awptute rilru mahni hmasialna leh inlak babu riauna te hi paih bo ila, ruk rilru hi paih bawk ila, lang tlang taka hna thawkin, mitin intluk tlanga kan awm theih nan hmalam i pan ang u hmiang.

- Reuben Lalnunthara Hnamte