ṬHAT LOH THEIH LOHNA BÁWM
Hmasang Greek mifing Aristotle-a te, Plato-a ten kan nunkhaw nawm zawkna tur atana an lo duanchhuah POLITICS hi a rei tial tial a, kan lo mamawh tual tual ta mai a. Tunah phei chuan Khawvel pum mai hi he Politics rorelna hnuaiah hian kan kûn a, he Politics vek hian kan fairel bel thlenga a nghawng ṭhin avangin dik leh fel taka Politics kalpui a nihna ram chu an dingchhuak a, hma an sawn duai duai a, Politics khel fu lo ramte erawh an rethei tual tual a, ram mipui lungngaiin an rûm tlawk tlawk ṭhin a nih hi.
Khawvel leh India ram hmun dangte chu lo dah ṭha ta ila; Mizoram pawhin District Council hunlai aṭanga Politics kan buaipuina, Politics hmanga ram kan hruaina pawh a lo rei ve ta fu mai a. Union Territory aṭanga State puitlinga hlankai kan nihna pawh kum 50-na hial kan thleng ta. Chutihrual erawh chuan kan Politics kalpui dan fuh loh vangin vawiin thlengin mihring nuai 10 chuang awrh awmna State hi kan Politician neih tawh zawng zawngten min la hruai dingchhuak hleithei lo va, eng kawngah mah intodelhna sawi tur kan nei lo va, kum tin kan State sum dehchhuah GDP a hniam em em reng a, Central aṭanga vaibelchhe sing tel Budget lo kal ṭhin awmze nei lovin a luangral hiau hiau reng a, Political Party kan neih lian ber berte lahin Khawvel khawi ram maha la hlawhtling ngai lo “Sum sem Poilicy” hmanga min dinchhuahtir an la tum mek bawk a. Kalphung thar aupuitute lahin a aupui ve lote tih duh zawng zawng deuhthaw an mausam phal leh chuang bawk si lova...Mizo mipuite hi beidawngin kan rum rei ta!
Tunhnaiah Kum 2018 MLA General Election-a Zoram mipuiin chiang taka kan lo hnawl tawh; Congress Party chuan kum 20 chhung zet sum sem hmanga Zoram mipui tam tak dinchhuahtir min tumna chiang taka a hlawhchham hnuah, kum 2023 inthlanpui melh ran chungin ṬHAT LOH THEIH LOHNA BAWM min rawn zawrh leh ṭan a, a awmzia Zoram mipuiin kan la man chiah lo bawk nen; a hming aṭang hian mi tam tak nuih a za ru nghal viau mai a, tun ṭum Assembly Budget Session neih zawh takah khan Serchhip Bialtu MLA Pu Lalduhoma phei chuan “Bawm mai tak tak a lo nia!” a ti hial nghe nghe a, Assembly House chhung pawh an nui thum huk a nih kha.
ṬHAT LOH THEIH LOHNA BAWM lehkhabu, MPCC President thar Pu Lalsawta ziah chu March ni 5, 2022 Inrinni khan Aizawl Press Club ah MPCC OB leh an Party MLA ten Press Conference neiin, he hunah hian MPCC Vice President Pu Lalthanzara’n a tlangzarh a, ni rei lo teah Serchhipah pawh eng emaw ti tiin ka lo dawng ve nawlh a, phek 56 leka chhah a nih avangin ka chhiar zo thuai a. Ka lo rindan chuan kum 2023 MLA inthlanpui lo awm tura Congress Party Manifesto tur riak a nih ka lo ring a, mahse he lehkhabu hi chuan ka chan loh khanah min chhuahpui daih mai!
He lehkhabuah hian a ziaktu Pu Sawta hian Mizo hnam hi thil chi hrang hrang hmanga rûna kan awm thu – sum duh luatna leh chungril nun tlakbalna laka rûna kan awm thu te, natna hlauhawm leh ruihtheihthil hmanga rûna kan awm thu te, heng lakah hian kan insiamṭhat thuai loh chuan atu ate mah him bik kan la awm loh tur thu te, kan insiamṭhat phawt chuan beisei tur kan la neih thu te, dinchhuah loh chhan tur kan neih loh thu te, sorkar ṭha kan mamawh thu te, ram retheia Politician hausa nih hlauhawmzia te, misual rual tlem tein mipui an thununa an tihretheih ṭhinzia leh mi ṭha rual ngawi rengin ram leh hnam tan pawi nasa tak an lo khawih reng theih dan te tarlangin, a tihdan – System ṭha tak hnuaiah chuan mimal, chhungkua, Khawtlang, Kohhran leh ram pum huap ang pawha ṬHAT LOH THEIH LOHNA BAWM siam theih a nih thu thiam takin a ziak a, mak tak maiin Congress Party a sawi lang miah lo va, MNF, ZPM leh PC Party pawh vawi khat mah a sawichhe lova, Party lam a thailang hauh lo hrim hrim hian he lehkhabu hlutna hi a tithuahhnih hlein ka hria.
He kan ram zim te, ami chengte pawh Kolkatta kawtthler pakhat zat vel lekte hi Political Party hrang hrangten sorkarna siamin an thiamdan danin an lo enkawl tawh ṭhin a, an Policy leh Manifesto han thlir ila a ṭha em em vek a, mahse kan thlen chin chu heti mai hi a ni si! Party pakhat President phei chuan, “Manifesto te chu kan inziahṭhatsiak mai mai a lawm,” a ti hial a nih kha!
Kan ṭhianpa B.Lalchhanvova, CodNerc Chairman in a sawi ka hriat reng chu, “India ram khawpui lian ṭhenkhatahte Seminar leh Training neite’n kan han kal ṭhin a. Hrehawm ka tih ṭhin ber chu State dang aṭanga lo kalten an State innghahna leh hmachhawp chi hrang hrang chhuang taka an sawi laia kan State in innghahna, hmachhuan sawi tur kan nei ve lo ṭhin hi a ni” a ti.
ṬHAT LOH THEIH LOHNA BAWM lehkhabu hi ngun taka han chhiar vang vang hian a sawi tum tak chu, kan Political System siamṭhat hi ni berin a lang. Hemi chungchang UNAU CAKE INPHEL tehkhin thu hmanga a tarlan hi tawite han Quote chhuak ila -
“Unau naupang pahnih hi an pain rem hre takin ‘Ṭhat loh theih lohna bawm’ hmangin Cake inphel turin hetiang hian rem a ruatsak a. Naupang tê mah ni se, an duham tlat tih kha a hre ran si a. ‘A u zawkin a phel ang a, a nau zawkin a thlang hmasa ang’ a ti a. A u zawk khan a nauvin a thlang hmasa dawn tih hre rengin uluk takin, intiat thei ang ber khan a phel a. Intiata a phel loh chuan a lian zawk zawk kha a nauvin a chang dawn tih a hria a, a tê zawk chan a duh bik si lo!A thlang hmasa zawk tan lah a intiat reng tho avangin thlan hmasak khan awmzia a nei chuang si lo...” tiin.
A chunga tehkhin thu aṭanga chiang reng mai chu “Kan Political System hi fuh se, kan ramin sorkar ṭha kan nei ang a, eirukna leh hlemhletna a bo ang a, rethei leh hausa inkar a zim ang a, a hmutu tur hresaa Tender chhan a reh ang a, Contract works a lo ṭha tawh ang a, Party bil sorkar awm tawh lovin mipui huap sorkar kan nei ang a, System ṭha hnuaiah chuan sum tam tak senga kan fate phai School ṭhaa dah a ngai tawh lo vang a, Sorkar hnalak a lo fair tawh ang a, kuthnathawktuten an thawh milin hlawh an lo hmu ve tawh ang a, Pu Rokunga te Raltiang ram sawi ṭhinah khan Mizo mipui zawng zawng hi kan lut thei mai dawn....” a lo ni!
Ṭhat loh theih lohna bawma thu leh hlate hi Party bilin an aupui tur hi a uiawm hlein ka hria a, a chhan pawh Party dang tan chuan mi Party inzawrhna han aupui ve chiam a rem dawn loh vang a ni. Party bil aupui tur chu ni lo se Book of the Year-a thlan hial chakawm khawpa lehkhabu ṭha leh hlu, vawiin leh naktuk thlenga mi tin, a ṭha zawnga kan nun kaihruai thei inziahna a ni si a, chuvang chuan a man a to lem lo bawk a, Mizo mipui zawng zawng hian chhiar vek thei ila, eng emaw ti kawng zawng talin kan hlawkpui ngei ka beisei.
- Kapliana Pachuau, Journalist