Written by
Rinfela Zadeng

Lehkha chhiar peih Mizote

Khawvel changkanna avanga Mobile Phone hmanga social media kan ban phâk hnu hian kan hun tam zawk hi chuti lamah chuan kan hmang ral a, lehkha chhiar kan peih lo a, hun kan neih loh phah kan ti fo a. Chutih rual erawh chuan lehkhabu ṭha chhiar tur a awm phawt chuan Mizote hian lehkha chhiar hi kan la thlahthlam vek lo. Lehkha chhiar ngai lo leh hun nei lo, tui lo leh ngaihven lo hi chu kan awm reng tih pawh thudik a ni.

Chhiar tlak a awm ve a ngai

Mi kan inang lo a, lehkhabu kan chhiar duh zawng leh kan ngainat zawng pawh a inang lo. Mi nawlpuiin thil kan duh tlân hi chu a awm vek a, chutiang chiah chuan thuziak ṭha leh lehkhabu ṭha, mi nawlpuiin kan duh rawn pawh vawiin thlengin a la awm reng. Mizo Academy of Letters (MAL) hian kum tin lehkhabu ṭha a thlang chhuak ṭhin a, chuti ang ngaihven leh chung lehkhabu chhiar leh chhiar tum hi ṭhalai zingah pawh mi tam tak kan awm. Chuvangin, chhiar tlak thuziak leh lehkhabu hi a awm phawt chuan Mizote hi lehkha chhiar peih kan nihna hi a lo lang chhuak leh ṭhin. MAL Book of the Year chhiar thei nih te, chutiang lehkhabu neihte chu changkanna dik leh intih changkan dan tur a ni tih hria hi mi tam tak kan awm a, a thlamuanthlak hle.

Thuziak mite ṭan lak a ngai

Thuziak lama inhmang mekte hi an chhuanawm a, an lehkhabu te pawh a ṭha hlawm hle. Mahse chutah ringawt chuan lungawi loin hmalam pan zel turin ṭan han la sauh sauh se la, an thiamna leh finna te hi thuziak leh lehkhabu hmangin min hlui zel teh se. Social meida lar hnuah hian thuziak a pung a, WhatsApp leh Facebook lamah chhiar sen loh khawpin kan nei. Chutih rualin thuziak ṭhenkhat erawh chu chhiar tlak lem lo, thuziak dan kalphung fel loh leh Mizo ṭawng dik fumfe loa a awm ṭhin a, hmasawn tura inzir kan ngai hle.

Lar duhna emaw hre chiang mang loa thil/ thu ziak emaw, kan thu ziah, kan thil sawi mek hre chiang lo leh hre thuk loa thil/ thu ziak hmuh tur tam tak a awm. Chuvangin thil sawi tur leh mi dangte tana thuziak, lehkhabu ṭha leh ṭangkai ziak thei tur chuan nasa taka ṭan lak a inzir zel hi kan bat a ni.

Kan tih ve tur

Lehkha kan chhiar peih kan tih rual hian lehkhabu/ chanchinbu ṭha chhiar tur chuan sum leh pai sen ve a ngai a, chanchibu leh lehkhabu man hi to kan ti fo ṭhin. Lehkhabu pangngai tak pakhat chhuah tur hian cheng 70000 aia hniam chuan a theih loh tluk a ni. Lehkhapuan ṭha leh a kâwm ṭha tak, phek 200 aia tam chhuah tur hian cheng nuai khat dawn sen a ngai. Chutiang lehkhabu chu a tlawm berah lehkhabu man hi cheng 200 aiin a tlawm thei lo bawk.

Mizo zinga thuziak mi hausakpui hi mi 10 emaw pawh an awm lo ang; neih zawng zawng bakah puk chawp leh a bate'n lehkha­bu hi an chhuah ve ṭhin. Mizorama chanchinbu ṭha Vanglaini, Aizawl Post, Zozam Times, Lengzem adt la/ lei tur hian kan insen ve a ngai a nia. Hengte a nih avang hian mipuite pawh hian lehkhabu leh chanchinbu hlutna, a buaipuina tur sum leh pai hautakzia hre rengin sum leh pai ui loa kan insen ve a ngai. Thuziak mite harsatna hriain Mizoram Publication Board leh Mizoram State Library te hian lehkhabu chhuahtute hi sum leh pai tam tak sengin a ṭanpui ṭhin a, a lawmawm hle. Thuziak ṭha leh rotling kan neih zel theihna turin mipuite hian lehkhabu leh chanchinbu leina atan hian kan sum hi ui bik lo ang u.

Lehkhabu dawr

Khawvel changkannain min tuam a, mi tin kan buaiin hun awl pawh kan nei tlem tial tial a, lehkhbu dawra kal hman lo lehkhabu lei duh si pawh mi tam tak kan awm. Heng a nih avang hian social media - Instagram lamah te lehkhabu zuar ṭhin kan awm a. FIT Lehkhabu Dawr, The Book Cafe Aizawl, Lekhabuk, Buannel Reads, Amazon adt te hian lehkhbu man bakah pawisa tlem sen belhin kan inah ngei kan lehkhabu min lei tir thei a. Synod Book Room, Baptist Book Room leh Lehkhabu zawrhna dawr kan kal hman lo a nih pawhin awlsam takin kan lehkhabu duh zawng te hi a chunga kan tarlan hian a awm a, Mizo ṭawng leh Sap ṭawng lehkhabu ṭha leh chhuak thar ber ber te hi lei tur a awm reng a, lo hmang ṭangkai ve ang che.

Lehkha chhiarna hun nei hram hram khawpa mi buai, thawmhnaw thar leh lehkhabu thar hre ve zel thei, internet pack leh lehkhabu ṭha leina tura pawisa nei ve zel thei nih tum ila. Ram leh hnam tana mi chhawr tlak kan lo ni ang.

- Rinfela Zadeng