Written by
Dr. Rohmingmawii

Inthlan leh sakhua

Mi tam zawk hian politics leh kan rinna (kan sakhuana kan ti dawn nge?) hi thil hrang daih angah kan dah fo a, sawi zawm pawh kan duh lo ṭhin. Tun inthlan pawh hi mi ṭhenkhat chuan, “Sakhaw hruaitu thlanna tur a ni lo, chuvangin buai suh u, ram hruaitu atana ṭha in tih chu eng party nge tih ngaihtuah lovin vote mai rawh u” an ti a ni awm e.

A ni reng a, sakhua leh ram kalphung hi chiang takin thliar thei ila chu heti mai tur hi a ni reng a, mah se kan sakhaw biak dante hi kan sorkar kalphung hian a kaihruaiin a khuahkhirh tlat mai si a. India ram state hrang hrangah pawh kan hmu; Hindu leh du lote chungchangah sorkar a che ta fo mai. ‘Bawng talh khapna’ dan hian ram economy leh rorelna atan ṭangkaina a nei lo, mahse Hindu te ran thianghlim venghim tur chuan sorkar a che tlat. Kristian pawl pakhat, Compassion International, India rama naupang rethei tam tak chhawmdawlna hna lo thawk ṭhin chu kum 2017 March thla aṭang khan sorkarin ṭanpuina an rawn pek chhunzawm a phal ta lo a. A chhan chu naupangte Kristiana inleh tir nia an hriat vang a ni (www.abc.net.au/news/2017-03-10).

Heng dan siamtute hi sakhaw hruaitu (nia kan hriat ang hi chu) an ni lo a, ram hruaitute thuchhuak a ni. (UP Chief Minister phei chu Hindu puithiam a ni). Sakhaw danga inleh phallohna dan (anti-conversion law) te pawh ram hruaitute dan siam bawk a ni. Inthlan leh sakhaw inzawmna hi sawi bo theih a ni lo. Chuvangin, kan vote hlu tak hmang hian eng party nge thuneihna kan pek ang? tih hian Sunday school kai kim tlukin kan rinna kawngah nghawng a nei thui a ni.

Hetiang boruakah hian sakhaw ṭan lam nei pawl (right wing party) BJP chu Mizorama lalna chan ngei tumin hma an rawn la mek a. An party president, Amit Shah phei chuan huai takin, “Kumin Krismas chu BJP sorkarna hnuaiah Mizoram chuan a hmang ang” tiin a puang a ni. Hei hi kan ngaihtuah chik em?

Mizote chu Kristian kan ni a, Hindu sakhaw tibiktu BJP chu kan ṭan lo tlangpui ang tih an hai hauh lo. Chuvangin, an hnam tenau zawkte an bekbawr tih pawh kan hre ṭhup a ni. The Northeast Times (18 Nov. 2018) pawhin Reang (Bru) te anmahni vote tur leh an harsatna sutkian sak an tiam thu a ziak a. Heng hnam tlemte hian vote pawh nise sorkar siamna tur khawp MLA an nei dawn lo tih hre rengin eng tinge Amit Shah hian heti hian a sawi theih? Ele, NEDA a la awm alawm!

Amit Shah ngei hian North East state 8 zinga 7 ah BJP kaihruai NEDA sorkar an nei tih a sawi a (Hindustan Times, Oct. 18, 2018), Mizoramah pawh a huai viau chhan chu NEDA member an neih vang a ni ngei ang tih a rin theih a ni.

NEDA an zawm leh zawm loh chungchanga zawh­na, MNF President Pu Zoramthanga chhanna hi a pial nalh thei khawp a, mahse a pha thei lo thung a. A sawi langsar deuh chu, “Congress paihthla tura ṭangrual pawl an ni” tih a ni. Chutih laiin tun hnai khan BJP campaigner Himanta Biswa Sarma chuan Congress pawh zawmpui thei tur angin a rawn in sawi leh a (NDTV Nov.20, 2018). A paih thlak tumtute berin ṭanrual pui thei anga an insawi leh si hi enge a awmzia? MNF nena BJP kan sawi zawm hian MNF buk a tizang deuh nia ringin hetiang hian an rawn insawi ta a ni thei. A chhan chu NEDA din chhan an sawi langsar ber chu Congress sorkar um bo a ni tlat a ni. MNF-in Congress party paihthlakna tura pawl din a nih vanga NEDA-a tel ve maia a insawi pawh thu pawm tlak lo a ni tih a rawn tilang bawk. Mipui tihchiai tumna mai mai pawh a ni thei. A chhan chu Himanta Biswa Sarma ṭawngkam takin, MNF te chu ‘an vahte (niece/ nephew)’ an ni miau a, mi hrang daih (Congress, etc.) ai chuan an thlang hmasa ngei ang tih a rinhlelhawm lo.

Eng vangin nge Mizoram, Lok Sabha leh Rajya Sabha-ah pawh vote 1 chauh nei hi BJP hian heti ema min hneh an duh le? Kan vote hi a awhawm tham miah si lo. Mahse ngaihmawh awm deuh neih kan nei - kan Kristianna hi. Kristianna hi RSS te ngaihmawh ber zinga mi ni hek. “Politics sawi lai laia sakhua lo sawi” kan ti maithei; Indian history i chhiar chuan sakhua leh khawtlang nun leh ram inrelbawl dan te hi thliar hran theih loh khawpin a invet khawm tlat a ni tih i hmu ang. Chumi piah lamah sakhaw tih bik nei party-in ro an rel mek bawk si a. Kan ni serh - Krismas ni te “Good Governance Day” ah, kan Good Friday te “Digital Day”ah te puang a, December 25 pawh hnathawh ni (working day) a min puan sak tlat aṭangte hian ram rorelna, roreltute leh sakhua hi a inzawm lo kan la ti cheu dawn em ni?

BJP party mal ngau ngau chuan sorkarna an siam thei dawn rih lo tih chuan mahni ngei pawhin an rin laiin sorkarna siam an tum tlat mai si a. An thil tum hi kan hlawhtlin tir dawn em? Kan tualṭo party te hian BJP an thawh pui dawn lo chiang a ni tih han hre chiang ila aw! NEDA chakna a sorkar tum lovin ‘Pathian leh kan ram tan’ tia ding tlangin Kristiante Pathian chauh rinchhanin han kal ngam se chumi tam tak hian an vote chak ngei dawn si a. Kan ring zo a, kan thlang tling te te ang a, inthlan zawhah BJP min zawm san leh si ang a, kan duh loh viau laiin BJP vote tlingtu kan lo ni reng mai ang tih pawh thil awm thei a ni ta. Tunge kan vote tak ang? Pathianin min ṭanpui hlawm mawlh teh se.

Party ṭan lam nei miah loa BJP leh Hindutva sawi pawhin Congress political game ang chauha ngaih luih tum kan la awm fo ṭhin. Politics chauha tawp ni se ṭha mai tur a nia. Sakhua a nghawng tel tla

ṭhian ‘neutral ṭan ‘loh’ lam nei’ tam tak an awm phah niin a lang. Party ruihchilhna aṭang hian chhuak ila, kan hnam leh sakhaw himna turin ngaihtuahna zau tak i seng ang u. Kan hnam himna hi kan sakhuaah hian a innghat nasa si a.

Engpawhnise, i vote khan ram inrelbawlna mai bakah i sakhua thlengin nghawng a nei tih hre chungin, sakhaw hruaitu thlanna tur ni lo mahse Pathian rawn chungin vote lo thlak ta che. Nangmah mai ni lovin i Pathian, i chipuite leh i thlahte tan ngaihtuahna tak tak sengin vote thlak teh le.

- Dr. Rohmingmawii