Written by
Vanhmingliana
Dawrpui

PIPU TLANG

Kan Mizo chanchin (History) han chhiar han chhiar hian, ziaktu an hran leh a hrang ve hret a, a kum leh ni leh hming han ziah chhuah ngei pawh hi a inang lo leh hret ṭhin a, huai taka thil han ziah pawh hi a inthlahrunawm leh dui ṭhin.

Aizawl lo din ṭannaah pawh hian a ṭhenin Capt. Browne-a din, a ni leh thla pawh 25.02.1890-ah tiin chiang taka an ziah laiin lehkhabu ṭhenkhatah chuan Mr. Dally-a, Col. Skinner-a leh a hote Tlawng dung zawha lo thleng aia hma hretin Mr. Dally-a chu lo thleng hmasa ber a ni an ti lawi a.

A eng a pawh chu ni se, kan sawi tum Pipu Tlang chungchang thuah hi chuan buai lo turah i ngai ang. Kum 1910-ah Dawrpui Veng lo awm ṭanin, Dawrpui chu duhzawng awmna leh sumdawnna hmunpui a lo ni chho ve ta zel a. India Independence -1947 hma kha chuan British-ho kha awptu leh thuneitu an ni a. Sapho hi an rilru, ngaihtuahna a zauvin, thil ṭul leh engkim mai hriatah hian keini Indian-ho hi chuan kan ter lo hle. Dawrpui vengchhung, tuna Civil Hospital awmna, a chhim lamah hian tlang báwk pakhat, a pang vel pawh phûl nuam tak, chumi chhîp chu saphovin lâizawlin hmun ṭangkai takah an siam ta a, chu chu a ni a hnua “Pipu Tlang” lo ni ta chu! Rambuai hma daih leh a hnu kum rei tak chhung kha chu Aizawl pa titi-ah hian hmaih theih miah lovin “Pipu Tlang” tih hi sawi tel ve zel a ni.

A tir takah chuan sapho khan thli thâwt chak zawng hriatna atana hmangin, thir lei sang tak mai, a kal chhohna step nuam tak pawh an siam a, a chhîp báwkah mi pali panga vel han awm theihna tur in të hi an sa a. Chutah chuan thli thâwt zawng leh a nat zawng tehna (weather forecaster) ṭha deuh, thir hlira siam hi a awm a, thli thâwt zawngin a vir pap pap ṭhin; chumi avang chu a ni maithei, mi tam takin an sawinaah “Vir Mep Tlang” an tih bawk ṭhinna chhan.

Tin, a hnuai lamah hian hung bik an nei a, chutah chuan lei chhuatah ruahtui tlak zat tehna (Rain Gauge) hi an dah bawk a. An siam lai hun awm vel hi khawiah mah ziahna leh sawina ka hmu lo va, hriatchian ka duhin U Chhuanliana BVT ka zuk be ta ngawt a. Ani hi kum 1966 hnua he hmuna Civil Surgeon office an saka thawk hman kha a ni a, a lo hriat mial takin ka tih vang a ni. “Ka hre pha teuh lo mai,” a lo ti hmiah mai a, ani hi kum 1929 a piang a ni a, a rei tawh hmel ngawt mai; ani pawhin a hriat hman miah loh chuan ka ti ta deuh a. Ka rindan mai mai chuan saphovin Dawrpui Veng an din rual 1910 emaw, a hnu lam deuhah emaw a nih ka ring ve ta mai a.

A awmna hmun lai tak chu tuna Dawrpui Multipurpose Centre an sakna hmun hi a ni ṭhin a. Tlang chhîpah tak hian a awm a, a hnu féah a bulṭhut hnuai lamah Civil Surgeon Quarter an sa a, Nurses Quarter dang pawhin a belh veleh ta a. Kan Pathian thu pawhin, “Phun hun a awm a, thil phun phawi hun a awm, ṭhiat hun a awm a, siam leh hun a awm (Thuhriltu 3)” a lo tih angin tunah erawh zawng a âwm ang pawh mitthlain a hmu thiam tawh lo ve.

Pipu Tlang hi tu tâ mah a ni ngai lo va, ‘Vantlang tâ’ a ni ringawt mai a ni. Aizawl khaw thui tak, a chhim lamah Tlangnuam, a hmar lamah Laipuitlang a lang vek a; khawchhak leh thlangah pawh engmah hliahtu a awm loh avangin a thengthaw nuam em em a, Aizawl hmun leh veng hrang hrang aṭangin chawlh hahdam nan an rawn pan vang vang ṭhin. Pathian siamsa, phahchawp ngai ve lo phûl nuam takin a tuam chhuak vek a, ṭhu mu nawk nawk mahila a balh theih loh. A bik takin Sunday tlai emaw chawhnu inkhawm bana veng tin intawhkhawmna a ni ti ila a sual lo vang. Thianghlim takin an inkawm a, midang hmuh theih vek a nih avangin an neih kuhva khawrte an inṭheh a ni mai. A thleng sang ngam deuhte chuan hmangaih thute an lo inhrilhru a ni mahna!

A vawrtawp inhriatrengna, lunglen changtea han phawrh leh zeuh tur lo siam thei tura lo inpeih reng ṭhin, thlalatu lar Pu KT Zama, Camera nen a lo vei thauh thauh a awm reng bawk. Chaltlang nula tlangval, Kulikawn thleng pawh hian an hmel hmuh tur an awm ve reng ṭhin. Sunday ni hi chuan naupang an leng ve meuh lo.

Ni dangah ve thung chuan Pipu Tlang hi naupang lehkhachaih chaihna hmun ṭha ber leh tawlhpahrît tawlhna nuam ber, kekawr mawngṭeh duhna ber hmun a ni. Kha'ng lai hun kha chuan hmeichhe naupang emaw tleirawl lek lek tawh thleng khan kekawrte hak kha an la ching lo tlangpui a, a chesual vëk an awm chuan a chiang duh hle!

Tih fuh loh zeuh chang a awm ṭhin a, a bik takin Sunday tlaiah tlangval rui nam deuh han inhlîm sek, insual ta maite pawh an awm veleh zauh ṭhin. Keini naupang tan lah ennawm man nei lo, hlêp hlang hlak a lo ni ve thung a. Nula, tlangval inngaizawng erawh an hriat hma theih khawp mai, mihring an la tlem em a ni.

Khang hunlai takte kha aw a lo va nuam ṭhin em! Rilru chhe tak pu an awm lo, mipat hmeichhiatna hmanga bawlhhlawh taka che lah an awm thei lo. Tlai khaw thim a mahni in lam pan leh dial kha a ni mai a. Ka rilrua zawhna lianpui mai lo awm ṭhin chu, “Eng vangin nge kan ram roreltute hian hmun ṭha leh hlute humhalh an tum reng reng loh mai chu le?” tih hi a ni.

Kan ṭhalaite nun chêpziate hi ngaihtuah ila, han lên emaw hawi khawthawnna hmun reng reng an nei lo va. An hriatchhun lah chu YMA, VDP humhalh, kal phal loh tih a ni zel mai. Hla taka kal a, an duh leh an tum reng pawh ni loa va khawsak tâk mai bak kha duhthlanna siam tur reng an nei lo. Ualau taka awmho va, lenho dial dial hi chuan tu mahin ruihhlo phawrh a, invih ngawr ngawrte chu an tih duh bik a rinawm loh.

Thil hlu (Heritage) humhalh pâwl ‘INTACH’ kan tihte hi an lo ding ve ta a. Mahse, thil hlu, rotling thil hi kan lo tichingpen zo ta zel si a, humhalh tur pawh a vang ta em a nih hi! Hnamfing apiangin an rama thil ṭha humhalh an uar a, tlawhtu pawh an ngah phah. Mi tin mai engthawl leh zalen taka han hawi khawthawnna leh thing buk hlim nuam taka ṭhut te hi concrete-in chhunga awm ringawt ai chuan kan thlahlel ṭheuh.

Hawh u, kan thil hlu leh ṭha te hi humhalhin hmun awl hlek apiangah hian In hi i sa khat zel tawh lo ang u. Chuti lo zawng ṭhangthar te hian min dem lutuk ang e.

- Vanhmingliana, Dawrpui