KAN RAM HI KAN HMANGAIH EM?
Sam 24 : 1 Leilung leh a chhunga thil awm zawng zawng hi Lalpa ta a ni a; Khawvel leh a chhunga chengte nen hian.
Zoram bak hi ram kan neih loh avangin ka rilru hian ka vei ve hle thin a. Hmasawn theihna hi tam tak kan nei a, mahse tun tumah hi chuan thil pahnih chiah ka ngaimawh zualpui han sawi kan duh ve a. State dangte leh khawvel ramdangte han thlir a, an hmasawnna leh, ram an hmangaih dan han thlir hian rualawh ana duh hle thin mai. Kan ramah pawh hian Party hrang hrang ten sorkarnate pawh an lo siam tawh a. Hmasawnna chu hmun tam takah kan hmu thin; mahse, kan hmasawnna hi a kal kimlo kan ti dawn nge? Ram hi nge kan hmangaih a, keimahni nawmsakna leh kan Party tih te pawh hi ngaihtuah tham tak a ni. Mizoram hmasawnna tak tak tur hian ke kan pen tawk lo deuh em aw ka ti thin a ni.
Sorkar hmasain a an hmabak leh tihhlawhtlin tawhte pawh chhunzawm mumal loh hi a awm ve thin a. Kan sorkar laia hmalak nilo mahse kan ram hmasawnna tur a nih chuan tihzui zel mai awm tak hi, tih zui lem lova, sum tam tak sen tawhna ni si a, thing leh ta thep thuap mai hi hmuh tur a awm fo thin. Kan thalaite hian intihlimna turte, han len khawthawnna turte hi an duh em em mai a, chutiang ang chu Aizawl khawpui leh a chhehvelah pawh hian hmuh tur leh hanin awmtleina tur hmun hi kan nei tlem em em mai a ni. Han len khawthawnna tur park nuam tak te, luitui emaw te hi kan nei lo hle mai a, kan thalaite hi an khawngaihthlak ka ti thin.
Thil ṭhenkhat ka ngaihmawh leh tih theih ni ta se a ṭha awm mang e, tia ka rualawhna leh kan hmasawnna tur nia ka hriatte, kan thlasik mau puah chhuahpui ve leh phawng phawng mai teh ang.
Luitui leh ramngaw ṭha kan mamawh: Sap lo kalte'n an sawi fo chu Ocean kan hnaih lo va, River emaw pawh kan nei ṭha lo hi an ngaimawh hle. A chhan chu bungrua lakna hi tuipuiah chuan a lo tlawm zawk em em a ni. Ocean chu kan nei thei lo tih a chiang a. Mahse, tuikhuah emaw Lui tui emaw chu Aizawl khawpui hnaiah pawh hian siam chawp theih a ni ang em tih hi a ni. Serlui kan han khuap a, ral aṭanga han thlir pawhin a hmuhnawm kan tiṭhin a, a ṭha dawn mang e tiin kan lo thlir ve ṭhin. Tunah chuan a thing thup emaw tih mai tur a ni leh ta a. Ṭha taka enkawl zuina a awm lo va, mipui lahin kan zir hek lo. Nungchate an rêm zo va, ram hmangaihna nei lovin, mahni chiah kan inhmangaih emaw tih mai tur hi a ni.
Khu'ng Serluite khu tha takin enkawl ila chuan chhuanawm tham a tling dawn a. A vengtute ven lehchhawn ngai tih ang deuhin kan khawsa a ni ber a. Kristian ram si hian eng ngati nge he kan ram hi kan hmangaih loh aw? tih hi ngaihtuah tham tak a ni. Leilung leh a chhunga awm zawng zawngte hi Pathian siam leh din, mihringte hlim taka kan chenna tura min buatsaihsak a nih lai si hian, hmangaihna leh dimna nei hauh lo hian a tichereu zawnga kan khawsa tlat mai hi a lungchhiatthlak takzet a ni. Kan rama luitui kan neih ṭha tak takte hi tun aia ṭangkai zawka hman theih turin khuap ila, bungrua man to tak taka kan chah ṭhinte pawh hi phai lam emaw aṭanga tlawm zawka chah thlen theih a ni dawn a. Lawng hmanga inkalpawhna ṭha tak a ni nghal ang a, hmasawnna ṭha tak a ni ngei ang.
Aizawl khawpui chhung aṭanga kan lui neih hnai ber chu Ailawng roada Tuithûm lui khu a ni mai awm e. Vawi khat khulai luiah khuan ka kal ve a, ṭhalaihote an kal nasa em em a, thlate an la a, an hlim hle mai. Khu'ng luite khu chei theih ni se la. Khu aia nuam zawk leh chhen fakawm deuha siam emaw, enkawl deuh ni se chuan tlawhtu pawh an tam lehzual ang a, ṭhalaite tan pawh chhenfakawm tak a ni ngei ang. Tunah chuan enkawl mumal a ni lo va, khuti chung pawh khuan ṭhalai tam takin an pan sup sup mai a ni. Sorkar hian hma la se, duty-te pawh fel taka siama enkawl tur atan a awhawm ka ti hle mai. Khutia enkawl mumal loha a awm reng chuan a kangchat ang a, bawlhlawh bawm a ni leh mai dawn a ni.
Mi ram anga Tuipui kam (Ocean) kan hnaih ve loh avangin han len khawthawnna tur emaw, bungrua tlawm zawk a phurh thlen dan emaw kan nei chau hle a, mahse, kan lui lian neihte hi kan hman ṭangkai a, kan enkawl chuan lawng lian kal tur pawha siam theih a nih ngei ka ring. Mihring nun tihahdamtu pakhat chu luitui cham diai te, sangha leng neuh neuh han hmuhte hi a ni pakhat a. Tin, Tourism atana ṭangkai leh chhenfakawm tak pawh a ni ve tlat a ni. Mi ram han hmuhte hian an khawpui chhunga luipui lian taka lawng han awm neuh neuhte hi a hmuhnawmin an khawpui a timawi bik em em mai a. Kan pi leh pute'n khua an lo din dan hi phairuam lam ni lo hian tlang sang lamah zel hian a ni bawk si a. Ṭhangtharte hian tihtur hmabak kan ngah hle mai.
Phai lamah hian lo awm zawk ni ila chuan kan kawngpuite pawh heti takin a kawi lo tur a ni a. Tlang sang lam ram ngawte hi tui leh boruak min petu ṭha tak a ni mai dawn a ni a, kan ramah hian ram danga awm lo thing ṭha tak tak leh thlai tam tak kan nei a. Hengte hi duat taka kan enkawl hi Pathian min duhdan pawh a ni. Teak-te hi kan phun nasa lutuk hian kan boruak a tichhia a. Teak awmnaah chuan nungcha an awm thei lo va, a ram a tichhe vek bawk. A thing hi furniture ah a ṭha tih bak hi chu a ṭangkai lo khawp mai. Kan ram ṭha laia Teak kan phun vak maite pawh hi tihzel atan chuan a pamhmai khawp mai. Khawvel lo lum chho zelah Global Warming hi khawvelin a buaipui tawh a. Ram kang leh ramngaw kan ṭhiah nasat avangin boruak a lumin a chhe tulh tulh a. Oxygen min pechhuaktu ramngaw kan ṭhiah nasat tawh avang hian boruak bawlhhlawh kan nei tam tulh tulh ang. Tunah pawh hian boruak chhe ta lutuk hi kan buaipui ṭan chu a ni tawh a ni.
Nungchate kan enkawl ṭhat a ngai : Tunah chuan nungchate kan tihrêm zel avangin, hmuh tur an vang ta hle mai. Thingtlang hmun hla zawk leh han zin nikhua pawh hian sava hmuh tur an vang ta hle. Zin kawngahte pawh hian sava hrâm thâwm leh thlawk hmuh tur pawh an tlem ta. Airgun ṭha pui pui, telescope nena hmangin sava kan kap thla ṭeuh ṭeuh a, hengte hi chin tawh loh atan a va ṭha em! Mihring nun tinuamtu leh min tihlimtu pakhat chu nungchate hi an ni. England-ahte khuan nungcha humhalh an tina hle. Keini ai daiha hmanraw nei ṭha an ni chungin kah mai mai an tum ve lo. Sihalte pawh khu an tam deuh chuan kah phal hun an siam mai a ni. Sanghate pawh khu nghakuaiin an man mai a, an chhuah leh mai a, intihhlim nan an hmang ṭhin. Keini anga bomb leh tur hmanga hraite chu an ti ve ngai lo. Kan ram chu Dan aia mi thiltithei leh hausate lalna ram a ni tlat hi kan ṭhanmawh báwk a ni.
An in bula thingkungahte khuan sava bu an siam chawp a, chu'ng chu savate'n no neih nante rawn hmangin thlamuangtakin an awm ṭhin. Keini zawng kan nungcha neih ve te hian awm ngaihna an hre tawh ngang lo a ni. Tunlaiah phei chuan Vaube leh Farṭuah par hun a ni a, zinkawngah pawh hmuh tur a tam hle. Mahse, a zu tlan ṭhin savate hmuh tur pawh an awm ta mang lo. Pathian thu kan pawm dante hi rau lam ringawt leh thlarau chhandamna ringawt a ni lo va, taksa leh thlarau chu inkawp tlat, ṭhen hran theih loh a ni. Nungchate kan duat a, kan humhalh ṭhat te, kan ram leilung kan hmangaihte hi thlarau lam thil vek a ni.
America-ah te khuan sava leh ramsa an pung deuh a nih chuan kah theih hun an siam a, chu chu mipuiin an zawm mai a. Keini ram chu inkhap em em awm bawk si lo, man tak tak lah kan nei ngai hek lo. Dante pawh hi tun aiin tikhirh ila; a ruka sa kap ṭhinte pawh hi vil ngun a, inkhuahkhirhna ṭha zawk neih hi chu a hun khawp mai. Nungchate leh mihringte pawh hi inchawm tawn vek kan ni a. Savate pawh hian mihring min tina thei insect tam tak an lo eiral a, hengte hi mihring tana ṭangkai tak a ni. Khuai kan tihte pawh hi an ṭangkai em em mai a. Keini chuan ei atan kan duh avangin, DDT te leh meialh hmangtein kan tirem mai ṭhinte hi sim a hun khawp mai. Tunhmaa Phawngpui tlang bul vel khama Sathar mawi tak tak kan hmuh ṭhinte kha hmuh tur an awm ta mang lo.
Kohhran te, chhungkuate pawh hian kan ram leilung tichhia leh nungcha tirem zawnga kan kut a hlei ṭhin hi chu inzirtirna kan neih a ṭul khawp mai. Nungchate nen hian inmamawh tawn vek kan nih avangin kan humhalh ṭhat a pawimawh hle. Khawpui lamin thingtlang lama ramsa rep kan chah ṭhinte pawh hi tih tawh loh atan a ṭha hle. Hmanlai kan pi leh pute chuan sa kap thei nihte kha pasalṭha huaisen leh mi ropui teh nan an hmang ṭhin a. Kha'ng kan pipute hun lai kha chuan an thiamawmna chin a awm. Tunlai hunah 21st Century a cheng tawhte hi chuan Sakap thei ni lovin, Camera hmanga ramsa leh savate thla la thei nih hi I chawimawi zel ang u. Tunlai naupangte hi chuan ramsate hi tui an ti tawh lo, upa zawkte hian kan zir lo zawk a ni. Tunlai hunah chuan sa kap thei leh, sava kap theite hi kan endawng ngam a pawimawh hle tawh a ni.
Kan ram hi kan hmangaih a, Pathian thu kan awih a nih chuan kan ram leilung leh nungchate kan enkawl ṭhat a, kan venhim hi kan tihmakmawh a ni. Leilung leh a chhunga thil awmte hi Pathian ta a nih avangin, Pathian ta enkawl kan ni bawk. Rom 8:19 ah chuan, "Thilsiam zawng zawngte chuan beisei em emin Pathian fate lo lanna chu an nghakhlel hle si a," a ti a. Mihringte leh nungchate, leilungte hi Pathian thilsiam vek a ni a, inchawm tawn a, hlim taka nun hmangho tura duan kan ni. Nungchate hian mihringte hi an zah em em a, an ngaina em em bawk. Lockdown hmasaa Sakhite an ngam hmanziate kha! Khaw chhungah hial an lo kal ngam a nih kha. Min tina thei leh kan tana hlauhawm pawh ni miah lo, kan vir em avang leh kutthak hiah nana nungchate kan hmang thla zen hi chu Pathian thuawih nen pawh thil inhmeh lo tak a ni. Kan eitur tuihnai zawk leh hrisel zawk kan vulh a, kan talh reng tho a ni si a. Post modern age cheng kan nih tawh avangin leh kan ram boruakte a lo chhiat zel avangin kan ramngaw leh nungchate humhalh nachang I hre thar ang u.
- Reuben Lalnunthara Hnamte