Written by
H.Lalchhuanliana
RAMRI CHIN FEL DAN TUR
Assam nena kan ramri buai hi ziak a tam tawh viau mai a, a hun lai a ni bawka ka ngaihdan leh rawtna ka han thawh ve teh ang. Mi thiam tak taka langte leh Politician hranghlui, ramri chin fel kawnga hma lo la tawhte thlengin an hmalakna te leh an mutan, an thu inchuh leh dan mit aṭanga an thlir dante thlengin an ziakin an sawi chamchi a. Mahse mithiamte tan pawh ramri chin fel hi thil awlai a ni lo nge, (tih tak takna a awm lo zawk) tun hi kan dinhmun a la ni mek a; mawlmang takin rawtna ka han siam ve teh ang.
1. Ramri chin fel kan duh tak tak em?: A tam zawk chhanna chu "duh e" tih a ni ngei ang. Mahse Assam nen hian kan ramri nia kan ngaih hi a in persan hle mai a, a fiahna (document) kan neih pawh a inang lo hle awm e. A engapawh lo ni se ramri chin fel hi kan duh tak tak em tih hi ngun deuha ngaihtuah tham niin a lang. Ka ngaihdan mai bakah mi tam tak ngaihdanah pawh hian he zawhna hi kan chhan hmasak phawt ṭul tihna awm tlatin a lang.
Assam nena kan ramri buaina hi mi ṭhenkhat chuan Politics kailawna hmang duhin leh, ruling party apiang beihna remchanga hmang duh hi an awm a ni mai lo maw, tih ngaihdan hi a awm a ni. District Council hun lai aṭang tawha kan buaipui hi tih tak zetna nen buaipui berah neih ni ila, chin fel daih a hun tawh a ni. Hemi hnu daiha thil lo thleng, Independent hial suala MNF ten India an dona meuh pawh remna kan duh tak tak avangin kan ching fel daih tawh a ni.
Inremna a awm dawn chuan kan inremlohna ve ve kha eng kawng tal emawa kan her rem a ṭul thung ang.India leh MNF inremna pawh kha an duh dan ber a nih loh ve ve thu MNF hruaitute sawi kan hre fo va, duhthusam ber a ni lo chung pawha pawm tlan theih thutlukna siamin vawiin thlengin remna chu kan nei chho ta zel tho a ni. Hei hian ramria inremna kawnga hma lak dan tur min kawhhmuh se, khami ṭuma fatute tho khan tha han thawh leh thei se a sawt hle awm e.
2. Mizo mipui huap zo 'pawl' din : India sawrkar leh MNF te inremna tur kha Mizo mipui zawng zawngin kan duh vek avangin Mizo mipui huapzo Pawl 'Peace Committee' kan din a nih kha. Duh thuhmun nei mipui hmalakna chu chak pawh a chakin kan hlawhtlinpui ta reng a nih kha, thil lawmawm tak a ni. Khatiang ang deuh bawk khan ramri buaina pawh hi chin fel kan duh tak tak a nih chuan Sawrkar hian Political party zawng zawng bakah Mizo mipui huapzo Pawl dinin hma a lak vat a ṭul hle niin a lang.
Chuti a nih loh chuan kan la buai reng ang a, thisen chhuahna nasa zawk a thleng palh ang tih a hlauhawm hle.Mizo mipui huapzo pawl thutlukna chu kan duh ang diak diak a nih loh pawhin, India leh MNF te inremna kan pawm ang tho hian pawm mai ni bawk se. Kan sawrkar hian hma a la mai lo a nih pawhin tun hma ang tho khan Kohhran hruaitute leh Zirlai pawl, NGO zawng zawngte hian kan sawrkar hi hma la nghal turin ngen teh se. A sarhu laia hma lak chi niin a lang, sawarkar tan pawh chet lak vatna chi a ni ang.
3. Dan hi a lal ber fo ṭhin: Thu inchuh a awm reng rengin Dan hmanga chin fel a ni ṭhin. Kan ṭanna a lo dik tawk lo a nih pawhin a ṭha ber dawttu tur kan neih lawk pawh a pawimawh bawk ang.Kan ramri hi March 2021 hmaa chin fel a beisei thu Union Home Minister Amith Shahan a sawi an tih kha um zui a hun hlein a lang!
State ramri siam hi Central tihtur a ni a, Home Minister berin min chin felsak a tum thu a sawi a. Mizoram leh Assam state-a rorel lai lah chu NDA a mi ve ve an ni bawk nen, kan ṭanrual ṭhat chuan ramri chin fel hi a hnuk a hnai thei tlat a nia! Kum 2018a Home Minister lokal ṭuma kan ramri chungchanga kan ngaihdan min zawh, kan la chhang lo nia sawi pawh kha thu dik a nih chuan tun hi a chhan hun niin a lang. Mizo mipui aiawhte thutlukna chu kan pawm tlang ngei tur pawh a ni ang.
4. Kohhran Hruaituten hma han hruai teh u le: Ramin harsatna a tawh apianga kan auh ṭhin Kohhran hrang hrang hruaitute hian hma han hruai thei se. Tun hi ramri chin felna hun remchang tak niin a lang. Political party eng berin emaw rawtna han siam dawn se party ṭhenkhatin an ngaithei lo emaw a ni awm si a - Politics rim nam lo in chet a va hun ve.
Mizoramin remna a neih nana ṭawngṭaina mai baka in tha in thawh ang khan hma han la leh thei u la, Mizo mipui huap zo inrawn khawmna hi a rang lama neih a ṭul.
5. Bung thar hawn a ngai: Hun kal tawh theihnghilh ila, tui baw hnu a ruh theih tawh loh tih hre rengin tumah indem lovin bung thar i hawng ang u. Mizo mipuiin inlungruala hma kan lak phawt chuan Pathian ṭanpuina zarah inremna chu kan hmu leh mai ang.
Tlangkawmna
Mi ṭhenkhatin kan sawrkar hi ngawi reng leh mipui thlamuan zawnga aw chhuah loah an puh ta hial a. Politics thil engemaw avanga huaisen tawk loah te puhin leh an aiawha hma latu official-te hmanga ramri buai hi chinfel chi a nih loh thute thlengin an aupui a ni. Khawvel awm chhung chuan Assam (Cachar) nen hian kan inri reng dawn a, hmun dang hi han dap ṭhin mah ila Assam kal tlang lo va bungraw lakluhna remchang zawk hi kan nei mai lo vang. Mizote hi remna duh hnam kan nihna hi tun hunah hian remchangah lain, Assam nena kan ramri buai chin felna hun ṭha ber niin a lang.
Tun ṭum thil thlengah hian Assam lam zelin kut an rawn thlak hmasa a, hei hi kan tan hun rangkachak a ni a, central lama kan point tichaktuah hman ṭangkai a hun hle. Kohhran hruaitu inzawmkhawm leh pawl hrang hrangten inremna kan duh tak tak chuan hma lak vat chi a ni e. Lirthei dan a tawp avang hian kan ngawi leh mai ang tih a va hlauhawm em. Buaina chhuah leh hun nghak kher lo va dawhkan khat kila hma lak hun a ni e.
Ram hruaitu lu ber ve vete inbiakna lo chuan inremna neih a beiseiawm lo a, chumi atana kawng hawng tur chuan Kohhran hruaitute leh Mizo mipui aiawh kan sawite khi an pawimawh hle a ni.
Tun hi inchirhtheh hun a ni lo ang bawkin, kan ram hruaitute tan pawh ngawih reng hun a ni lo ve.