Written by
Mahmuaka Chhakchhuak

POLITICS KHEL HLAWHTLING

Kum 10 vel liam tawhah khan ṭhianhoa politics kan sawinaah kan ṭhianpa pakhat hian ‘Pu xyz hi chu Mizo zingah chuan Politics khel hlawhtling ber a ni ang Concrete In ropui tak, luah sen loha lian a sak phah a, chu lai hmunah pawh In lian tak a nei bawk a, an fate sorkarah a hnim lut vek tawh bawk a, ani baka politics khel hlawhtling an awm lo ang’ tiin a sawi bawrh bawrh a. Keia ngaihdan nen chuan a inmil loh avangin kei chuan ka hnial a, ‘Pu xyz hi chu ram leh hnam tana a thiltih sawi tur hi kei chuan ka hriat loh avangin chuti takin fakna tur ka hre lo a, politics khel hlawhtling tia sawi theihah ka ngai lo’ tiin ka hnial thung a. Kan ṭhianpa lah chuan ‘chu bak bak a awm hleinem’ tiin a ṭang tlat bawk a. Nimahsela, kei chuan vawiin thlengin ka ṭanna hi dikin ka la hre tlat tho a ni. 

Kan zoram politiciante hi Mizo Union din ṭan, kum 1946 aṭang tawh khan thlirkir ila politician hlawhtling kan tih leh hlawhtling lo kan tihte hi a inang lo hlawm ngeiin a rinawm. Abraham Lincoln kha mi tam takte chuan politics khel hlawhtling kan tihna chhan chu Bawih chhuahna a hlawhtlinpuina kha a nih laiin politics kha a hausakpuina kan hre lo a, an chhungkaw hnemhnanpuina kan hre hek lo. A nunna ngeiin a tawrh phah nghe nghe a, nimahsela vawiin thlenga politician hlawhtling tia kan sawi a la bang chuang lo a nih hi. Hetianga an hnathawh ṭhat leh ṭhat lohah hian keini pawhin politiciante hi hlawhtling leh hlawhtlin lohna teh ta zawk ila a dikin a rinawm. Keimahni zingah ngei pawh hian politics kan khelhna chhan hi hetiang hi ni ṭhin se la a duhawm hle a ni.

Politics an khel a, ram leh hnam tana an thiltih aimahin anmahni mimal hlawkpuina neihte kan thlir ṭhin aṭanga politician-te kan teh a nih chuan he ram hi a kal dik theiin a rinawm loh a, keimahni ngei pawh kan politics thlir dan a dik thei ngai lo ang. Vawiina kan ram hruaitute zingah pawh hian tehna hrang hrang hmangin kan teha hnemhnanpui lo nia kan hriatte chu politics khel thiam lote kan ti leh ngawt mai ṭhin a, mahni ṭanghma hai thiam deuh emaw mahni tana hlawkna tur kawng zawng thiam deuhte chu politics khel thiama kan han sawi leh mai ṭhin hi thil dik lo tak niin a lang. John F. Kennedy khan ‘I ramin eng nge i tan a tih theih ti loin i ram tan eng nge i tih theih’ tia a sawi ang hian he kan ram neihchhun – Mizoram tan hian kan politician te ngei hian eng nge ka tih theih tiin mahni inzawt ṭhin se la he ram hian a ṭhatpui zawk ngei ang. Chutiang ni loa politics hi hlawkpuina tur atana kan khel a nih chuan ram leh hnam tan mi ṭangkai lo kan ni mai pawh ni loin mi hnawksak kan ni zawk dawn tihna a ni.

Sum leh pai tam tak sengin politics-ah an zuang lut a, vanneihna an lo chang ta hlauh a, an sum leh pai sen ral zawng zawng bakah a aia tam sum leh pai lak luh leh an tum si chuan ram tana an thawhna chu eng nge a ṭhatna awm ang ni? Ram leh hnam hmangaih tak tak mi leh ram hruaina kawnga thinlung thianghlim takte hi chu tumahin kan haiin a rinawm loh a, kan politician mual liam tawhte zingah pawh sawi tur kan hre ṭeuh ngei ang. Pu Ch. Chhunga te, Brig. T. Sailo te kha an hming kan lamrik hmasak pawl an ni ngei ang a. Ṭhenkhatte erawh chuan politics khel hlawhchham ang hial tea sawi pawh an lo awm mai thei nain anni te ngat kha chu Zofate zingah hian politician chhuanawm berte zinga chhiar tel ngei ngei chi niin a hriat thung. A chhan chu, Sum leh pai lama hlawkna neih tuma politics khel an nih loh ang ngeiin thiltithei dinhmuna an din lai ngei pawh khan sum leh pai lama sawiselna tur an awm lo a tih theih hial. Pu Ch. Chhunga phei kha chu Chief Minister a nih laiin annu hian thingtuah tur an neih loh chuan puk tur a zawng mai a, a puk zat chiah chu a pe leh ngei ngei bawk ṭhin a, chutianga mi duham lo mi tak chu an ni. Mi thianghlim famkim erawh an ni bik kherin a rinawm loh a, khawi laiah emaw chuan tihsual chu an nei ve ngeiin a rinawm tho a, nimahsela vawiin thleng hian sum leh pai emaw mahni tana hlawkna tura thiltihtheihna hmang tia sawi sep an kaina hi sawi tur awm lo ber an ni tlat si a nih hi.

Tunlaia kan politician tam takte erawh chuan mipui aiawha rorelna hmuna an thutin eng emaw riauin an inhre nghal a, an theihna vanga dinhmun sanga awm an ni emaw an inti mai nghal ṭhin. Hetiang politician-te hi ram leh hnam hmasawnna daltu  lian tak an ni a, an mihring mihrinnaa biangbiak an nawm vang emaw an mawngzan vangte hian mipui lam lahin mi ṭha tak emaw kan lo ti mai ṭhin bawk a, a pawi ṭhin hle. Village Council emaw, Local Council emaw, Municipal Councilor emaw ram pum tana MLA emaw MP emaw an nih hian mipui rawngbawl tura hnathawh kawr ha an ni tih hi inhre thar mawlh teh se. Chu mai bakah chuan ram leh hnam tan ngaihtuahna sengin thil pakhat tal hmasawnna tur ngaihtuah chhuak ngei rawh se. Chu an ngaihtuah chhuah chu hlawhtlinpui turin an theihtawp chhuah ngei bawk se la, a hlawhtlin chuan a lawmawm ang a, a lo hlawhtling chiah lo a nih pawhin ram leh hnam tana an thawhrimna chu mipuiin anmahni chawimawina atan kan hmang ngei tho ang. Chu chiah chu thlan khur chhunga an luh hnu pawha an chanchin kan la sawi rin ber tur lai chu a ni bawk ang a. Politics khel hlawhtling kan ti ang a, ram leh hnam tana an thawhhlawkna chu kum tam liam hnu pawhin kan la sawi ri fo bawk ngei ang.