KAN TIH FUH LOH

Inthlan dawn hian ṭan lam nei lova kan ram politics dinhmun, data hmanga lantira TV kaltlanga mipuite min hrilh bengvar tur mithiam, politician ni lo, political analyst kan zawng ṭhin a, an váng khawp mai. Eng nge a chhan? Politics khèlin, party mi leh sa an ni zo vek a, 'nihna' an neih tawh chuan, mipuiin an sawi apiang chu nger lam nei thusawiah an ngai tlat tawh ṭhin.

Thu sawi thei deuh te, thil húihâi lama hmangchang hre deuh te leh media lama langsar ve hrim hrimte kan han hmu a, "Nang hi i fel riau mai, kohhran upa atan i ṭha ang," kan tih loh vek leh, "Ramin a mamawh che. MLA-ah ṭang rawh..." te kan ti leh ngawt ṭhin. He rilru hi a fuh chiah lo. He thil pahnih chauh hi hlawhtlinna kan tehna a nih chuan, a pyramid a zuihin chhawk a ngah lutuk a ni.

Sorkarah pawh hei hian min tibuai hle, "Mithiam kan mamawh," kan ti a. Academician ṭha tak tak ni turte hi an awmna hmun aṭangin kan phawi a, administrator-ah kan hmang a. Technical engineer chhuanawm tak tak ni turte hi accounts kan khawihtir tlat zel a. Mi tuina leh phurna kan thlansak a, an damchhan an hai a, thuneihna hmansual leh eirukah te, khawtlang leh kohhrana inlarsiakna thilah te an inhnangfak phah fo a ni. Black board bula ding tur leh operation theatre chhunga mi zai tura Mizoramin kan mamawh ngawih ngawihte hi office ah kan thuttir a, dinhmun sang zawk angin kan lantir tlat ṭhin.

Dawhkan ṭhutchilha hna thawh hi hna sang zawk leh thunei zawk anga mipuiin kan ngaih tlat avangin kan inchuh ta mai a ni. Mithiam kan ngah ve hle tawh hnuah pawh, 'scholar' han tih ngam tur khawpa mithiam kan nei hlei thei lo. Thil hmuchhuak a, lehkhabu ziak a, mi dangte zirtir a, kan hnam finna robawm ni turte hi, sorkar Director leh Kohhran Moderator atan te kan ît tlat zel a. Han sawihmuh fo takah chuan anmahni pawhin 'inhmeh dawn riauin' an inhre ve ta mai ṭhin. Hei hi i sim ang u...

Dr Loncy-a leh amah anga mithiam inpete hi kan chhuang hle. Harhtharna an chang ang a, kan lungphu aiin kan thlarau nun an vei zawk ang a, an hnathawhna hmunah aiin Biak-inah an hmel kan hmu tam zawk ang tih hi kei chuan ka hlau ngawt mai! Hetiang mi bikte hi chu, an hnathawhna hmun hi an pulpit a ni. A theih chin chinah keini pawhin entawn tur a ni.

Tin, ngaihmawh leh ngaih pawimawh inang ṭhup ṭhup a, vei zawng te pawh inang veka ram pumpui rilru puthmang awmtir tumna hi tribal ze chi khat a ang hle. Ram ṭhan ang zelin kan ngaihtuah leh kan focus a darhsarh tur a ni.

Ṭhenkhat hi chu artist ni tura khuanu duan an ni. Hla hmanga kan hnam fuihtu ropui tak Rokunga kha ram roreltuah dah ta ila, eng vak kan nih phah kher lovang . Ṭhenawmpain cheng nuai sawm neih dan a ngaihtuah aia nasa daih hian, ṭhenkhat chuan an lemziak, an hlaphuah leh ṭawng dan dik te an lo ngaihtuah zawk maithei. Dam laia hriat hlawh lem lova, thih hnua 'ro reltu' te kan awm ang a, lungawina, lawmna, hlawhtlinna leh hnehna kan tih leh kan puanchhuah dante pawh a inang ngai lo vang. Miin a han ngaihtuah vang vang a, nih leh tih hlawhtlin a duh - thil sual ni si lo - ti thei tura hriatthiampuina leh pawmpuina hi kan mamawh a ni.

Fa enkawlah pawh ṭhenkhatin Pathian rawngbawl turin, kan fate nausen laiin Pathian hnenah kan hlan a. Thil ṭha tak a ni. Mahse, Pathian rawngbawl turin kan hlan tak tak nge kan duhdan tihhlawhtling turin Pathian hnenah kan hlan zawk le? Engineer hna kan zirtir lai hian , an hlawh bak hawn thei tura beisei rukna kan neih vanga zirtir kan ni em? Kan fate hi keimahni ang bawka nun hran nei, duh thlang thei an ni. An chhia leh ṭha hriatna hmang thei lova hup beh ai chuan, zah sak a, hmang thei tura ṭhanharhtir hi nu leh pa mawhphurhna a ni zawk.

Chutia mithiamte anmahni kawnga kal vek tura kan tih chuan, tute nge administrator ni ta ang le? Mi thiam , mi chak, rorel thiam, dikna duh, he lam thila tui mi hi awm ve tho a ni. Chu mite tarlan leh chawisan thiam chu kan mamawh hle. A pawimawh ber mai chu, mahni kawng thlan fel hmaa mahni inhriat chian a, mahni nuna ngheh ngamna neih a ni. "Kei chu hemi kawnga kal tur ka ni," tia nuna ngheh ngamna aiin, "I phu ve alawm, i awm ve tawh tho alawm," tia tute emaw thusawi mai maiah i nghing lo ang u.

Thil pakhat erawh chu sawi a ngai. Mahni tuina lama nghehna sawi mawi rualin ramin a mamawhna laia kohna chhan hi thil ṭul tak a ni. Mahse, mite nawrna avang ni lovin, amaha 'kohna' a dawn mila tih ni sela a ṭha lehzual. Heng thu hi ngaihtuah ngai tak a va'n ni em...

- Zonunsanga Zote