ZOṬAWNG THU NAWI 9

Hetiang khawpa kawng a chhiat laia “Kan kawng a ṭha an ti” la ti ngamtu hi chu...engtin emawa hrem deuh chu a ngai a ni. A khaih! Politics lam sawi loin i ‘chheih’ zawk teh ang.

Hausiampa leh Lelthang­kiua an inlâmsiak ṭumin, zu nâla a tawlhthluk avangin “A chiang lo Lelte, va lâm leh rawh,” tiin Lelthangkiua an deu a; pâ ve angreng tak mai khan a rawn ding chhuak leh a. A’n bei ṭha leh a, a tâwpah chuan a ke zungpui chauhin a kal ta zei zei mai a, thiam an ti khawp an ti. An ṭhu bial tel tel a, zu an lem sek sek a, khuang an bêng a, an zai a. Hmeichhia an tel lo a, mipa hlang an intihlim a. An boruak chîm chin a sân hnuah an lâm ta ṭhin a ni awm e.

Awithangpa chhim zin pawh zu hmunah a thleninpain a hruai a, amah a ni tih hre loin, ani Maubuang khua ni ta chu Awithangpa hla sa turin an phût a, khuang an pe a. “Hmel hmuh loh hmel hmuh ka nuam in ti, Lalawithangpa chawmkhuang bêngah min tîr e, muvanlai tlâng châwi vâl lâm rawh e” tiin hla ruah ṭham loh a’n sa chu, amah chu Awithangpa a ni tih an hriat chuan an lawm hle mai a. An han lem, an han lem a. Chutah, “Ka rui ta e Awithangpa ka lâm dâwn e, chinlai autu kan lâm khuangpui hming liana’n, pathlawi hmel ṭhain chawm bêng leh la,” a ti a, a lâm ta a. A lâm dan chu an la hmuh ngai loh avangin a rui petek emaw an ti a, a lâm dân a ni tih an hriat chuan hmuhnawm hle a ni awm e.

Bangalore Mizo Asso­ciation buatsaih Mizo Night-ah nula leh tlangval an lam a, an ‘chheih’ a. Chu chu a tlângthang a. Mi ṭhenkhat chuan, “Hei hi chheih lâm ori em ni?” te an ti a. Ṭhenkhatin, “Chheih lâm a ang ve khawp mai” an ti bawk a. Zu hmun sa hmuna upate‘chheih’hmu phak lo hlir khan a dik bîk an zawng a; a ori hre lo ṭhiau khan a ori hriat an inchuh ni maiah ka ngai.

A chunga boruak pahnihah khian, an hla chhamah ‘chheih’ tih a tel lo a; amaherawhchu, ‘chheih lam’ kan tiha an lam dan chu khitiang khi a ni. ‘Chheih’ tih ṭawngkam hi chu tu emawin an zai tui laia a tih, lo lâr ta hluai mai a nih a rinawm a, an hlaah ‘chheih’ tih an lam tel leh tel lohin kawngro a su lo, an lâm dan chu a lâmate duh dan dan a ni mai. A lâm thiam deuhin tih dan an hre hnem deuh a; khuang bêng thiam benah lâm te pawh a nuam deuh bik ngei ang.

Chheih lâm hi "a dik tak" a awm lêm lo. Hmanlai chuan zu an in ho let let a, a style nei ṭha ṭha kha lam thiam an ni mai a. Mute lei hrût tih te, vahui hmâwng zâr zawh tih te leh muvanlai tlâng hrût tih te pawh a ni mai thei, chheih lâm a nih khan lâm dan tur bik emaw, lâm dan dik bik emaw a awm hran lo.Lâm thiam fâl deuh tih dan chu mi tam zawkin an entawn ang; lâm chungchangah kher lo pawh chu chu mihring zia a ni ve deuh reng reng.

Awithangpa lâm a hnuh­nawm bikna an sawi pakhat pawh, khuang ri hi mi dang tih danin a rap bet ve mai lo a, a rap bet dawn emaw tih tur hian a'n pên ziau a, a lehpekah a rap bet ta chauh ṭhin a, a hmuhnawm em em mai a ni, an ti. Mi tih dan ang a nih loh avangin Awithangpa lam dan kha "chheih lâm dik tak a ni lo, a ori lo," a tih theih loh.Awithangpa lâm dan a dang ang a, Lelthangkiua lâm dân a dang bawk ang a, Hausiampa lâm dan pawh a dang ang. Saikuti pawh khan lam dan deuh bik a neih a rinawm.

‘Chheih lâm’ chu ‘kalvari dance’ ang deuh a ni a, lâm dan inang pût pût, a vantlang lam dân deuh chu a awm. Chutiang kârah chuan a thiam bik te, a tih dan tur hre dangdai thei deuh te leh bei maksak deuh te an awm zel. Mi dang zawng a sana vir dan kalh zawnga an vei kual luih luih kârah pa pakhat chu kung-fu zir ni awm tak hian a lâm ṭhin a, “Kalvari dance i tibawrhbâng; kan lam dan i suasam” an ti lêm lo a ni awm e. Chheih lâm leh Kalvari dance-ah hian lam dân tur bik a awm lo. Cheraw kân te, châi te, khuallâm te, sârlâmkâi te anga a step angreng, a indawta chet dan tur awm thlap thlap ang hi ‘chheih’-ah a awm ve lo.

Tun hma aṭang tawh khan, Negro hi an lâm thiam si, an hmanlai lâmah ‘chheih lâm’ hi tel ve se zawng mawi tak takin an modi ang a, tunlai khawel lâm zinga a lâr ber leh a sial berah an chhuah tawh ang maw le te kan ti ve ṭhin a. Tunah chuan a modi thiam leh modi ngam, tlâng sawi leh sêl huama han intheh ṭhil ngam, idea ṭha si kan nei ta hi a lawmawm. Mi tam tak mit pawh a tlai. Insawi leh insêl hi chu mênah thlâk thiam i la, ‘dî chhâi leh rêlthang phurh’ chu van hnuai dân a ni ngai.

- Rempuia R. Lûtmâng