‘Josepha leh Mari khualbukah an leng lo’ tih hi lehlin sual a ni em?
Chanchin Ṭha ziaktu palite zingah Matthaia leh Luka te chiah hian Lal Isua piandan chanchin an ziak a. Isua piandan chung changa an thil ziah hi inang chu awm tho mahse, pakhat ziah pakhatin a ziak lova, pakhat ziah loh pakhatin a ziak thung a ni ber. Mathaia hian Isua lo pian hnuin khawchhak lam aṭanga chibai buktu tur mifingte lo kal thu te, Heroda nausen rawt thu leh Josepha te Aigupta rama an tlanchhiat thu a sawi a. Luka erawh chuan Isua pian hmaa thil ṭhenkhat leh a pian dawna chhiarpui te, Berampute hnena Vantirhkoh thusawi te a ziak thung a ni.
Bible ziak piah lamah hian mi tam tak chuan Bible a mi (character) hrang hrang behchhanin thawnthu ngaihnawm tak tak an ziak thin a, chungte chuan kan ngaihtuahna leh kan rinna thlengin thui tak hmun a luah a, kan lunglenna thlengin a kaihruai ṭhin. Tunhma lama Pathian thusawitu tam tak phei chuan heng Bible a lang chiah lote hi suangtuahnain thiam takin an rindan belhin an sawi a, a ngaihnawm bik em em ṭhin a ni.
Chutiang zingah chuan Lal Isua piandan chungchang a ‘khualbuk’ a an len ve tak loh avangin (Luka 2:7) tih a ‘khualbuk’ behchhana thawnthu ngaihnawm tak, khualbuk vengtu in a lo hnar thu te hi a telh theih awm e. He thawnthu hi mi tam tak chuan thu dik ang maia ngaiin fakna hlaah te pawh ‘Khualbuk vengtu i ui lawm ni Tlantu mual liam tur saw’ tih hla lungtileng leh lungkuai tak mai kan neih phah ta hial a nih hi. He Chrismass thawnthu hi a dik lovang tihna a ni lova, a dik ngei ang tih chi pawh a ni chuang lo.
Amaherawhchu, Bible thiam, a bikin Thuthlungthar zirbing mi ṭhenkhatte chuan Josepha leh Mari te kha ‘khualbuka leng lo’ angin an ngai lo tlat mai. Luka 2:7 a ‘khualbuk’ tih hi Grik ṭawngin ‘kataluma’ tih a ni a, a awmzia chu ‘pindan, mikhual pindan, khualbuk’ tihna a ni. Chanchinṭha bu-ah hian Kataluma tih hmanna vawi hnih kan hmu a, Luka 2:7 a mi leh Marka 14:14 a Isua leh a zirtirten Kalhlen kut an hmanna hi a ni. Hetah hi chuan ‘kataluma’ kha ‘mikhual pindan’ tia lehlin a ni a, Samari miṭha tehkhin thu a, khualbuk erawh kha chu ‘kataluma’ ni lovin ‘pandawkeiawn/ pandocheion’ hman a ni daih thung.
Juda hote hi Mizote ang bawka mikhual in thleng ṭhin, Mizote ai maha mikhual lawm thiam an nih avangin chhungkaw pangngai chuan mikhual pindan (kataluma) hi an nei zel ṭhin niin an sawi.
Mikel Del Rosario MA, Th.M, Dallas Theological Seminary a Ph.D zir mek chuan Josepha leh Mari te len ve lohna hi ‘khualbuk’ ni lovin ‘mikhual pindan’ ni ngeiah a ngai. Bethlehem hi khaw te tak te a nih vangin he khuaah hian ‘khualbuk’ a awm pawh a ring lo. Evangelical scholar, Rev Paul Ian, St. John’s Theological college, Nottingham a Dean pawh lo ni tawh chuan Bethlehem-ah hian khualbuk lo awm ta teh reng pawh nise, Josepha hian a pan a ring lova, Bethlehem khaw chhuak an nih avangin an chhung bul tak tak te pawh an la awm ngei ang a, chung te chu a pan zawk a ring. Amaherawhchu, chung an chhungte inah chuan an thlen hmain an laichin hmun dang aṭanga kalten ‘mikhual pindan’ an lo luah khat tawh a nih a ring. Rev Ian Paula chuan Palestine rama chengte chuan an in hnuaiah ran vulhna an neih ṭhin avangin chutah chuan innghat taah a ngai.
Heng mithiamte ngaihdan hi thil ni ve thei tho niin a lang. Vawiin thleng hian Mizote pawh mi tam zawk chuan zin chhuah nikhua pawhin hotel a thleng lovin hmelhriat, ṭhian ṭha leh chhungte kan la pan zawk fo a nih hi. Josepha te hi chhungkaw harsa ve tak an ni a hriat a ni a (inthen ni-ah khan chhungkaw pangngai te hlan thin beram no hlan lovin mirethei te hlan thin thuro tuak khat emaw parva no 2 emaw an hmang a nih kha Luka 2:22-24, Lev 12:6-8). Chutiang chhungkua aṭanga zin chhuak chuan man chawia thlenna (khualbuk) a pan loh zawk a rinawm ve tlat.
Chanchintha Matthaia ziak chauh hi hre ta ila Josepha hi Bethlehem khua a awm sa reng, Heroda’n naute rawt a tum vanga Aigupta a tlanbo, Aigupta ram aṭanga an haw leh hnuah pawh Bethlehem bawk pan leh tum mahse Heroda aia a fapa Arkelausa a lal vanga kal leh ngam ta lova Nazareth khua pan ta niin a ngaih theih. Chanchinṭha Luka ziak chauh kan thlir erawh chuan Josepha hi thlahtute aṭanga Bethlehem chhuak nimahse Nazareth khua a awm, hming ziak tura Bethlehem-a zin, hming ziah zawh hnu-a Nazareth khua-a haw leh ta mai niin a ngaih theih thung.
He chanchinṭha ziaktute ziak dan hi inmil lo deuh angin a lang lek lek a, amaherawh chu mi ṭhenkhat chuan hetiang hian ngaihdan an siam. Josepha hi Bethlehem khua a awm reng a ni a, Mari erawh chu Nazareth khua a awm a ni thung (Lk 1:26) - khaw hrana mi nupui pasala innei turin an inhual a nih chu.
Mari a rai a ni tih thuthang a hriat avangin Josepha khan timualpho kher lova a ruka bansan a tum a, mahse vantirhkohin nupui-a nei tura a tih vangin Josepha khan nupuiah a nei ta a ni. Josepha hian hliahkhuh ta lo se Juda te dan chuan Mari hi uire a ngaih a ni ang a, lunga denhlum mai tur a ni. Nupuiah nei mahse nupa nun erawh an hmang thei rih lova, chuvangin an awm hrang chhunzawm rih tho niin an ngai.
Amaherawhchu, hetia chhiarpui a lo nih takah chuan dan angin Mari chu a nupui a nih tawh tlat avangin chhiarpui a inlan tur chuan Nazareth khua-ah va kalin Mari hi a va hruai ta ni-ah an ngai. Chuti chuan nau an hrin hnu-ah pawh Bethlehem-ah chuan an awm chhunzawm ta a, khawchhak mifingten a Isua chibai an rawn buk hi chuan Isua hi pianghlim leh buchip lutuk ni tawh lo turah an ngai. A chhan chu Heroda khan mifingte kha an arsi hmuh leh thil hriat chipchiar takin a zawt a. Arsi an hmuh aṭanga an lo kal chhung te chhutin, hup kim thei ang ber turin nausen kum hnih chin hnuai lam a rawt phah ta a ni. Josepha Aigupta ram aṭanga a lo kir leh hian Heroda aiah a fapa Arkelausa a lo lal avang hian Bethlehem khuaah let ngam lovin a nupui te khua, Nazareth khua hi a pan ta niin an ngai.
Hetiang zawnga chhut phei chuan Josepha hian khualbuk a pan hmel loh hle. Kataluma hi pindan hrim hrim, mikhual pindan ni kher lo pawh a huam theih tho avangin, mahni ina thleng pawh nise, kataluma hi hman theih tho a ni. Mahse heti zawnga thlira harsatna awm thei chu mahni inah an leng lo thei dawn em ni? tih hi a ni awm e.
Lal Isua pian hun hi hriat a ni lova, hetih hunlai hian Beramputen an beram ven phula an riahpui lai a nih avangin Israel rama khaw thengthawt lai ni ngeiin a lang a, October thla vel hi a ni mai thei. Chutiang hun a lo nih phei chuan October thla hian Juda ten Bawkte kut an hman lai vel a ni a, Bawkte kutah chuan Juda te pawnah chhawlbukah te an riak fo ṭhin. Juda te danah hmeichhia-in nau a hrin hian a bawlhhlawh ṭhin a, chutiang hunah chuan mikhual zi huai huai nen mahni in pawh nise, Josepha tan chuan inhnuai ran in a lo awm hran chu mi inthlahrung chi a nih phei chuan thil awm lo lutuk pawh a ni bik lo maithei.
Heng hunlai hi ran te tlat chhuah tir hunlai a lo ni bawk nen, hnim pet chi ran te hi chu an zun leh ek a tenawm lutuk lova, han tihfai a, inthiar fihlim nana han hman atan pawh iaiawm lutuk a ni lo niin a ngaih theih.
- B Lalchangliana, Lunglei