Written by
Debbie Rinawmi

INKHAWM MAWLH MAI HI

Inkhawm hi kan culture a bet khawpin kan inkhawm a. Kan inkhawm hnem a, kan inkhawm zing bawk a; chutihrual chuan kan rilru sukthlek enin kan in duhkhawp lo fo si. Mahni chhungkua insawisel chiam hian rah ṭha a chhuah mawh hle a, chuvangin inkhawm lo ta ila kan dinhmun tur hi ngaihtuah ngam a ni lo hial ang.

Mizote chu…

Mizote hi hnam nau­pang tak kan ni a, hnam upa leh puitling tak te nena tehkhin chi kan ni lo. Hnam upa tawh takte’n kum tam tak an lo buaipui tawh kha an beih fe hnua an hlawhtlinna emaw an rah chhuah kan hmu a, hun rei lo te chhunga neih ve kan tum ṭhin. Zu zawrh chungchangah pawh hian a ni, thil dangah pawh. Hmasawn tur leh rah ṭha chhuah tur chuan hun rei tak kawng dik zawh tuma tan lak a ngai awm e. Mizote hi kan hnam a la naupan vang nge ni kan rilru hi a nghet lo va, hei hi thil pawi tak a ni.

Bible-ah Nova chanchin kan hmu a, kum 120 chhung ngawt lawng a tuk a nih kha. Kan hnam kan sawi bik viau na a, ṭhalai zia te pawh hi a ni awm e. A hlawhtlinna hmuh nghal duhna (instant gratification) hi kan ze pakhatah a chang tawh a. Engkimah hian ‘nghal’ hian min hip a ni ber e.

Zirnaah pawh hian thui tak chu kan zir ngei e; amah­erawhchu hriatna leh thiamna tak tak nei turin mi tam tak chu kan dawhthei tlat lo. Civil service te pawh Mizo kan tling thei lo tiin a zir ve lo thlengin an hla berah kan nei a. Kan vela hnam dangte hi chuan middle school aṭangin tum ran chungin lehkha an zir chho a, keiniah chuan mi tam tak chu college zawhah coaching kan kal a, tling mai turah kan inngai ṭhin.

Khawtlang pawh hian hetiang hmuh hian kan hmu deuh bawk tlat a ni. He kan rilru hmanhmawhna leh hlawhtlin nghal mai duhna hi tei rei peih lohna leh taimak tawk lohna rah chhuah niin a lang. Kan nun kawng tam takah pawh hian a ni, politics thlengin.

Kan ei tur te pawh hi ‘instant noodles’ tih te, kan vun leh taksa inenkawlna ‘instant fairness’, ‘instant whitening’ tih te a ni ta.

Kan vun enkawlna rei tak hman ngai ai chuan vawi tlemte hnawiha lang nghal thei kan duh tawh. Banking chungchangah pawh hian bank-a rei tak tak nghah ai chuan Online Payment Companies - heng Google Pay, Paypal, Payonee, Alipay adt aṭanga thawn zung zung, kan thawn ruala thleng zung zung hi kan rilrem tawh zawk a ni. Khawvel changkanna leh hmasawnna pawh hian he lam hi a hawi zel a nih hi.

A rah hmuh nghal kan duhna rilru hmanhmawh lutuk hian kan thlarau nun thlengin a nghawng kan ti thei ang. Nitina zawi zawia Pathian pawla kan thlarau nun a tha zawnga sawh ngheh ai chuan rik phut, rik hluai khan hmasawnin kan inhria a, chutiang ang thawm a awm loh chuan mawhpuh tur kan zawng ruai thin.

Inkhawm mawlh mai hi…

Heng harsatna zawng zawng, harsatna a nihna pawh kan hmuh thiam loh karah hian inkhawm hi kan va’n mamawh em! Inkhawm tlem rawtna te a awm ta a (ṭum danga khelah dah ila); amaherawhchu, Mizote hian inkhawm mawlh mai hi ka va mamawh tehlul em! Hnam dang, ram dang kan sawi lo va, Mizo hnam a ni kan sawi ni.

Ram dangah chuan intih thawvenna tur tam tak, hmun nuam deuh deuh an nei a, keini ramah chuan kan nei ve thei rih lo. Thil dangah peng lawk ila, thil hrang hrang avangin rimtawngna (stress) leh rilru lam dam lohna hrang hrangte mihringte chungah a thleng thei reng a, thil nihphung a nihna lai a awm bawk. Chuvangin, a dawnsawn dan tur inhrilhhriatna leh inpaih thawlna hmunhma leh hmanrua te hi a pawimawh hle a. Hei tak hi kan la pachhiatna lai a tih theih bawk awm e. Lungngai leh rimtawng zawng zawng hi vanduai taka inngai an ni lo tih aṭanga inzirtir te pawh kan ngai a ni. Hetah tak hi khawvel thilah chuan hmanrua emaw hmunhma kan nei ṭha lo a ni thei, inkhawmna hun kan nei hi a hlu in a va vanneihthlak em! Inkhawm leh a kaihhnawiha inhman hi inzawm mah se thil hran daih a ni a, tun hunah pawh hian inkhawm chauh a ni kan sawi ni.

Inkhawm hian thlarau lamah engtin emaw taka hlawkpui viau nia kan inhriatpui loh lai pawh hian Pathian hian mal a sawm ṭhin khawp mai. Heng - rilru hahna, natna leh rimtawngna nei tan te hian a hahdamthlak a, inkhawmna hmun chu khawi hmun pawh ni se, kan hahdamna a nih avangin hmun him a ni a, chutianga thlamuang taka kan awm na na na chuan rilrua Pathian lam hawi pawh a awl zawk ṭhin. A ni tak tak a, inkhawm hun lai chuan pawn lama buaina zawng zawng kan kalsan ṭhin avangin engthawl takin kan haw ṭhin a nih hi.

Isua kha inkhawm hunah khan a inkhawm ṭhin tih kan hmu a, rawngbawla a chhuah hma khan chutiang chuan inkhawmna hmunah thu te ngaithla in zawhna te a zawt ṭhin a nih kha. Chutiang chuan keini Amah zuitute pawh hian a ngaih pawimawh hi kan ngaih pawimawh a, a hnungzuia kan kal ve a ṭul a, chutah chuan takna leh damna famkim zawk chu a awm a ni.

Kan ram ang hliam tuar nasa tak tan phei chuan inkhawm uar deuh deuh hi kan tih tur ṭul, kan ngaih pawimawh hmasak tur a ni. Inkhawm chuan Pathian ngaihsakna a keng tel tlat a ni.

- Debbie Rinawmi