Written by
MC Lalrinthanga

Mizoram Gurkha-te sorkar leh ram mipuiten kan ngaihsak an ngai e!

Mizoram Gurkhali te hi Mizo khua leh tui rinawm tak, Mizote nen a thlum a al ei zain kan pi leh pute aṭanga khawsa ho tawh kan ni a, Sap (British) hun lai aṭang daih tawh Nepali ṭawng ngeia zirtirna school (Sikul Sen), Khatlaah din a lo ni tawh a, hei bakah hian Mizoram khaw hrang hrang Gurkhali awm tam deuhnaah chuan anmahni thawh khawmin anmahni ṭawng ngei school an din bawk a, Mizoram a lo buai a, khaw khawm te a lo nih tak hnu khan School tam tak chu chhunzawm thei loin an awm a. Kolasib leh Bualpui School erawh chu vawiin thlengin tluang takin a la kal ve zel a ni.

Heng school pathum - Sikul Sen, Kolasib leh Bualpui bakah rambuai a lo zia deuh aṭang khan hengah te hian vawiin thlengin anmahni ṭawng ngeia zirna school din a ni leh ta a, chungte chu :

1. Durtlang Primary School

2. Bawngkawn Primary, Middle, High School

3. Ṭhuampui Primary, Middle, High School

4. Rangvamual Primary School

5. Tanhril Primary School leh

7. Zotlang Primary School te an ni.

An zirtirtu tam tak pension tawh te aiawh tur lak mai theihna sorkarin sum a neih loh avangin mimal leh Gurkhali mipuite ṭangrual thawh khawm sumin ṭhahnem ngai takin an chhunzawm hram hram a ni a, MNF-in Independent a puan pawh khan Gurkhali ṭhalai eng emaw zat Mizo hnam sipaiah inpein an rammu ve a, inkahnaah te pawh tel vein nunna eng emaw zatin Mizoram tan an hlan bawk.

Mizo District Council din aṭanga kum 2021 thleng kha chuan Gurkhali School te hian harsatna em em an tawk ngai lo a, MNF Party Sorkar phei hi chu anmahni duhsak bertu tura an beisei em em laiin kum 2022 aṭang hian harsatna lian tak an tawk ta tlat mai a, he an harsatna hi chin felsak an phu tak meuhin ka hria.

An RR-ah pawh Nepali ṭawng thiam ngei lak tur a ni tih laiin heng school pathum, Durtlang, Rangvamual leh Tanhril-ah te hian Gurkhali ṭawng thiam miah lo zirtirtuah lak a ni ta a, anamhni zingah lehkha thiam an tam em em laiin Nepali ṭawng thiam miah lo an lak hi dan dik lo, an RR kalh tlat a ni bawk.

Mizoramah hian British hun kum 1891 aṭanga Aizawla awm tawh daih an ni a, anmahni duhsak ber tura an beisei MNF lo lal tirh khan OBC Gauhati High Court-a an dilna pawh MNF Sorkarin an appeal-sak a, British hun lai aṭanga an dawn ṭhin chu tun thleng hian dawng loin an awm ta a ni.

Kan hriat ṭheuh angin Mizoramah Chakma te, Tuikuk leh Gurkha te hi hnam tlem (Minority) an ni a, India danin a phut angin pi leh pu aṭanga Mizorama awmte inthlah chhawng zel pawm tur kan ni a. Chutiang mite chu an tam thei lo reng reng a. Zofate tan hnawksak tham an awm lo, mahse, kan rama political party ding hmasa ber Mizo Union aṭanga vawiin thlenga ram hmangaihtu intite hian ṭawngka chauha ram kan hmangaih ṭhin avangin vote hmuh tam duh luatah Chakma leh Tuikuk te chu roll-ah hnawksak thamin thun an ni ta a ni. Vote hmuh tam kan duh avangin Gurkhali unaute phei hi chu party tin hian cell hran siamsakin ṭawngka chuan kan hmangaih em em vek a, a tak takah chuan tu party mahin vote hmuh nan bak an tan hmakhua ngaia ngaihsak zui tu mah kan awm ngai lo.

Chuvangin Mizoram hmangaih tak taktu politician te leh NGO pawl hrang hrangten chiangkuang taka Mizoram neitu bul Gurkha unaute chanchin an hriat theih nan Pu LB Chhetry (a pi leh pu Aizawl dintute zinga mi)-in Mizo ṭawng leh sap ṭawnga ziak bu khat Rs. 600 man ka chhuah nghe nghe a, lei duh tan lei tur a awm e. Chuvangin Mizoram sorkar ding mek leh lo la tling zel turte pawhin kan ram chhunga Minority te hi zir chianga an nihna ang taka chanvo chantir ngei tura hma la ngam tawh turin ka ngen tak meuh bawk a ni.

- MC Lalrinthanga