KAN LO HRISEL ZAWK THEIH NAN
Hriselna hi mitin hian kan mamawh a, hrisel lova awm chu nun hi a nuam lo va, mi zinga awmte pawh hi hrehawm kan ti ṭhin a ni. Kan damchhung rei lo te mah ni se, kan damchhunga hrisel leh hlim taka kan awm theihna turin Pathian chuan ei leh in tur leh kan lo hrisel theihna tur min kawhhmuh a. Lal Isua hian thlarau chauh a chhandam lo va, taksa leh rilru thlengin min chhandam a ni. Mizote hian rau lam hi kan uar mah mah em aw ka ti ṭhin. Kan thlarau chhandam a nih dawn phawt chuan pawi kan ti lo emaw tihtur hian nuam kan tih leh tui kan tih zawng hi kan ti mawlh mawlh mai a ni. Kan taksain a ngeih em tihte ngaihtuah lek lo hian kan hmawm mawlh mai zawng a nih hi.
Kan thih hunah chuan kan thi tho ang tih ngaihtuahna mawlmang tak nei hian kan awm a. Kan han boral a, Pathianin a ruat kan han ringawtte pawh hi a dik ber em tih hi ngaihtuah ngun a ngai hle mai. Vanduaina chu tute pawhin kan tawk thei a, chu chu pumpelh theih a nih loh chin pawh a awm bawk. Mahse, kan thihna tam ber hi chu kan inuluk tawk loh avang leh kan fimkhur loh avang a ni chawk. Ringlo mi nia kan hriatte hi eng ngati nge an damrei zawk fo; milem bia kan tihte pawh hrisel leh damrei tak tak an awm bawk. A chhan chu an invawn fimkhur avang a ni fo mai. Japan hote hi khawvela damreia sawi an ni ṭhin a. Eng vang nge kan tih chuan – ei leh in engkim mai hi an in-control-in, an lo fimkhur em em a ni.
Kan lo hrisela kan lo damrei zawk theihna tura thil pawimawh nia ka hriatte tlem lo tarlang ila:
Ei leh in kan fimkhur a ngai : A dik tak chuan Mizote hi ei leh in lamah in-control hi kan harsat hle. Kan taksa tana ṭha leh hrisel pawh ngaihtuah lo hian kan eiin kan in pawp pawp a ni ber a. Vaiho kan tihte hi hnam upa leh fing hmasa an lo ni bawk a, an ei duhzawng hi a tam ber chu han chhui chiang ila, taksa tana ṭha leh hriselte hi a ni tlangpui. Tunlaiah phei chuan kan lo hahdamin, kan lo khawsa nuam tawh si a, thlan tlaa hnathawhte a awm meuh tawh si lo. Vawksa thau leh mawm lam kan han ei puk puk maite hi chu taksa tana a ṭhatna hi a vang khawp ang. Tunlaiah zunthlum te, heart attack leh thisen sangte hi a tam ta em em a, hei pawh hi kan eitui si a, thlan tlain hna kan thawk meuh tawh si lo va, chu mi nghawng chu a ni ber mai.
Japan-ho chuan an fate pawh an naupan tet aṭangin balance diet an lo siamsak vek mai a, chungte chu an naupan tet aṭanga an lo zawm ṭhat chuan an puitlin hunah pawh an thlah tawh lo. Mizoramah erawh chuan naupang te te thau tak tak, thisen sang leh zunthlum chenin kan nei nawk tawh a ni. Hnam dang ṭhenkhatho chuan sathau leh sa upa lutukte hi an ei duh miah lo. Tripura-a kan awmlai pawh khan, khu'ng laia awmho chuan arsate hi thla hnih aia upa an ei ngai lo. Tribal-ho bawk hi kan ei duhdah zawk ṭhin. Thlai hnah leh a rah, a helte ei tam hi a pawimawh hle. Chhung tin hian ei leh in lama fimkhur tura kan inzirtir pawh a pawimawh. Kawng tam takah chuan kan taksa hi kan invawn a, kan fimkhur chuan kan tihhrisel a, kan dam rei theihna hi chance sang tak a awm a ni. Chu chu Bible-ah hian min lo zirtir vek tawh a ni.
Naupang kum tling lo kan tihte zingah ngei pawh hian zunthlum leh thisen sang nei sawi tur an awm nual tawh a ni. Kan Bible-ah chuan Pathianin Israel-hote hnenah khan Sa, a thau ei kha a phal lo tih kan hria a. Tunlaia kan ran talhhote phei chu damdawi hmanga tih thaute an ni a, a hrisel lo lehzual em em a ni. Ei leh in kan insum theih loh avanga natna hi a tam hle mai a, hei hi Zoram hian kan ṭhanmawhbawk leh kan natna pakhat a ni tlat tawh a ni. Ei leh in insum loh hi Zu leh ruihhlo leh zuk hmuam ang thova hlauhawm a ni tih hriat a va pawimawh em! Kan taksa ngeih loh zawng kan ei luih tlat a, kan nat phah a nih chuan ruihhlo leh zuk hmuam ti ang tho kan ni thei.
Zuk leh hmuam kan uar lutuk : Mithiam zawkten meizial, tuibur, sahdah ect. ten kan taksa a khawih pawi theih dan an sawi ṭhin a. Tunlaiah chuan zuk hmuam ti lo pawh kan tam ta hle. Mahse a mipui nawlpui hian kan la uarin kan la ching hle a. Hei hian chawp leh chilhin kan taksaah pawi khawihin hre lo mah ila; zawi zawiin kua a hreuh a, a sawhkhawk chu na tak a ni. Cancer leh natna benvawn kan tuar phah fote pawh hi kan zuk leh hmuam uar lutuk avangte a ni fo ṭhin. Zuk leh hmuam hi kan taksa tana a ṭhatna leh ṭangkaina sawi tur a vang hle mai. Zuk leh hmuam chuan taksa a khawih pawi bakah, midang tan a hnawk a, sum leh pai a tihek a, min tirimchhiain, min tiṭawp bawk a ni.
Kuhva eisen sung leh ha bâl tak bula han awm leh han kawmte hi a ti ve lo tan chuan a tenawm duh khawp mai. Chu bakah kan khawtlang leh khawpui thlengin a tiṭawp a ni. Zial bung paihna hnu te, kuhva chhak senna hnute leh chinai tahna var nuau maite hian kan khawpui leh khawtlang hi min tiṭawpin min tizahawm lo bawk. Hei hi pawn lama lang thei a ni a, kan chhungril lamah hian kan taksaah bu a khuar nasat dan tur chu a rapthlak ngawt ang. Tuiburte hi a rimchhiaiin, a tite bula awmte hi a hrehawm duh khawp mai. Heng zuk leh hmuam kan tih ṭhinte hi kan sim deuh deuh a, kan fihlim hi changkanna pawimawh tak pakhat a ni tih hria ang u.
Rilru Hrisel kan neih a ngai: Mihring taksa kaihruaitu ber chu rilru a ni. Tunlaiah mithiamte chuan rilru hrisel pawimawhzia hriain an ngaipawimawh em em a. Naupan tet aṭanga rilru kaihruai sual tawh leh rilru piangsual tawhte avang hian tualthah, pawngsual leh tihduhdahnate a thleng nasa em em a. Chuvangin rilru hrisel, rilru ngil leh hlim kan neih a pawimawh. Miin eiruk duhna rilru a neih chuan a eiru mai a, thil sual tihduhna rilru a neih chuan a ti mai ṭhin bawk. Kan taksa hriselna atana Doctor-te an pawimawh ang thovin, kan rilru a hrisel nana rilru lam doctor-te ram chang zawk angin kan mamawhna a sang ta khawp mai.
Lockdown an ni a, online naupangte class kal a lo ngai a, mobile an neih vek a lo ṭul ta si a. Kan hmalam hunah hian eng nge a hrinchhuah dawn a; thil ṭha lam aiin thil ṭha lo lam a ni zawk mah maithei a, hriat a har hle. Chhungkua kehchhia avanga naupang, ṭhalai rilru hliam, naupang enkawl mumal loh, nu leh pa kara piang lote an lo pung zel a. Hei hian naupang leh ṭhalaiteah rilru natna a thlen nasa em em a ni. Rilru puitling lova fa nei, inneite an awm zel a, karah fa an lo nei a, enkawl mumal loh leh ngaihthah an hlawh a, hei hian ṭhalaiteah nghawng ṭha lo tak a nei ṭhin a ni.
Taksa inzawizawi tam kan mamawh : Kan taksa hi che reng tura siam a ni a, awm hahdam ringawt tura siam a ni tlat lo. Hahdam lutuk leh eitui si hi kan harsatna a ni ta. Ni tina regular exercise kan neih hi a pawimawh em em. Pawisa leh senso ngai miah lova exercise lakna tur hi a tam em em a, ni tin office-ah te, dawrahte thlan tla lem lovin kan thawk a, kan taksa kan sawisawi tam loh chuan kan hmabak chu zunthlum, thisen sang, lung natna etc. a ni mai. Mizo tam tak hi chuan a rau lam ringawt hi ka ngaihtuah a, kan taksa pawimawhzia hi kan ngaihthah ṭhin. Kan taksa hi Pathian siam leh din a ni a; rilru taksa thlarau a lo hrisela a lo chak zawk theihna tura enkawl leh duat chu kan mawhphurhna a ni.
Kan taksa, rilru, thlarau damna tur kawng chu Pathianin finna tam tak min pe. Ringlo mi a ni emaw, ringtu a ni emaw, Pathian hian a siam dan a danglam chuang lo va. Ringtu erawh chu chatuana nunna kan neihna tur hi kan danglamna a ni a. He khawvel kan damchhung rei lo teah hlim tak leh hrisel taka Pathian kan chawimawi theihna turin, theihna tam tak Pathianin min pe a, chumi hmang ṭangkai thiam apiang chu an hriselin an dam rei chawk ṭhin.
- Reuben Lalnunthara Hnamte