Thlai chî sem kaltlanga lo neitute sawisak an nih dan

Tum loh deuha lo neih lama ke han pen ve takah chuan, ral aṭang maia thuthang kan lo hriat ṭhin kha, a tak ngeiin kan hmuin kan han dai pawp ve ta a. Sawrkarin lo neitute a sawisak dan leh a namnul dan, hlawhtling tak tak tur chuang si lova tha a sentir dan zawng zawng han hmuh hian, Hremhmun meipui vâm ang maiin chhungrila thinrimna hi zuk sosâng thei a! Kan sawrkar hrawn tawh MNF leh Congress hian ram hmangaihna tak tak an lo neih lohzia chiang takin kan hriat nawn leh phah a ni ber. Sawrkar ṭha hnuaiah chuan matheilovin Labor leh Agriculture Dept Budget hi a lian ngei ngei ṭhin a, sawrkar laipui Budget pawh chutiang chu a ni tih kan hmu thei.

Kan ramah ve thung chuan, PWD Dept etc tih vel Budget a lian fal nalh zel a. Chuti chung chuan khawpui tih loh thingtlang khaw kawng ṭha zawh tur alawi an awm lo a, kâwlphetha lah intodelh ahnêkin êng chhit man an tipung thúr thúr zawk si a nih hi! Sawrkar apiangin lo neitute hnenah thlai chî a ṭheh ṭhin a. Mahse, thlai chî an pêk hun han thlir let hian, lo neitute thlai chî thlâk hun aiin thla chî supply-tute remchan hun mil zar zar zel zawkin sawrkar tawh phawtte’n lo neitute an sawisa ṭhin a lo nih hi. Thlai chîngtute aiin thlai chî supply-tute an hlawk zawk zar zar zelte hi, thinrima chempui nena sawrkar tawng na tham a tling ngawih ngawih a lo ni.

Mi tute’n emaw thlai chî supply tur an han ngaihtuah a. Thlai chî an han khâwl ṭiak zet a, tichuan an inpeih hunah lo neitute remchan leh remchan loh ngaihtuah lék lovin thlai chî ropui takin an han sem ta ṭhin a nih hi! Hmanni láwk khân kan unaupate chu rua chîng turin an ti mauh mai a. Kan unaupa tui lo lutuk leh phur lo lutuk, kut a thlâk si loh chuan pawisa an dawn tur ang an dawn theih dâwn si loh avang chauha hma a lak dan han hmuhpuite khân, thin hi a lo rim ve ngawih ngawih mai a ni. Sawrkar apiangte duhsak hlawh thlai chî supply-tute’n an farm lamah lo neitute thlai chî thlâk tur an han buaipui ngei a. Hlâwk takin lo neitute rawk da vek khawpin an farm lamah, an hmuh remchan apiang thlai chî an khawih ta ṭhin a nih hi.

Tichuan, thlai chî an supply theih hunah lo neitute remchan leh remchan loh pawh ngaihtuah mang hlek lovin, thinlunga hlawkna ringawt umin ropui takin thlai chî an han supply ta ṭhin a. Khua hi a var mawlh lo zawng a nih hi. Thingtlâng lo neitute lo retheihzia a taka ka han hmuh hnu lék phei hi chuan, ngawi renga awm thei ka ni lo tih ka inhre chiang leh zual. Tun hnaia sawrkarin lo neitute hnena vaimim chî a pêkte hi han ngaihtuah ta ila. Vaimim rau rauah hralh kal êm êm Sweetcorn-te hi, a chî man hi cheng 1500 chauh a ni a. Mahse, chu chu lo neitu tam zawkte tân chuan lei phâk zuk ni hauh lo a!

Hlo tur cheng 600 mante hi duh hun hunah an lei thei der lo! Tin, an lova hman tur tui lak chhawnna tur pipe-te hi an tân chuan dawra mi han lei rual a ni lo, cheng sang hnih khat man lek pawh an tân chuan a to lutuk tlat! Agriculture lamah han kal ila, eng lai mahin subsidy-a lei tur pipe an nei ngai lo emaw tih mai turin, lei tur kan nei lo tih hi min chhanna a ni kumtluan reng ringawt mai a. Kum khatah vawi khat emaw lei tur an nei ṭâwk a, chu pawh tlem tham tak zel niin lo neitute mamawh, za-a 10% pawh a phuhru zo lova nih hi. Lo neitute’n kumtluana a sûr a sa hnuaiah beka thlantui luang zawih zawiha an thawhrim rah an seng, an thawhrim rah nen a inmil lo lutuk han hmuhte hian, thil ti theitu nih châk hian ka pumin ka ṭek chuai chuai a ni ber!

Kum 30 chuang fe thlai chî sawrkarin lo neitute hnena a supply tawh hnu hian, a hlawk ber chu thlai chî supply-tute leh sawrkar lama an thurualpuite an la ni ta zel a! Lo neitute leilung, sik leh sa leh hunbi ngaih pawimawhna awm miah lovin, supplier-te remchan dan mil zel zawkin kum hei leh chen sawrkarin lo neitute a lo sawisa rethei tawh ṭhin a nih hi. Lo neitute’n induhsak tawn taka an thlai chî neih ang ang an han inṭheh kual ka hmuhte hian, ka lûng a chhe pha tlat a ni. Kan lo neitute taimakzia, a sûr a sa hnuaiah (sawi mai a ni lo, kan sik leh sa hreawmzia a takin ka va tem ve ta mawlh mawlh a ni si a) pawh phunnawi thiam lova kumtluana an thawhrimzia leh, an thar chhuah eng tham mah a nih si lohzia han hmuhte hian, hmangaihtu an va ngai êm!

Kan politician-te leh heng kan lo neitute hmangaihtua inchhalte an hausak thúr thúr lai leh, a kum tela an hausakna a pun belh sauh sauh sizia, chutih laia a hreawm leh hautak zawng zawng paltlangtu kan lo neitute hausakna a kiam zawih zawih sizia han hmuhte hian, thingtlâng lama kan unaute hi an va harh chhuak mawh si êm! Hei hi chu an thiam loh liau liau a ni tlat, hmangaihtu der leh a tak an thliar thiam tlat lo. Kan rama vote kan thlâk dan hi an hriat thiam a hun ta hle mai. An bialah mi eng anga ṭha pawh lo ding mah se, Chief Minister ram hmangaih lo kan neih zel si chhûng hi chuan kan lo neitute hian lei rem an rap ngai dâwn lo tih lo inhre chhuak mawlh tawh rawh se.

Congress leh MNF hnuaiah lo neitute hian hmasawnna leh lei rem rahna tur an hmu zo lo a ni tih, kum 30 chuang an lo tawnhriat tawh aṭangte hian hre ngam tawh se. Chief Minister tura Party tinte Candidate mil zel zawk an vote hlu tak an hman ṭangkai ngam a hun ta. An khaw tui al liaka sei lian meuh pawh lo thlang tling tawh ṭhin mah se, hlawkna tak tak an hmuh phah chuan si ngai lohziate hi hre chiang ngam ve mawlh tawh rawh se. A nih si loh chuan, tun ang reng hian kan kal dâwn tihna a ni a. Lei rem rah hun kan nei thei ngai dâwn lo a lo ni e.

- Lalremliana Pachuau