Written by
Dr. Vanlal Hruaia Pachuau
BIOCONE

Tunah chuan disposable Thleng leh no hman pawh a hun tawh lo

Thuziaktu dang angin ka ziak ngaihnawm thiam lo a, kan thu sawi tumah luh chilh nghal mai ila. Kan sawi tum chu tun laia kan ruaiṭheh nikhua a disposable no leh plate kan hmang nasa ta lutuk hi buaipui tham a tling ta. A tihralna lam kan ngaihtuah zui tawh si loh avangin ram leilung a tichhia a, nungcha leh ramngawin a tuar a, lui tui a bawlhhlawh a, chung ram leilung bawlhhlawh chu mihringte nun innghahna atan chuan a hrisel si lo - kawng dang dap a va ṭul ta em!

Tunlai khawvelah hi chuan inneih, birthday, lungphun, promotion, chaw eikhawm leh kohhran ruaiṭheh zawng zawngah hian a awlsam hlir zawngin disposable plate leh no hi kan hmang ta vek mai a. Mizoram thingtlang khawte zawk, ram ngaw leh lui tui thiang hlim­na hmunah chuan Changel hnah leh thleng hmangin ruai an la ṭheh mai a. Aizawl leh khawlian intih ve deuhna khua, luitui thianghlim leh ramngaw ṭha neih tawh lohna hmunah hian hetiang tibawlhhlawh theitu lam hi kan uar leh phian si a.

Hetiang renga kan kal chuan lui tui thianghlim in tur nei lo leh ram ngaw ṭha nei lovin kan awm thuai ang a, kan neihchhun lah nungchate chenna tlak lovah kan chhuah mai dawn a ni. Nungchaten kan ramngaw chhete hi chennna tlak lova an ngaih hnuah chuan an mang mai dawn a, nungchate mang hun hun hi mihringte kan mang ve hun tur chu a nih hmel ta.

Eng vanga dispo plate leh no chu hmang uar ta viau nge maw kan nih le? Chhanna awlsam leh mawlmang tak, dik bawk si chu kan thatchhiat vang a ni, tih hi a ni. Kohhran lian leh changtlung deuhah chuan Kohhran choka changtlung tak, engkim awmna kan nei a, bungbel dang leh thleng tih vel chu hnawksak thamin kan rem em um a, mahse chung tleng leh no te chu kan sil vel peih loh avangin hman lovin a awm reng a. Sil ngai lo, paih mai theih, disposable plate leh no chu changkang zawk leh awlsam zawka ngaiin kan hmang ta deuh vek mai chu a nih hi.

Mahse heng thilte hi non biodegra­dables item an nih avangin an ṭawih ral ve mai mai thei lova, bawlhhlawh paihna leh luikawr tinah a inchhep nghek nghuk ta mai ṭhin a ni. Heng bawlhhlawh ṭawih thei lo belhchhah tur hian cement bag ruak, school bag chhia, pheikhawk leh chapal chhia leh chair chhia thlengin a la awm leh nghal si a, buaipui tham a ni ta.

Kum 2017 tawp lam khan Biodiversity and Nature Conservation Network (BIOCONE) leh AMC chuan Kohhran tinte hnenah Krismas leh Kumthar ruaiṭheh nan a disposable plate leh no te hmang lo turin ngenna an lo siam tawh a, a hlawhtling thawkhat hle. Nimahsela kohhran mai ni lovin pawl hrang hrang leh mimal pawh hian heng non - biodegradables item te hi chu hman loh hram hram ni thei se a ṭha hle mai.

Mimal in tlem tham deuha hmun hrang hranga kan hmanho tling khawm ringawt pawh hi ram leilung tan chuan huat tham a tling. Kan hman zawh hian khawi emaw laia paih mai loh phei chu tih dan tur pawh kan hre teh chiamin a lang lo. Kumin 2018 pawh hian BIOCONE chuan kohhran hrang hrangte hnenah ngenna a siam nawn leh a, Kohhran hrang hrangten an lo dawnsawn dan leh an hmalakna ṭheuh te hre kim vek lo mah ila Mizoram Synod chuan Memo No MS/GEN - 18/2018/315 Dated 21st. Nov. 2018 angin Presbyterian kohhran zawng zawngte Polythene bag leh ṭawihral thei lo thleng leh no te hmang lo turin kohhran hote a ngen a. Chu ngenna pawh chu Synod News letter-ah chhuah a tum ta a, a lawmawmim hmasawnna thar hlu tak a ni.

Disposable no leh thleng aia hman tur hi kan ramah hian kan la nei tam tawk lo a, Kuhva kawr aṭanga siam hi a ṭha-in hman nawn theih pawh a ni. Nimahsela tun dinhmunah chuan a man a la to deuh avang leh Mizoram mipui mamawh khawp an la siam chhuak thei rih lova, Changel leh Hnahthial hnah aṭang te hian siam chhuah ni thei se chu kan harsatna pawh min phuhruk deuh tur.

Tun dinhmunah hi chuan Disposable plate hi pakhat Rs. 4/- velin kan lei tlangpui a, no hi Rs. 1-2 velah han chhutin kohhran hian cheng tam tak kan seng ṭhin. Heng thil te hi hmang lovin Kohhranin aluminium emaw stainless steel theng kan neih te hi vawi tam tak hman nawn theih a nih avangin a ṭul chuan lei belhin hmang tawh zawk ila. Disposable thleng leh no kan leina senso kha thleng leh no sil nan hmang ta zawk ila, thleng pakhat leh no pakhat sil nan Rs. 5/- hisapin chhut ta ila mimal, ṭhian ho, KṬP emaw Pavalai pawlte pawh hian inhlawh nan kan duh furin a rin awm - a ṭhat zawk hmel fu mai.

Disposable item hote hi an ṭawihral har em em a, ṭawihral fumte tur chuan kum tam tak a ngaih avangin an ṭawihral hmain luitui leh ram leilung an chhe nasa hman hle a. Leilung tinghet lovin leimin a tam phah a, amah a organic compound awm hi lui leh khawmual a cheng nungcha leh mihringten kan ngeih loh em em bakah thlai ṭo tur leh ṭhan zel nan thil pawi tak a nih theih avangin Mizoram mipuite hian ṭawih theih lo (non-biodegradables) item te hi hmang lo thei hram ila a va duhawm em.

- Dr. Vanlal Hruaia Pachuau, BIOCONE