Lal Isua hi Khualbukah a piang em?
Vanglaini December ni 3, 2018 a ka thuziah ‘Bawng in runpui a bel’ tih Rokunga hla phuah hmanga ka thuziah chu December ni 8 (Inrinni), 2018 ah H. Zakhawla chuan ‘Bawng inah a pianglo, Khualbukah zawk a ni’ tiin a lo sawi fiah a, ka lawm hle.
Keini ve mai mai thu ziah te min lo chhiar sak avangin ka thinlung zawng zawngin lawmthu ka sawi e.
Amaherawhchu, Lal Isua hi Bawng inah a pian thu ka ziahna chhan hi Rokunga hla behchhan a ziak ka ni a. Chanchin Ṭha Luka ziak Bung 2 hnihna tir lam bechhan in Rokunga hian he hla a phuah a nih thu leh Rokunga hla hi a chang in dawt a ka thiam ang tawka lo sawifiah ve mai ka ni a, Luka ziak behchhan a ziak ka ni lo tih chu ka thuziahah khan chiang takin a lang. A hming leka Pathian thu (Theology) zir mek ka nih anga ziak ka ni lo a, Thu leh Hla (literature) behchhana ziak ka ni.
Mizo Krismas hla phuahtute zingah Rokunga chauh lo pawh hian Lal Isua hi Mizote rilrem zawng leh Krismas ti - Mizo zawnga phuah hi tam tak an awm a. Lal Isua Bawng ina piantir pawh hi kan hla Krismas hla phuahtute zingah hian eng emaw zat an awm - Tlanglawma (KHB No 92), Selhranga (KHB No-98), Manhleia (KHB No-110) adt. Thu leh Hla (Literature) tarmit aṭang chuan heng hla phuahtute hian tihsual leh tih dik loh an nei hran lo a. Mizote rilrem zawng leh hriatthiam zawng taka Lal Isua Bawng in tlawm taka maia an piantir hi an fakawm hle.
Bible aṭanga chik tak leh ngun taka kan zir chuan Lal Isua hi Khualbukah a piang chiah em tih pawh hi chhui fe tham a ni a, ran chaw pekna thlengah erawh a pian hlim hian a mu ngei tih erawh chu a chiang hle. Luka’n “khual buka an len ve tak loh avangin rawn chaw pekna thlengah a muttir a” (Lk 2:07b) tih thu aṭang hian kan Mizo hla phuah thiamte hian kan ran vulh ṭhin Bawng inah Lal Isua hi an piantir a ni ang tih pawh a rin theih.
Luka sawi hi ‘khual buk’ (inn) a ni chiah em tih hi a tawng bul Greek-ah chuan ‘kataluma’ a ni a (Lk 2:7). He ‘kataluma’ hi Greek ṭawnga Thuthlung Hlui (Septuagint) ah chuan Mosia leh a nupuite kalkawngah an riahna hmun sawina atan hman a ni a (Exodus 4:24). Tin, Samuela I bu-ah chuan Zawlnei Samuela’n Saula leh a chhiahhlawh te a hruaina ‘mikhual pindan’ sawina a ni (I Sam 9:22). Thuthlung Tharah Luka 2:7 bakah Marka 14:14 ah Isua’n a zirtirte zanriah a kilpuina tur sawina atan ‘mikhual pindan’ sawina atan hman a ni a. Marka 14:15 ah he ‘mikhual pindan’ hi ‘pindan chungnung’ tih a ni thung a. Luka ziakah vek 22:11 ah chuan ‘mikhual pindan’ tih niin Luka ziak vek 22:12 ah chuan ‘pindan chungnung’ tih a ni bawk.
Heta ṭanga a lan dan chuan ‘Kataluma’ hi mimalin a ‘mikhual pindan’ a ni tiin Revd Chuauṭhuama chuan Vanglaini (28/11/2015) ah pawh a lo ziak tawh a nih kha.
Mizo Kristiante hian Lal Isua hi Bawng inah a piang lo tih chu kan hre chiang hlawm hle ang a. Mahse kan hla phuah thiamte hian rem hre takin - Mizote hriatthiam tur zawng leh rilrem tur zawngin Luka ziak 2 na behchhanin an thiamna leh zalenna hmangin hla hi an phuah a ni tih kan hre ṭheuh awm e. Bible thu ang taka kan lak dawn chuan khualbuk vengtu pawh hi Bible-ah a inziak lang lo tih kan hre awm e.
Thu leh hla (literature) hi a hausa em em a, thu leh hla thiam te hian a tak tak bechhan in thawnhthu, thuziak, hla leh lemchan adt te pawh min lo duanchhuah sak a. Chung an thiamna hlu tak hmang chuan keini a thiam ve lo te hi min lo awi tlei a. An thu ziah, an thawnthu ziah leh an hla phuahte chu kan nun chhungril ber kan sawichhuah thiam loh te min tarlansaktu an nih ṭhin avangin kan rilru zawng zawngin kan lo ngaihvenin kan lo duh em em ṭhin a nih hi. Bible ngei pawh in hi Thu leh Hla (literature) ropui tak a ni a. Pathian inpuanna chu thu leh hla hmangin keini tan min ziahsak in min puanhhuah sak a nih hi.
Bible-ah Lal Isua hi Khualbuk ah emaw, mimal in pindan chhungah emaw a pian thu a lo ziak hi kan hriat chian hi a ṭha a. Kan Mizo hla phuah thiamte’n Bawng in tlawm taka Lal Isua a lo piang anga min lo phuahchhuah sak pawh hi thinglung taka sa in Krismas hlim leh taka hman i tum ang u.
- Rinfela Zadeng