Written by
Lalnunzira Chawngthu

Chan loh khan

Democracy-ah chuan mipuite hi sawrkar siamtu kan ni ber a, kan duh te kan thlang a. Lalṭhuthleng a ṭhu turin kan siam a, mipuite kan lal hle turah ngaih a ni a, kan awiawha kan thlan Lalte an ṭha lo a nih chuan a dangin kan thlak leh mai ṭhin a ni. Chuti a nih mek lai chuan kan chan loh khanah hian thil thleng reng leh la thleng zel tur hi a awm a rinawm bawk si a, hei tak hi mipuite pawhin kan hriat a ṭul hle a ni.

Kan thlan Lalten remruatna an siam a, a ṭhatna leh ṭhat lohna hriat hma hauha kan sawisel chiam mai te hi kan in enfiah a hun ta hle mai. Remruatna siam chu han kalpui se a ṭhat loh chuan kan thlan Lalte pawhin an thlak ve lehin an siam ṭha ve leh mai tur kha a ni ngai.

Tunlai issue lar em em mai chu, sawrkar hnathawk transfer chungchanga boycott tih angreng kan ching ta viau mai hi a ni. Sawrkar hnathawk hian hnaa an luh dawnin chumi khamiah chiah chuan ka awm duh tiin thu an thlung ngai reng reng lova, a sawn thei tu an chunga thuneituten a ṭul an tih danin an siksawi mai zawk ṭhin a ni. Hetianga kan kal zel a nih chuan beauraucracy kan tih, sawrkar hnathawk Lal em emna ramah kan ram hi kan chhuah mai dawnin a lang.

Sawrkar hnathawk transfer danah hian kalphung te pawh a awm ve. Promotion avang te emaw post ngaia an awm rei lutuk tawh avang te emaw a sawn an ni ve bawk ṭhin; duh duha in ui beh leh a sawntute tuihnai lo deuha chhuah ziah mai hi kan sim a hun tawh takzet a ni.

Hetianga kan kal zel chuan hero kan siam chawp a, a hnuah ka ngai thei leh lo ṭhin a, thil hi a kal sual nuaih tawh mai ṭhin a ni. Kan State politics khelh dan hi uluk takin chik ila, a tenawmin a ṭawp viau tawh niin a lang. Opposition ten Ruling thil tih a nih hrim hrim chuan a dem tur kan zawng ruai mai a, kan rilru sukthlek pawh hian changkanna leh hmasawnna lam a hawi hi a hun takzet a ni. Politics-ah Party leh Party kan in bei vak vak a, thil ṭul lem lo pawh a tam ang. Hemi phenah hian sawrkar hnathawk a ti thei falin, chung politics inbeihna karah chuan Politician te mipuiin kan dem dawn tih hre ranin an theihna zawnah nasa taka hma lo la pawl an lo awm ve leh ta tlat ṭhin a, hei hi mipuiin kan hriatfiah a hun takzet a ni.

Thil pakhat kan ngaihtuahna a awm atana ṭha em em chu, kan siam hero te hian min hero ve lem lo tih hi a ni. Politics chhe em em mai kan khel a, kan in chirhtheh a, misual ber chhuahin kan in chhuah a, sawrkar khalhtu tak chu Beauraucrats an ni si tlat. Eng sawrkarah pawh nise Department hrang hrangte hmalakna hi Minister-in a hriat loh thil hi tam tak a awm ve thei a ni. Tin, Ministry hi term nei a nih avangin chuti teh vakin sawrkar hnathawk hian an hlau lem lo tih hi kan hriat tlan a ṭha in ka hria.

Sawrkar hnathawk zingah thil ṭha duh leh fel em em tak tak an awm laiin, mahni sahmim puarna lam lo ngaihven riau te awm theih a ni. Politics vir vela lo inrawlh ta viau, chumi ministry a sawrkar laia sawrkar hnathawk ni si a thu em em te pawh hi awm theih a ni a. Chuvangin ram inrelbawlna tura sawrkar din a nihna chhan leh mipui te avanga he democracy inrelbawlna lian tak leh mipuite zalenna zahawm taka kan awmna hi, kan ngaihthutak leh mipuite pawhin politics boruak virvel ringawt ngaihven lova kan ram inrelbawlna laimu pawimawh tak sawrkar inkaihhruaina leh chumi enkawla kalpuitute hmalakna leh chetdan te pawh kan chikin kan ngaihven a ṭul hle a ni.

Chuvang chuan kan sa channa hi kan sawn ve a hun tawh lo maw tiin ngaihtuahna i seng teh ang u.

- Lalnunzira Chawngthu