KRISMAS LEH BETHLEHEM PANGPAR
Naupan laiin calendar aṭangin Krismas hnaih leh hnaihloh kan chhut thiam ve loh bakah, calendar a la tlem a, mi tlemte chauhin an nei ṭhin. Krismas hnaih leh hnaih loh kan hriatna ber chu tlangsam a ni a, a kuhmum kan hmuh mai pawhin “Krismas a lo hnai ta” tiin kan hlim em em ṭhin.
Kan ramah hian Krismas hun laia pangpar vul hmasa ṭhinte chu Tlangsam te, Zamzo leh Tlaizawngte an ni awm e. P. Lalthianghlima pawhin-
“Samtlang nihawi hnahsen, mawite’n an par bung e,
Thing lenbuang zarmawiah
Sirva ten zai sa e” a ti a,
Vankhama chuan-
“Lalpian hun champha a lo ni a,
Chawrin a lo vul tan leh ta e;
Sikni eng leh zan daifim chawmin,
Tukchhuakin mawi te’n a vul tial e,
Tleitir sakhmel ianga Tlaizawng par,
‘Vulmawi’ ka ti ang che hminglema’n
Theih chang se, kumtluangin vul reng la;
An sawi Chuailo Par ni mai teh la” a ti bawk.
Krismas leh pangparte hian inzawmna thuk tak an neih avangin, Biakin te, lenkhawmna in te mawi taka chei ṭhin a ni a, tunah phei chuan kawtthler lun laite sum tam tak senga chei a ni ta.
Bethlehem par
Ka patea (Thata) hian khawi aṭanga a neih nge ka hre lova, Bethlehem par a nei tlat mai a, a khawi zel dan leh tu pek nge tih lah ka hre na hek lo. 1959 Krismas a lo hnaih chuan chu Bethlehem Par chu zanlai dar 12-ah a par dawn an tih avang leh a parah chuan ranthleng te, arsi te, nausen te, mifingte lang dawnin an sawi a, a par hun nghakin kan ṭhu thap mai a, zan a rei duh hle.
Thingtlangah tunlai angin electric light a awm lova, inthuamlumna tur kan nei ṭha bawk hek lo. Zan rei deuh hnu chuan khaw vawt pawh a vin tak tawh mai a, a la par bawk si lo bei a dawng duh hle.
He Bethlehem par hi a par danglamzia te leh khawi ram ami nge hriat a harsatziate chu Pu Rokunga pawhin a buaipui ve hle ni tur a ni. A hla chang khatnaah-
“Par tin thangte par vul zawng zingah,
Khuanu leng chawi reng em ni?
A par fung chawina reng a dang chuang e,
‘Bethlehem Par’ a sakhming;
Hriatloh khaw ril ram daia leng thin kha,
Khuavang lenna ram par em ni?” a ti thlawt mai a ni.
Ka Hawsan
Kan veng a hlat deuh avang leh khua a vawh tawh em avangin ka hawsan ta a, kawppui nei
ṭha deuhte chuan an nghak thleng niin ka hria. A nghak thlengte pawhin a parah chuan an beisei ang an hmuh loh avangin an beidawng deuh a ni awm e. Keimahni ang bawk hi mi an awm ve a ni tih Rokunga hla chang hnihna-
“I sakhmel enin thinlai a vai
Bethlehem min ngaihtir e,
Ranthlenga Mari chawilai nau nen khan
I run remna hmun chu
Ranthleng a iang e, thingte tuah rem khan
Mi run beli ‘Bahzar hnuaiah’” a ti a ni.
Bethlehem Par chu beisei taka nghaktute hmuh tum dan a nih loh avangin hmuh chaka nghakhlel taka thlirtute chu a tibeidawng hle thin a nih hmel. A nghaktute beisei ang lova a par ṭhinna chuan an rilruah beidawnna a thlensak fo ṭhin niin a lang a. An beisei ang takin a hun takah lo par ṭhin se chuan, lungsi takin zan mu pawh an chin theih hial tur thu Pu Rokunga hla chang thumna chuan -
“A tu tan khera’n nge par i tum?
Thal tui ang kan nghak ve che;
Kan nghah nan reng che khua a tlai zo ta,
I la vul chuang ta si lo.
Lo vul la, lunglawmin kan hawng nang e,
Laikhum zala mang that nan e” a ti a,
a thunawnah chuan-
“A ruk te’n i vul leh mai dawn em ni le?
Siar leng i tangah par chhuang a,
Ni tawna vul ve a’n,
Siamtu’n a phal lo che’m ni vul mawi te;
Tawn loh kar te’n i chul leh mai ṭhin.”
tiin he pangpar khawsak zia hriatthiam har a tihzia a sawi a ni.
Mutchhuak chung chungin kan nghak che a, Arsite pawh van laizawlah an de chei chuai tawh a, kan tan par i tum si lova, a rukte a par a, chul leh mai hi i tumdan a nih hi maw a ti hial a ni.
Messia leh a nghaktute
Juda-ten englai pawha an beisei leh nghahfak ber chu Messia a ni a, a huho leh a chhung chhunga an vei ber pawh a ni. Andria pawhin Messia a hmuh khan a unaupa Peter-a a hrilh nghal chat mai a nih kha (Joh 1:41).
Messia an beisei dan chu Samari hmeichhiain Isua hnenah “...engkim min la hrilh fiah ang” (Joh 4:25). Messia an beiseinaa engkim tih hian a funkim hle. Thlarau thianghlim chu engkim hriattirtu leh thutak zawng zawnga hruai luttu (Joh 14:26; 16:13) a ni angin, Messia chu engkima an engkim (all in all) atan an beisei ni ringawt mai. Messia hmu hmasatu berampute leh khawchhak mifingte lawmzia leh hlim nasat zia kan hria. Hla siamtu chuan-
“Nang hmututen an lawmzia hi,
Thuin an sawi thei lo;
Isua hmangaih nasat zia hi,
Hmututen an hre fo” a ti a ni.
Bethlehem pangpar nghaktute chu an beisei ang a nih loh avanga an beidawn thu te, an lo beisei anga a par mai loh avanga an nghah chhuah peih loh thute kan hria. Messia lal ropui leh thiltithei tura an ngaih chu Bethlehem ranthlengah a lo piang a, an beisei anga ropui leh thiltihtheihna a neih loh avangin Kraws ah an khengbet ta a ni tih kan hria (Lk 2:16; Joh 19:18). Tun thlenga Juda ten an Lal Messia haia an hnawl angin, Kristiante zingah Isua Lal leh Chhandamtu atana pawm duh lova hnawltu an pung ta zel a nih hi.
Isua Leh Bethlehem Par
Isua leh Bethlehem par hian inanna leh anlohna te an nei. Isua leh Bethlehem Par hi beidawng lova nghah ngai ve ve an ni. A nghaktute rin aiin an hun a thleng mai lo ve ve, a nghaktute beisei ang an ni lo. An bul leh bal chhui harsa tak a ni. Bethlehem parin a nghaktute a tibeidawng angin Isua’n Amah nghaktute a tibeidawng ve ngai lo. Chutih rualin beidawnna leh beiseina siamtu an ni ve ve, hun liam tawh min chhuitir a, lunglenna siamtu an ni.
“Kumpuisul a lo vei chang hian,
Lunglen a tho leh thin.
Ngai lo leh lawm lo reng awm hlei lo,
Kan ngaih Krismas ni eng a lo
zamthar leh ta;
A mawi tizual an Bethlehem Par nen,
A lo vul ta e, par ang kan lawm”
Pu Patea’n Lal pian hun pangpar a tihte chu Bethlehem pangpar, Tlangsam, Tlaizawng etc. te niin a lang a, chungte chu an vul leh tak thu sawiin chang li-naa ‘Lalna ram thing mawi tak’ a tih erawh hi chu Isua a nih thu leh Bethlehem tlang kan tan a vul leh thu lungtileng takin hla a phuah a, Krismas hun apiangin mittui nen kan sa thin a ni. Taisena pawhin-
“Eden par mawi chul hnu tivul leh turin,
Khawvel Chhandamtu a lo piang ta;
Pialral nun mawi min rawn sintir leh theih nan’
Lal Chungnungberin hmun tlawm ber a rawn thlang”
tiin Krismas chu a awi a, ‘Eden Parmawi’ hi Isua a sawina a ni.
Krismas leh pangpar inchawih riau chhan chu Krismas chu hlimna leh lawmna hun a nih vang a ni. Hlimna hian lungngaihna, khawharna leh mittui tlakna te a siam thin a, chhungkaw tam tak chu khawharin a siam fo ṭhin. Isua erawh chu lungngaite hnemtu, thlamuanna kawnga min hruaitu ropui tak a ni.
Kan nghahhlelh ang bawkin Krismas chuan khawharna min siam a, a ṭiak mai turte hian nasa takin min tilungleng ṭhin. Krismas thlenin hlun kan ni a, a ṭiah zan te hian ka ṭahpui fo mai. Ka nuin pawnpui hnuaia ka ṭap chu “I ṭap elaw?” min ti hial mai. He hmar hla hian Krismas thlakhlelhawmzia min hrilh-
“Aw hlimna Krismas, i par kan tlan laiin,
Kumpui thlang tla tur kha zui tum a;
I bana chelh a, hnutiang min chhawn mai hi,
Kan la phal lo che.
La cham rawh, la cham rawh,
Kan ngai che, la cham rawh
Nula tlangval thlahleltute then i tum;
Aw hlimna Krismas”
- Lt. Col. Lalramliana