HNAM HNATLANG A TLING EM?
Mizoram chhunga Chakma leh Bru kan ngaimawh hlawm viau a, eng issue emaw a awm hian kan ri hlut thin. E.g. MBBS zir tur issue-ah te, Tuikuk Roll-a thun thu-ah te, Bairabi-a Chawlhbuk sak thu-ah te, MZP, NGO etc ten hma an han la a, a boruak san lai chuan thlaiten Poster te kengin kawng zawh te, Hnam hnatlang tih te vuahin Mizo Hnam himna atan kan thawk nasa hlein an inhria a, a dik a ni.
Dik taka sawi chuan heng kan chet vel dan hi India hnuaia dinhmun tha deuh thlirin a ni deuh ber. Kan ramri te hi lo felin Tuikuk thenkhat Roll aṭangin han paih thei ta pawh ni ila India hnuaia kan awmdan chu State pangngai a ni mai a, hnam riltu pu-a hmala kan ni a, thil tha tak zawng a ni phawt mai. A tak tak ramah chuan a politic Lalram, International levela kan ngaihtuaha, chuta tan chuan hma kan lak a ngai ber zawk a.
East Timor hruaitute chuan UNO Office-ah an ram independent theihnan kum 10 an cham chilh tawp a, zalenna famkim an nei ta nge nge a ni. MNF kan ni emaw nilo emaw MNF-in kum 20 ramhnuaia an rammut avang khan Mizo Nationalism chi chu a lo piang kan tilo thei lo. Tunah hian silaia India emaw, Bangladesh emaw, Myanmar emaw kah ngai hauh lovin “UNO Thupuan 2007” ami chuan min lo huap ve ta tlat mai a. He UN thupuanah hian Politics-a duhthlan theihna (self determination) kan nei a, chu chu kan hre lo, kan hre peihlo, kan ngaihven peih lo. Hnam Hnatlangpui neihna tham anih tehlul nen. Chakma issue-ah Tuikuk issue-ah kan harh a ni thei e. He kan chanvo ni thei tur UNO meuhvin a puan, India Palai pawhin a tha e a tih thu-ah erawh hi chuan kan la harh lo hle. He thupuanah hian kan Hnam Damna tak tak (Politics-ah) chu a awm a ni.
Kumin inthlana CM ni htei awm deuhva ngaih Pu Zorama, Pu Duhawma, Pu Hawla leh Pu Ruata (PRISM) te hian campaign au hla-ah tuman an hmang lo niin ka hria. MNF chuan manifesto bulpui berah an dah a, candidate te erawh chuan sawi tur dang an ngah a, an sawi hman bik lo ni maw?
Chanchinbu leh Whatsapp, Facebook etc.-ah te, tin, NGO lam aṭang te pawhin tuman an sawi lo i ti hial teh ang. Heng thlai thar leina, kawng ṭha, zirna ṭha, vangtlang nun hrisel, Power-a intodelh, kan ram leilung hausakna haichhuah-a ei leh bara intodelh, SEDP, sawhthing rate Rs. 50 etc. zawng zawng te hi a hnukpui chu he UNO thupuan hi a ni. International Politics, Inter-State Politics kan man thei lova, man kan tum bawk lo. India hnuaia kum 70 kan lo awm hian kan lo India nasa tawh em em a, hei bak hi beisei pawh kan nei tawh lo. Kan ramah hian U.T. kan nih aṭangin corruption a nasa em em a, Central india Politician tak tak lo leh official liante hian corruption hi an ngaimawh tak tak lo ni berin a lang, enge a chhan? Tangka hmangin kan moral (rilru) tihchhiat theih an inring ru tlat a, an hlawhtling chho mek zel a nih hi. Kan Kristianna pawh sumin a ei hek ber.
Kan bo thui tawh zia chu tunah hian India aṭangin mahniin ro in inrel thei e tit a se, thalai zaa 80 (80%) hian tul kan ti lo mai awm mange tih a rintheih rum rum nia. Kan thatchhe zo tawh a, mahni kea din kan tum peih tawh lo ni berin a lang. Congress hi chu India-a hminsa mai nilovin India zia-a mi hruailuh tum mek an ni a, kalphung thar sawi uar biktu ZPM te pawh hian system thlak an aupui tak na-a an goal chu a mihring thlak a niin a lang. Hemite ai hian ro kan rel tha ang an ti a ni ber a, chu chu au hla tur chu a ni reng a.
‘Hnam hnatlang’ kan nei tak tak dawn anih chuan tharum tell ova independent duh a (move) kawng zawh mup mup hi a ni zawk a. Sashank-a a haw a, vai bawkin min hova, Tuikuk Refugee ten Kanghmun-ah vote an thlak chur chur a, NGO pawhin kan ngaimawh lutuk lo, BJP-in MLA an neih nual phah lovang tih kan sawi thei lo. Champhaia vote thlak tur chu Party Worker ten motor an ngaihtuah sak mai. Engatinge Tuikuk Kanghmun-a vote thlak tur Tripura in an ngaihtuah a, an kal man engvanga Mizoram sorkharin tum nge kan nih? Kan State sorkhar ngei pawh hi chimral kan ni tawh tihna, NGO pawh chimral kan ni tawh tihna a ni mai lawm ni?
Kum 1944, British hunlai kha chuan Tuikuk te an khua-a lo awm tir a, In leh lo neih tirtu Mizo Lal 8 te kha Rs. 200/- an chawi tir hial zawk a ni a. Tuna kan lo lawm dan nen chuan inpersan tak a ni. Chuvangin, a rang thei ang berin UNO Thupuan bawhzuia Hnam Hnatlang neih a ngai a ni. Hmannia Hnam Hnatlang kan tih kha a tha khawp mai, Naga leh hnamdang ten min awt ve hial. Kei erawh chuan hnam hnatlang tlingah ka la ngai lo, ka phawk chhah lu deuh em? A bul tanna-ah erawh chuan a chhiar theih ang chu!!
Hnam hnatlang a ni e kan tih chuan ka hnial hran lo. Aitechhinnaah ka ngai. Lo pui tin 20 hmuna feh tur leipui khokhat hmuna han feh phawt angah ka ngai. Leipuiah pawh thlai eng engemaw te a awm ve a, a hnim anih chuan thlawhfai phawt chu a tha e. Lo pui, Buhpui hmuna feh thulh nan chuan a nep deuh chu ka ti.
Tuna kan buaipui chu (inthlan a zo tawh bawk a) kawng chhawng tih te, sawhthing kg-ah Rs. 50 a lei, val upa council, Assam Rifles sawn chhuah, BJP tih te a ni. UNO thupuan hi kan hnam pumpui hian han buaipuiin, Protectorate State tal te hi han sual chhuak na vaih ila chuan Israel, Japan, USA, UK, Sweden, China direct-in kan dawr ang a, thlai thar leina chu Budget-a dah ngai lovin ramdangin an budget-ah an dah mai zawk dawn a ni, Kan ram leilung hausakna zawng zawng kan hai chhuak ang a, kan theirah tui fahran serthlum, sunhlu, theiherawt etc. hian khawvel market kan dak dawn a ni zawk.
Power MW 2000 kan siam chhuak ang a, MW 1500 kan hralh ang a, kan ram kawng te chu chhak leh thlang zawngin a thlur seng sung ang a, kan ramhmul damdawi chi tinreng hian India ram damdawi In lian kan supply dawn alawm. Val Upa Council tih te chu Security Council a ni ang a, sawhthing leh aieng te kg-ah 50 mai nilovin Rs. 100 aia sangin Foreigner-in min dawr mai dawn zawk a ni.
Kan hriat reng tur chu khawvela ram independent tawh hi inchhir an la awm lo, mahniin kan ding thei lo, min awp leh mai rawh u ti pakhat mah an la awm lo. Hei hi mumang a ni lo, UNO Thupuan-ah a awm a ni. Thalaite i harh ang u. Tuna kan hruaitute mima; taka beih vak vak te hi i sim ang u. Hnam hnatlangpui neih a hun khawp mai.
- Rualkhuma Hmar