Written by
R.Zomawia

Hun nei lo chung chungin...

Programme pawimawh lar deuh a ni emaw kohhran programme pawh nise, inkhawm kaihhruaitu tena an sawi lar em em pakhat chu “Vawiin/ zanin-a thusawitu/ khuallian atana kan sawm hi hun a nei lo hle a, hun nei lo tak, chep tak karah thu a rawn sawi thei a, a chungah kan lawm hle a ni. Mi pawimawh an ni a, hun an nei lo hle ṭhin...” an ti ṭhin. A dik lo ve han tih tur ni miah si lo, dik ve tho si, ngaihtuah chian deuha hetiang ṭawngkam an chhak chhuak fo mai erawh a ngaithlatu tan chuan ninawmah a kal thei dawn mai.

Mi tam tak chuan kan ngaithla liam mai mai a, kan ngaihtuah chian loh vang mai mai niin ka lo hre ve ṭhin. Milar thusawitu atana sawm kan nei reng ṭhin a, engemaw programme a awm deuh dek dek tawh chuan sawrkar lama kan mi pawimawh, a bik takin kan thlan lalho te hi khuallian atan kan han tinzawn ringawt a, an buai tih kan hria a, kan sawm duh tlat ṭhin bawk si a, sawm duhna chhan tak erawh tute pawhin an nei vek a ni. A chhan chu anmahni-ah engemaw beisei kan neih vang a ni mai. Kan sawma te pawhin an lo hnar lo va, a chhan chu media hmanga tihdarh zel a lo ni tawh a, lar duhna vangte pawh ti ila a sual tam lo vang. Thiltih puanzarna remchang takte pawh a lo ni vet ho. Mipui lam pawh hian hruatute kan zar buai a, kan intlawn siak ve tho.

1. Kan sawma te buaizia kan sawi vak ṭhin...:- Mi langsar tak anmahni-a beisei kan neih an buai hle tih hre chungin kan sawm ṭhin a, khuallian atana kan sawm an rawn tihhlawhtling a, “Ram hruaitute an ni a, hun nei lo chung chungin kan programme-ah min rawn telpui thei hi kan lawm hle” tiin kan han sawi te te

ṭhin. Mi sawmna programme remchang apianga kan ram hruaitute an kal ṭhin hi mi ṭhenkhat chuan ṭul lo kan ti hle ṭhin niin a lang; han chai laih laihte pawh a awm ṭhin kha. “Han an thawk hman lo, sawmna apianga kal their eng mai” kan ti mai ṭhin a ni. Hetah hian ram hruaitute thiam loh nge? A va sawm luitute thiam loh tih hi chhut tham tak a tling. Lehkhabu tlangzarh tur te, programme pawimawh dang dangah te kan hruaitu langsar leh rorelna changlai ngei mai kan duh ṭhin bawk si a, a sawmtuten a dik tak chuan engemaw beisei kan nei a, chumi lo sawi hawn chu kan duh ṭhin a ni. Minister emaw tute emaw kan tana ṭangkai tur nia kan hriatten min lo hre ve se kan thiltih hi tihna rilru nen a ni tlangpui a, kan sawma te lahin an thiltih puanzarna remchangah te an lo hmang ve bawk ṭhin a, tunlaiah chuan media an chak em em tawh a, media lamah a lo chhuak nge nge bawk a, VIP te chu media hian an lo umzui a, an nihna pawimawh tak aṭangin media lantir kha an phu ve hrim hrim a ni. Hei tak hi a sawmtute pawh mipuia lansarhna pakhat chu a tling. Buai viau pawh nise, an buaizia sawi vak vak hi a lo ngaithlatu tan ngaihthak a ninawm ṭhin, buai tak tak chu nise programme-a kalna hun an nei lo vang. An buaizia leh an pawimawhzia lo kal khawmte hma-ah sawi vak vak lo mah se, mi pangngai chuan an hre vek tho tho a ni.

2. Kan thiltih ṭhat mahni-in sawi kan chak tlat ṭhin:- Khualliana kan sawm

ṭhenkhat hi chuan kan va kalna nena inmil lem lo thu dang daih sawi an ching. Tute emaw party va demna mai hun atan leh midang hnathawh ṭhatlohna lai te an sawi vak a, a tawpa an kal chhan tlem sawi lang zauh te an awm a, an sawmna chhan kha a hmasa berin an ngai pawimawh phawt tur a ni. Khualliana an ṭan hun laia ramin engemaw boruak danglam deuh a thlengte a nih chuan lo sawi pawh ni se, a awm tho mai. Ram hruaitu an ni a, sawi thei dinhmunah an ding a, a boruak a zirin sawina hun leh hmun thliar hrang thiam tal se. Infiammi naupang rual awmkhawmnaa thu khal deuh, eptute nena an boruak te, an hnathawh ṭhatzia te, naupang hriatthiam phak bak sawi vak te hi a awm fo a, media lamah chuan a chhuak ṭha ngei ang. A thusawina hmun leh khuallian atana an sawm chhan kha a kal pel thei daih a ni. An thusawi lo man pha lo deuh vek an nih phei chuan niawm tak a ni mai ṭhin. Hruaitu ṭha chuan ram a tak taka a enkawl ṭhat chuan mahni insawi vak vak loh pawhin ram mipuiin kan hre lutuk a ni. Anmahni chuan an thiltih ṭhat sawi vak vak lo se, an thiltih ṭhat a awm chuan ram mipui zawkin an rawn pho chhuak zawk mai dawn a ni. Kan hnathawh ṭhat te mahni vekin pholan kan chak viau a nih chuan kan hnathawh a la bei tham hle tihna a ni thei ang. Hnathawktu ṭha chu an insawi vak vak a ngai lo, ram mipuiin kan hre mai a ni. Mahni insawi mawi tum ram hruaitu kan ngah chhung chuan ramin tihtur a la nei tam hle tih a lang. Ramin hruaitu ṭha, hnathawk chak kan la nei ṭha tawk lo tih a chiang hle. Anmahni-in an tlangzarh loh pawhin media lamah hnathawh ṭhat chu a lang tho tho ang.

3. Sawmna hmuna kan tel thei a nih chuan hun kan nei a ni lawm ni...?:- “Zanin-a thusawitu atana kan sawm hi hun a nei lo hle a, chuti chung chung chuan kan sawmna te ngai pawimawhin kan zingah a rawn tel thei a, kan lawm hle a ni” tiin kohhran thupuangtu-in an puang te te phawt ṭhin. He ṭawngkam, he thu hi sawmbikte sawmna hmunah chuan a ri ngei ngei ti ila kan sawi sual lo mai thei. Sawi tur chu a ni ngei mai, a tlangpuiin kan sawma te hi an lo buai ve em em ṭhin a, sawmtu ngah tak pawh an ni ṭhin. Mahse, eng anga buai pawh lo ni se, kan sawmna hmuna a rawn tel thei a nih chuan ‘Tel thei turin hun a nei tihna a ni mai.’ An hun chu a chep ngei tak a, an sawmna hmuna tel thei turin hun a nei a, a tel mai a ni lawm ni? Mi kan va sawm a, an lo buai viau chuan “E ka buai riau mai, ka hun a lo khat tlat mai a, ka rawn tel thei lo” an ti mai ṭhin.

Chuvangin, an hun neih lohzia te kan sawi vak vak ṭhin hi a lo ngaithlatute tan ninawmah a kal thei tih hriat a ṭha. Chair aṭangin a ni emaw secretary te hnen aṭangin a ni emaw lawmthu kan sawi dan kalphung pawh hi ngaihthlak hreawm a awm ṭhin. An lawmzia an sawi a, “Kan lawm hle a ni” tia tawk mai turah “Lawmthu kan sawi a ni” tih hi a chuang tlai angin a lang. Lawmthu sawina pawh ṭawngkama tilang chuang si lo, “lawmthu kan sawi mawlh mawlh a ni” an han ti leh tawp ṭhin te pawh hi ngaihtuah chian a ngai. Hemi chungchangah hian hmanah mi pakhatin a sawi tawh a, ka rilru-a awm reng, ngaihthlak hreawm ka tih fo ṭhin a ni.

Tihdan ṭhana kan lo neih, ṭha miah si lo, insawisel hreawm si hi hriat tur leh hmuh tur a awm nual. Kalphung ṭha lo chu kalphung ṭha zawkin thlak hreh lo ila, thusawitu-in thusawi dan kalphung ṭha lo kan lo nei a nih chuan insiamṭhat hreh lo ila, milar, mithiam an ni emaw kohhran ṭawngkam, tihdan phung ṭhen­khat ṭha lo siamṭhat ngai lai pawh a lo awm zeuh mai thei, “Kan tihdan ṭhin a ni” tih vanga ngawta a ngaia kalpui reng ringawt te pawh a ṭha ber lo mai thei. Kohhran upa senior lamte chuan tunlai khawvel tualzawl an man pha tawh tak tak lo mai thei, a boruak pawh an hre pha tawh lo vang. Kohhran mipui hawiher, ram mipui hawi her te hi hre pha tur chuan mahni kan in lak fit viau a ngai a ni. Kan ngaihdan te pawh ṭhalai zingah chuan a ṭhing zung zung tawh ang. Chumi avang ngawt chuan kan kalphung pangngai hi a ṭha love tia ka sawina pawh a ni chuang lo va.

Engkim hi kan inher rem ve zel a ngai a ni. Programme danga hun hmanna te han thlir vang vang ila, ṭawngkam mawi ringawt, mi fak hluak hluak, ngaihthak hreawm takte ngaihthak tur a awm ṭhin. Chuvangin, hun nei lo chung chunga rawn kal thei an ni lo va, hun an neih zawk avangin sawmna an rawn tihlawhtling thei zawk a ni. Hun nei lo sela, sawmna hmunah an kal thei ngai lo vang.

- R.Zomawia