Pawl 10 thleng Hindi zir . . .

Sorkar laipuia Home minister Amit Shah chuan India hmarchhak state pariatah pawl 10 thleng zirlai (subject) pakhatah Hindi telh tur a nih thu April 7, 2022 khan a puang a ni àwm a. Pawl 10 thlenga compulsory subject-a Hindi telh chu Mizorama zirlai pawlin an duh lo a, hmarchhaka zirlai pawl hrang hrang intèl khawmna North East Student Organisation (NESO) pawhin an duh lo a, an dodal a ni àwm e.

Pawl 10 thlengin zirlaite'n Hindi zir ngei se, zirlaiah tel ngei se, tiin sorkar laipui tum dan hi ka thláwp bur hran lo nãin, ṭha ka ti ang reng viau. Zirlaite'n an chhiatpui emaw, Mizo hnam (hmarchhaka hnam dangte pawh) tan harsatna thlentu a nih ka ring lo a; zirlaite hma lam hun atan leh Mizo hnam tan ngei pawh thil ṭha thlentu a nih zawk ka ring tlat.

Mizo ṭawng tidaltu?

Pawl 10 thleng compulsory subject-a Hindi telh an duh loh chhan zirlai pawlte'n an tarlan pakhat chu - 'Hnam bil ṭawng leh pianpui ṭawng nasa taka khawih dal thei' tih a ni. Hei hi chhuanlam tling a ni chiah em?

Kan hun laiin pawl 3 aṭangin English kan zir ṭan a, degree course thlengin compulsory subject a nih avangin kan zir chho a. Tunah phei chuan chhung­kaw sum leh pai dinhmunin a tlin loh avanga ti thei ngang lo tih loh chuan English medium school-ah naupangte an luhtir a, zirna bul an ṭan phat aṭangin English an zir ṭan a ni. Chu chuan hnam bil leh pianpui ṭawng a tidal viau em le? Nursery aṭanga degree course thlenga English an zir aiin, pawl 10 thleng chauh Hindi an zir chuan Mizo ṭawng a khawih dal zawk thei dawn em ni? Kei chuan ka ring lo.

Naupangin zirna a ṭan phat aṭanga English an zir ṭan te, Mizo medium-a kalte pawhin pawl 3 vel aṭanga graduate an nih thlenga English an zir ṭante hian Mizo ṭawng leh Mizona eng emaw ti takin a lo tidal ve deuh a nih pawhin English chu kan ngaimawh lo a, kan pawm em em a; Hindi erawh chu kan pawm thei tlat si lo. English kan hlau eih lo a, Hindi erawh kan hlau tlat hi eng nge a chhan ni ang?

Zirlaite tan phurrit?

Zirlai pawlte chhuanlam dang leh pakhat chu - 'Zirlaite tan phurrit a ni dawn' tih a ni. Ni e, Hindi subject a tel chuan zir tur a tam phah sawt dawn tihna a ni ngei mai. Mahse, phurrit erawh a tling pha êm dawn em ni aw? Sorkar ruahman angin Mizoram zirnaah hian subject belh a awm zauh zauh ṭhin a, tunah pawh 'Zonun' tih telh thar a ni a. Zirlaite zir tur titamtu ni mah se, thil ṭha a ni a, zirlai tan phurritah kan ngai duh lo. Tun hma pawhin physical education, health education, etc. a lo awm tawh ṭhin a, a chángin a awm lo leh bawk a. Hnam làm inzirtirte pawh kan sawi ṭhin. Hengte hi thil ṭha a ni a, kan pawm a, kan sawisel ngai lem lo; zirlai tana phurritah pawh kan ngai hran lo. Mahse, Hindi chu phurritah mi ṭhenkhatin an ngai tlat a, dodal a hlawh bik tlat! Hindi thiam pawh a ṭha em em, zirlaite'n an puitlin hun (an puitlin hma pawhin)-a an hman ṭangkai theih tur, an kawng tiawlsamtu a ni ve tho dawn lo'm ni?

Phurrit ti zawnga lâk dawn chuan, chhiarkawp (mathematics)-te hi zirlai tam tak phur tirittu chu a ni ngei mai; mahse, thil ṭha a ni a, mihring nunah hman ṭangkaina tur a tam em avangin har ti chung chungin zirlaite'n an zir zel chu a nih hi. Chutiang bawkin Hindi pawh phurrita ngaitu tan chuan ngaih theih a lo ni reng mai thei a, mahse, Hindi thiam hi thiam loh ai chuan a ṭha a, a thiam tan chuan ṭangkaipuina tur a tam lutuk tlat.

Keimah Hindi thiam tum lo!

Sikul kan kal ve lai khan pawl 8 thleng Hindi kan zir a, mahse, vai ngaihsan lohna rilru kan lo put ṭhin vang ni maw, Hindi thiam tumna tak tak kan nei ngai lo a, pass hrâm hrâmna tur tâwkin kan zir ve mai mai a ni ber a; Hindi pawh chu kan thiam lo viau rêng a. Chu bakah, pawl 8 thlenga kan zir chinah khan Hindi han thiam viau phahna tham a awm lo pawh a ni mai thei.

Zirna avangin kum thum chhung phai lamah kan awm ve a, chutah pawh vai leh Hindi ngaihsan lohna avang bawkin Hindi thiam tum map loin kan khawsa leh pek a! Hostel-ah kan awm a, hostel pindan khata ka chênpuite chu hnam dang vek, Hindi thiam vek an ni a, anni aṭang ringawt pawh khan eng emaw chen chu Hindi thiamna hun remchang ka neih ṭhat tehreng nen, Hindi duh lohnain min phuar vêl avangin ka thiam belh lo khawp mai a. Tun hnuah hian a âtthlak ka ti hnuhnawh hle.

Zirna hmunah chuan English a hman theih avangin Hindi thiam loh kha harsatna a tling lem lo. Mahse, phaia kan zir ve lai leh tun hnua zin leh cháng pawhin Hindi thiam loh buaithlakzia ka chiang thar leh ṭhin. Taxi-ah kan chuang a, bazarah kan kal a, kan duh ang chu eng tin tin emaw ti ve thei mai zel mah ila, Hindi thiam loh chu a buaithlakzia leh a hahthlak bikzia ka hre chiang tulh tulh. Hetiang hi Hindi thiam lo Mizote chu kan ni tlangpui, phaia kal tawhte chuan in hriat vek kha.

Hindi thiamte hi ka awt ṭhin a, English thiam takte pawh ka awt tho. Mizo zingah Hindi thiam vanga inchhîr ka la hre lo a, Hindi an thiamna chuan hnam bil ṭawng (Mizo ṭawng) a tihdal àwm pawh ka la hre lo. Chuvang chuan, Hindi subject chu pawl 10 thleng zir ngei ngei a ngai a nih pawhin a ṭha viauah ka ngai mai. Zirlaite'n an hlâwkpui ngei pawh ka ring.

Amit Shah mawlh mai hi

Hindi thiam a ṭha ka ti a, Mizoramah pawh zirlaite'n zir se ṭha ka tih thu rualin, Home Minister Pu Amit Shah-a'n a puang kher kher erawh mi tam tak rilru tibuaitu a ni ve thei tho mai. A chhan chu, political/ religion agenda a ang thei deuh roh a; mi ṭhenkhatin an hlauhthawn angin, BJP-in India ram tih-Hindu tumna rawng a kai ve thei tlat.

Political leader-te hi chuan lo puangzar ve vak vak lo se, pawl 10 thleng zirlaibua telh an duh a nih pawhin zirlaibu leh zir tur buaipuitu (NCERT, etc.)-te'n bawhzui mai se mipui tan hriatthiam a awl deuh zawk àwm asin.

- K. Zothanpara