KUMINAH SAWRKAR SIKULA NAUPANG LUT AN PUN CHHAN HI ENG VANG NGE?

Ni 29 April, 2022 a Education Minister Pu Lalchhandama Ralte in hmar tlangdung a fannaa a thusawi "Mipuiin Sawrkarah rinna an nghat a, sawrkar sikulah naupang enrolment a pung" a tih kha ka'n han zir thuak a. Sawrkar hmasa hunlai emaw kum 5/10 kal ta emaw behchhana zir chian erawh a ni lo.

Education Minister-in East Phaileng, Kepran, Sunhluchhip leh North Serzawl a kal ṭuma "Ṭhutthleng leh dawhkan indaih lo, class room mamawh belh kil tin aṭangin Depart­ment-in an dawng" nia a sawi hi School Education Department a Statistic lam khawihtute ka zawh chuan chutiang an hriat loh thu an sawi thung.

School Education Department hnuaiah hian Primary School 1995 a awm a. Aizawl Dist. (ṭhendarh hma) ah 499 awmin an tam ber a. Siaha Dist-ah 131 awmin an tlem ber thung. Middle School hi 1550 awmin, Aizawl Dist (ṭhendarh hma) 436 awmin an tam ber a, Siaha Dist 89 awmin an tlem ber. (Sikul awm zat hi kum 2019 - 2020 a mi a ni a. A hnu lam an la peih fel lo.

Kum kal mek hi 2022 - 2023 tur a ni a, kumin kum kal mek hi lo la peih fel lo ni se chuan a hriatthiam theih viau. 2020 - 2021, 2021 - 2022 pawh an lo la peih fel lo a nia. Kan Sikul neih zat pawh hre mumal lo Dept enkawl Sikul hi a ṭhat viau beisei lo phawt ang. Chumai pawh a la ni lo, Dist hrang hranga Sikul naupang an neih zat kan zawhna min chhang mai thei rih lo. RTI a ngai deuh kher. Chuvangin, Education Minister thusawi hi zirchian viau ngaihna ka hre rih lo. Kan la bawhzui leh turah ngai ang. MK)

Sawrkar Sikul, naupang pun takna hi ka hriat ang ang chu ka'n belchiang hlawm a. An pung tih hi dawt a ni lo a, class room leh ṭhutthleng leh dawhkan indaih lo tih pawh dawt a ni lo. Chutiang sikul chu an lo awm ngei a, mahse an tam lo hle mai (ka hre kim bik kher lo ang tih ka ring - MK)

Heng sikula naupang pun chhan hi sawrkar vang a ni lo tih erawh a chiang. Sawrkar aṭangin engmah kaihhruaina emaw tih dan thar emaw thuchhuah a awm lo. Chutiang bawkin heng sikul te hian tihdan in ang tlang leh kalphung thuhmun an nei chuang lo a. Anmahni ṭhahnemngaihna ang angin an thawk tawp.

Primary Head teacher pakhat chuan an pun tak chhan hi kawng hnih awmin a sawi. Pakhat chu, hri vangin kan buai a, eizawnna a buai a, zirna a kal mumal hlei thei lo a, fee chawi ngai lo sikula fate dah an duh vang a ni thei. Pahnihnaah chuan ka thawhrim vang a ni. Kan sikula kal rual awmna chu In tinah naupang ka sawmin ka lut kual a. Kan zirdan kalphung thlak ka tum dan ka hrilh a, sapṭawng kan uar dawn thu te, English grammar kan zir tel tur thu te, naupang ka enkawl ṭhat dawn thu te ka sawi nasa a, chutiang chuan ka ti bawk a, chuvang chu a ni bawk a ti. Kan zawhbelhna chhangin, sawrkar lamin engmah an sawi lo, ka rawn bawk hek lo, an rawn inrawlh lem lo, min rawn thuam hranpa chuang bawk lo a, thawhpuite nen ṭha tur nia kan ngaih angin kan kal mawp mawp mai a ti.

Head Master pakhat chuan school uniform nalh, naupang ngainat tur chi a ngaihpawimawh thu leh Silchar a mi ngat a chah thu min hrilh a, sawrkarin uniform in ang a rawn ti pawi a tihzia a sawi. English medium te tih theih ang kan ti ve thei tih lantir ka tum a, an english-II zir ang hi ka copy chhawng a, kan naupang te ka zirtir a, sikul area-ah sapṭawng lo chuan an inbiak kan phal lo. Chawlh lawk lai paw'n kan duty thlap zel. Note leh home work kan check vek a. Online a kan kal lai pawn an rawn submit loh chuan an In ah te ka kal chilh zel mai a ti.

Sawrkar lam aṭangin ti turin min ti lo a, engmah rawn inrawlhna an nei lem lo. Inkaihhruaina an rawn siam chuang bawk lo a. Kan kal dan an rawn sawisel chuang lo. Ka thawhpui te an fel a, an taima a, tihian ka beisei phak lohin kumtin kan pung tual tual a ni ber. Naupang mai ni loin nu leh pa te an lawm a, kan va sawi chiam ngai loin an lo in hrilh darh zel a, veng dang naupang pawh kan nei ta zel a ni a ti.

Thil lo lang chiang tak chu a awm. Zirtirtu, a bikin Head Teacher/Master fel tak tak an lo chhuak a, zirtirtu fel leh taima, mahni hna a tui, hlawh leh service a buai lo, zirlaite thiam loh hlaua buai Mizoramin a nei tih kan hmuin kan hria. Chawimawi leh fak an phu a. Kan chhuang tak zet (Sikul hming tih lan ka chak hle. Mahse, hmana ka thuziah ṭha a tih em vanga rawn comment tu zirtirtu laka Show Couse Notice an pek kha ka la hre reng. Kan thikthu chhiat dan te hi a tenawm si)

Sawrkar Sikulin sawisel a hlawh fo chhan chu zirtirtute an ni. In tuaihriam a, khawvel hmasawn ruala hmasawn tum ve lem lo. Hlawh leh service, seniority vei, mahni sikul naupang te aia lansarh theihna Kohhran leh YMA ngaipawimawh zawk kan ngah lutuk. Zah chu sawi loh kei ber emaw inti lah an tam. Thiamna emaw tui vang emaw pawh ni lo a hlawh duh vanga zirtirtu ni ve ringawt ho vang a ni. Politician tenawm ho nen an in ang reng.

Kan zir leh biak theih chinah chuan Education Ministerin mipuiin sawrkar ah rinna an nghah vang ang maia a sawi hi chu a dik lem lo niin a lang. Mizorama sikul awm zat aṭanga chhut phei chuan naupang punna sikul hi a tlem rih viau. Minister meuh sawi atan chuan hmasawnna han tih tur niin a lang lem lo. Sawrkar hmalakna vang a la ni lo lehnghal.

Mi ṭhahnemngai te thawhrimna rah, sikul ṭhenkhata lo lang ta a ni zawk a. An mahni kha ngatinge an chawimawia an fak mai loh. A ti tu ni hlek loin lallukhum lo khum ve phet tum kha a hnam mawl zia tlat. Tunlaiah awmhmun aṭangin thil tam tak kan finfiah zung zung thei tawh tih te hi hriat ve mai mai atan a ṭha.

- Madawnga Khiangte