Written by
Debbie Rinawmi

WIND OF CHANGE

Indopui II-na hun laiin kum zabi 12-naa German lal Frederick Barbarossa hming chawia an sak ‘Operation Barbarossa’ an tih, German hovin Russia an runna kha a lo thleng a. Chu buaina laimu ber nia lang chu German-ho khan Russia khaw thlang lam chu hnehchhuh an tum kha a ni. Russian mi an mante chu tihluihnaa hnathawka chhawr a, chumi ruala Russia rama an hmanrua leh ei bar an zawnna tam tak, abik takin Caucasus hmuna an tuialhtheite chu neihsak an tum a. Chutiang chuan hun khirh tak a thleng a, a tuartu chu mipui an ni. ‘Hunger plan’ an tihte kha a rapthlak asin. Kha'ng hunah khan Germany khan tam a tuar nasa hle a, chumi tireh tur leh Slavs ho nuai chimih vekna tura a ruahmanna siam a ni. Slavs-ho hi hnam hrang hrang an ni a - Russian, Ukrainians, Belarusians, Poles, Czechs, Slovaks, Wends, Serbs, Croats, Bosnians, Slovenes, Macedonians leh Montenegrins te. He ruahmanna hnuaiah hian Russian mi lung in tang leh tualchhung mi maktaduai 3.3 an thi a ni. Hetiang ang hun harsa leh khirh taka mihringte kan awm laia hla a lo chhuak ṭhin hi hun khirhkhana Pathian malsawm thilpek a tihtheih awm e. He thil thleng chauh ni lo, Indopui II-na behchhana hla ṭha tak tak, infuihna leh thil thleng hriatrengna hlate tam tak a awm a. Chung zingah chuan German rock band Scorpions te hi a langsar pawl an ni ngei ang le.

Scorpions hla chuai thei lo leh eng chhuan (generation) pawhin an rilrem em em vek mai ‘Wind of Change’ hi a ngaihnawm teh e. He hla hi an album ‘Crazy World’ tiha mi niin an zaipa Klaus Meine phuah a ni. Russia rama political movement, ‘perestroika’ hun laia band-te’n Russia an tlawh zawha a phuah a ni. He hla ‘Wind of Change’ hi a music music video avangte pawh a ni ang a, Berlin Wall tluk chhiat beh chhana phuah nia ngaih thin a ni a, mahse band member te Rolling Stone magazine-in an kawmnaah Berlin wall tlukchhiat (1989) hmaa thil thlengin a inspire a nih thu an sawi. Berlin Wall hi kum 1989 kum tawp lama tihchhiat a nih laiin Moscow Music Peace Festival hemi kum August thlaa neih a ni a, hemi vuakveta phuah hi a ni awm e. Engpawhnise, a hun ngaihtuah hian hmehbel a remchang a, an phuah chhan a ni emaw ni lo emaw mi tam takin inhnem nan an hmang a. Heng hunlai hian anthem ang hial ah an hmang a ni.

Berlin Wall kan sawi ta sa sa, German Democratic Republic (GDR) te’n Cold War hun lai kum 1961-ah an ram mipuite West Berlin-a an pem lohna tura an sak a ni. He wall hi bang chhah zet zet pahnih a ni a, a chhunga mi zawk hi Hinterlandmauer tih a ni a, fit 6.5-10 a sang a ni; pawn lama mi zawk hi Vorderlandmauer tih niin fit 11.5-13 a sang zet a ni. He bang chhah zet hi Berlin hmun hniha ṭhentu a ni, a tuartu chu mipui bawk, eng tianga nasain tuar ang maw? A hmaa inngeih tak leh inhmangaih taka cheng za ṭhin kha, bang chhahin a ṭhen hrang a, chhungkua te, ṭhianho te, inhmangaihte chu inhmu thei lovin an awm ta a ni. Chumi a nih avang chuan he bang hi mi tam takin pumpelh an tum a. Kum 1961 aṭanga 1988 chhung hian mipui nuai 1 chuangin he bang chhah hi pumpelh an tum a, a tlem thei ang bera chhutin mi 140 vel tal chu he bang pumpelh tum avanga thi an awm a ni. Sozialistische Einheitspartei Deutschlands (SED, English-a Socialist Unity Party of Germany an tih) a General Secretary Erich Honecker-in April 3, 1989-a silai hmang tawh lo tura a tih hma phei kha chuan bang pumpelh tumte laka GDR sipaite’n kut an thawh khan dan bawhchhia an ni lo. Mizoram a buaite pawh mitthlaah a lang ve iar iar thei, inang mah suh se. Tichuan US President lo ni tawh Ronald Reagan leh George Bush te pawh kha tuipuiral atanga Sovie Union chu he bang chhah hi tichhe tura ngentute zingah an tel a ni. A hmaa thuneihna lo chang tawhte ang lo takin kum 1985-a Mikhail Gorbachev General Secretary a nih meuh chuan danglamna an pawm thiamin an rilru pawh zau ta a. Sawi tur tam tak a awm a, Soviet thupuangtu Gunter Schabowski-in border hawn a nih tur thu chu a lo hriat sual deuh hlek a, visa pawh tel lova East leh West Berlin-a mipuite an intlawhpawh theih dawn emaw a tih thu chu Europe khawmualpuiah chanchinthar a ni ta chuah chuah a, bang chhah lam chu an pankhawm a. Berlin-a border guard Harold Jagera’n gate pui hawng tura thu a pek a, lehlam lehlam aṭanga mipui intawkkhawm turte chu mitthlain a hmu a, heng zawng zawng hian he hla ‘Wind of Change’ hi a tihluin a tingaihnawm em em a ni.

He hla hian lungngaihna leh beiseina a keng tel a. Lungngaihna karah beiseina a lo lang a; chutih rual chuan beiseina karah pawh lungngaihna a de zeuh zeuh tho bawk a ni. ‘Do you ever think that we could be so close, like brothers?’ tihah te hian beiseina langsar viau mah se, a hun laia lungngaihna leh hrehawmna kha pholan tel a ni a, East Berlin, khawtlang (western) ram kaihhnawih- incheina a ni emaw, hla a ni emaw, thuziak a ni emaw, engpawh mai khap a nihna hmun ah leh, a hmaa khawpui mawi tak pakhat ni ṭhin kha khawvel pahnih ang hlawk ni taa cheng tan chuan beisei ngaihna pawh a awm kher lo vang, mahse he hla hi chuan beiseina a pe tlat si!

‘The future’s in the air Can feel it everywhere

Blowing in the wind of change’ tih tlar pathum ringawt pawh hian mitthla theih hialin hlimthla min pe a. He hla an phuah lai hian boruak ṭha a inmung chho ṭan tawh a, chuvang chuan beiseina lian tak an nei a ni. Keini ramah lo kai lut ve lawk ila, kan taksa chu hliam lo mah ila, rilru leh thinlung hi a rum tak zet a, ṭhatna leh dikna kan beisei laiin chumi letling chu kan hmu leh ṭhin a. Nakkum mai hian inthlan kan hmachhawn leh dawn a ni a, party-te’n danglamna/danglam min tiam hlawm, engti ang taka beisei tur nge hre lovin tuilairapin kan awm mek a ni. Berlin-a ‘change’ ang hi kan hmu ve ang em? ‘Distant memories are buried in the past forever’ han tiha rinawm lohna leh hlemhletnate hi phum bo ve a va chakawm em! A thunawna ‘where the children of tomorrow dream away’ tih hnua ‘where the children of tomorrow share their dreams’ a’n ti leh te hi a va thuk em!

Debbie Rinawmi