Written by
R.Lalhmangaiha
Bethlehem Veng

HEL NUAI POLITICS

Mizo politician leh party worker tam takin a lang a paua an sawi chhuah duh loh, mahse a ruk taka an ngaimawh em em chu ‘hel nuai politics’ kheltute hi a ni. Chaw emaw, eng chawhmeh pawh nise a hmin ṭha zan lo, a hela kan ei chuan a tui lova, lem a harsain pum puar a nawm loh bakah pai ṭawih a harsa a, natna leh thihna hial min thlen thei. A chhan chu, kan thil ei kha a hmin lova, a la hel tlat a, a nih dan tur angin a la puitling lo a ni. Kan pum puarna tura kan thil eite hi a hmin ṭhat hnua kan ei chuan pum puarna, taksa damna leh chakna min petu a ni thung.

Hetiang chiah hian political party-a awmte zingah pary-a la chhum hmin loh ‘hel nuai politics/ politics hel nuaia’ khel ṭhintute chu party tinah an awm. Hel nuai politics khel ṭhintute hian ram leh hnam an tihchhiat bakah an awmna political party-ah ṭheuh pawh mi hnawhsak an ni.

Hel nuai politics kheltu chuan politics nihna tak tak a man pha lova, a awmzia lah a hre hek lo. Ama ngaihah chuan politician ṭhaah a inngai viau a; mahse politician tak tak a tling zo lo. Party chhunga a chet velnaah midangte zai ngaiin a khawsa ngai lova, a thawhpuite ngaihchan nachang hre lovin amah chauh a indah pawimawh ṭhin. Chanvo ṭha leh nihna pawimawh chelh chungchangah amah aia senior zawk te, tling leh ṭha zawkte ken nachang hre lovin zahna khua reng a hmu ngai lo.

Midangten engtin nge amah an thlir dan turah ngaihtuahna a nei phak lova, mite aia tling leh ṭha hliah hliah bikah a inngai a. Ama dinhmun luah pui tur emaw, amah tluk phak tura a ngaihte chu rel leh sawichhiat a ching em em bawk. Party ṭhatna tur lam ngaihtuah aiin pute laka tlak tlum tumin a phar buai nasa hle ṭhin. Rulling party a nih phei chuan a duhamin a pamham em em a, amah leh a vua leh vangte tan chauh hamṭhatna tinreng pum hmawm a tum ṭhin. Midangte ken nachang a hre ngai lova, “Nang, nang nang,” ti lovin, “Kei, kei kei,” tih a vuan tlat a. A mimal hamṭhat nan chuan tute pawh bum duhin a thlim fo ṭhin.

Kohhrana rawngbawl tur chuan mi piangthar ṭha tak, Kohhran mi ngei an ṭha ber ang bawk hian; politics khel tur pawhin politics hel nuai ching mi ni lo, Unit dinhmun thlenga hre chiang politician ngei an ṭha ber. Politics hi a nihna takah chuan a grassroot-a ṭhu ho, Unit hruaitute hi ngaihnep leh ngaihthah ngawt chi an ni lo. Party Headquarters-a ṭhu, inti lal hlur leh biak har tak tak ṭhinte ai chuan khaw khat/veng khat unit hruaitu, pa berh te tea kan ngaih ho hian eng inthlanah pawh ‘vote’ an hui tam zawk daih ṭhin.

Headquarters-a ṭhu inti thu em em, mahni awmna veng leh khua (Unit) kal kana en hniam ching tak, an tana tha leh zung thawh duh reng reng lote hian ‘hel nuai politics’ an khel tih reng an inhre lo. Anmahni an indah san ai daih hian miten an ngaisang bik lova, an ruka nuih tet tet an hlawh fo.

Sorkar hnathawk sang tak tak, an ṭhat lai leh vanglai hun zawng zawng sorkar pisa kai nana hmang zo ṭhak, an pension hnua ram hmangaih thar ta thut anga insawi hi party tinah an awm a. Unit chu sawi loh, Block dinhmun hrelo leh kal kanin Headquarters-ah nihna sang tak tak an chelh nghal a. MLA/ Minister te an han ni ta chêng a, tute tan pawh hrawn har leh biak har an ni duh khawp mai. Personel Secretary emaw, PSO leh Peon neih kha chhunzawm zel tur emaw an ti tlat a, awmdan an thiam ngai lo. Sawrkar leh thawhpui ngeite tan pawh hrawn an harsa a, politics field-ah chuan khatiang kha awmdan tur a ni lo tih an hre chhuak thei lo. Hetih lai hian Pensioner-te zingah politics grassroot dai ve ang hrima zei ta viau leh fel tak takte chu an awm ve zeuh zeuh bawk.

Ram pum huapa sumdawnna thila hlawhtling leh hming ṭha emaw te, khawi lai NGO hruaitu lar tak emaw ni ṭhin te, engemaw kawnga lar leh chhuanawm tak takte pawh Zoram politics khawvel dai tur chuan an tling tawk lo fo ṭhin. A chhan chu, tuna Mizoram politics kal dan hi hel nuai politics-a khelh chi a nih loh vang a ni. Heng mite hian fel leh fing an inti bik em em a, midangte engah mah an ngai lova, an chapo em em bawk. An hlawkna leh hamṭhat nan chuan tute pawh an tlawn huam huam peih a, an tana ṭangkai puina nei lo nia an hriatte chu enga tan mah an ngai lo thung.

Aw le, “Zoram politics chu a lo va tenawm ve...?” i ti mai thei. Mahse, a ni vek bik lo. Hel nuai politics kheltute chu party tinah kut zungṭang thliaka chhiar tham chauh an awm. Nang leh kei, Zoram khawvel hian hma kan sawn theihna tura politician leh party worker ram tana rawngbawl tum chu a tam zawk daih an ni e.

Zoram politics khawvela mi hlawh­tling ni tur chuan mahni inveng taka hawi her zau a ngai a, inngaihtlawmna te, rinawm leh taimakna te, tuarchhelna leh tuang tih chhahna te, mi lian leh mite en hran loh te, mahni inpekna tluantling leh mahni aia midangte ngaih pawimawh hmasak zawkna chang hriate chu an hlawhtling ṭhin. Politics hel nuai ṭhinte tan kan Zoramah hmun a awm lo.

- R.Lalhmangaiha, Bethlehem Veng