Written by
Zobiakvela (Masena)

Politician senior-te chawlh a hun tawh em?

Hmanni lawk khan India sorkar chuan Gen. Bipin Rawat chu Army Chief thar atan a thlang a. A aia senior pahnih Lt. Gen. Praveen Bakshi leh Lt. Gen, PM Hariz te chu a kaisan khalh a ni. Kum 1983 aṭanga seniority hlira Army Chief an lo thlan ṭhinna chu a tawp ta a.

Defence Minister Manohar Parrikar chuan army chief an thlan dan sawi fiahin, "Seniority chauh hi criteria ni sela, Computer pawhin ‘date of birth’ enin a thlang thei dawn asin. Army Chief thlang turin Cabinet Committee for Appointment hi a awm a ngai miah dawn lo a ni. Engpawhnise, sipai hotute hi an performance endik a ni a, an ṭha em em vek a, thutlukna pawh kan siam thei lawk lo nghe nghe a. Intelligence bureau report thlengin kan en a, a ṭha ber tur kan thlang chhuak ta a ni," a ti.

Aw le, India Defence Minister thusawi behchhan hian Mizoram lamah han lut ila. Nakkum 2018-ah MLA inthlan kan hmachhawn dawn a. A bikin party lian pahnih rorellai Congress leh opposition party lian ber, MNF ah tute nge MLA candidate ni ang, tih hi ngaihtuah loh pawh tum mah ila, rilruin a vei miau va. Nakkum mai inthlan kum a nih tawh avangin opposition party lian leh ruling party tan chuan ngaihtuah ngut ngut loh theih pawh a ni tawh lo ang.

Kan ram party chhung boruak hrim hrimah seniority leh kum tam lam hian hmun a chang sang fo a. Party hruaitu inkhaidiat dan aṭang reng pawh hian an hriat awm e. An mimal nun lamah engnge a thiamna? Engnge a zir chhuah? Engte nge experience a neih tawh? Engnge a mizia? Engnge a personality? A rinawm em? A huaisen em? A tumruh em? tih hi kan ngaihtuah tam loh lam a ni mai thei. Kum tam hrim hrim, sú rei tawh hrim hrim, pawla tel rei tawh, senior-te hi hruaitu chan kan chantir deuh zel a. Tute party pawh nise, dinhmun sang taka dah, thiamna nei mumal si lo te hian party hmasawnna tur an ti ṭhuanawp duh viau a.

MLA candidate tur thlannaah pawh, ram tan a ṭha ang em? bial tan a ṭha ang em? bial mipui te'n an duh em? Engnge a mizia? Ram a vei em? A rinawm em? Thawhpui theih mi a ni em? tih lam ngaihtuah lem lo vin, party-ah a lo senior ve tawh si a, party tan a lo thawkrim tawh a, tiin, candidate tur thlanna criteria atan seniority hi kan hmang duh viau bawk. Chutiang chu nakkum 2018 hian kan hmu leh ang em? Zoram mipui thlirnaah hian thiamna leh hmangchang hriate duhna hi a lian zel dawn niin a lang. Candidate tur pawh mipui lamin an duh fir tulh tulh ang tih pawh hriat tel a ngai viauin a rinawm.

Engpawhnise, mi senior hrim hrim an tha vek lo, tihna lam a ni lo a. An tawn hriat neih angte hmang ṭangkai tur leh, a zaí zap tura tel zui zel tur pâwl an awm hi chu tihmakmawh lam a ni zawk mah a. Chutih rualin mi senior apiang an ṭha kher chuang lo ang, tih pawh a chiang. Tunlai thiamna leh changkanna inher chak lutuk mil zawnga rilru buatsaih peih lo te leh, a intuai hriam zawnga ke pen pha meuh tawh lo te chuan chawlh na chang an hriat erawh a hun viau tawhin a lang.

Hetih rual hian ṭhangthar leh ṭhalai nazawng hi politics-ah an ṭha vek chuang lo tih pawh hriat a ṭha. Kan politician te

ṭawngkam pakhat mawi tak chu, ‘party-a chhum hmin loh’ tih hi a ni. A awmna party-a tui tehchiam lo, ‘ṭha mawl’ ve tawp pawh a awm theih a. Chutiang mi te chuan vawi khat na na na chu vote pawh an hui duh phian a. Mahse, an party inkhaihhruaina leh tih dan phung zawm thiam lo leh, a tla chawpa inzir mi ni bawk si lo te chuan rei an daih mawh a, an pil vang vang duh viau. Chuvangin, ṭhalai zingah pawh mi ṭha tak tak, hmasawnna leh ram hmangaih takzetna thinlung pu, tunlai hmasawnna technology man pha bawk si, ram hruaitu atana awhawm tak tak an awm ṭeuh lai hian, ṭhalai nazawng; thil inti hre tak hman tlak si loh pawh an awm ṭeuh tho ang, tih pawh a chiang a.

Party lian pahnih Congress leh MNF te’n social media lama an inbeihna nasa tak pakhat chu, ‘in pute an senior tawh si,’ tih hi a ni awm e. Parliament session han en ila, vai putar politician wheelchair-a nawr ngai leh, member thi te sunnaa minute khat ngawi renga din a ṭul chang pawha ding ṭha hlei thei tawh lo, ṭhutthleng ban vuana intungding chawp mai mai kan hmu ṭhin. Hengte hian an ṭhat lai chuan party leh ram tan theihtawp an chhuah pawh a ni thei. Mahse, an kum lam en lovin, an thâwk theih tek tek chhúng chu MP/MLA nih an tum emaw tih tur a ni a. An party lam pawhin ram tana a ṭangkai theihna lam ngaihtuah lo vin, inhmaizahna vangin an indah nawn leh mai mai thin niin a lang a. Hei hian ram rorelna pawh a ti chhangchhe zawk fo.

MNF leh Congress party hotu teah hian a tlar hma lama ṭhu pha chinte ah Congress lam hi an kum a upa tlang deuh zawkin a lang. MNF lam hi an kum a inrual tlang deuh va. A khawia lam lam pawh hi, an hotute tha chhang dawltute kum chu a fâl leh lawi viau a. “In pute an upa tawh si,” han inti tur an awm chuang hran lo ang.

Chuvangin, MLA-a ding tur atana criteria chu seniority ringawt ni lo sela, ṭhalai tih ni ringawt lo bawk sela, tunge ram tan ṭha ang, tunge bial tan ṭha ang, tunge party tan ṭha, tunge thawhpui theih tur, tunge tling thei ang, tunge fel? tihte hi kan tehna (criteria) lo ni tawh zawk sela a va ṭha dawn em!

Union Defense Minister sawi ang deuh hian, seniority chauh hi criteria a nih dawn chuan, party nomination pawh siam buai ngai lo vin, MLA candidate turte chu computer mai pawhin a thlang thei vek dawn lo zuk ni reng chuan!

- Zobiakvela (Masena)