Written by
R.Lalthangliana
Upper Kanan

UNAU, PUTIN-A LEH ZELENSKY-A AN INSUAL E

Hmanlai, kum AD 980 aṭanga AD 1500 inkar khan Slavic mite chu Kievan Rus-ah Kyiv khawpuiah neiin an lo khawsa tawh ṭhin. An lal fapa ropui tak pakhat chu, Volodimira a ni a, chu chu Russian ṭawng chuan Vladi­mira a ni a, Ukrainian ṭawng chuan Volodimira tho a ni. Putin leh Zelensky-te hian hmingah chawiin Vladimir Putin leh Volodymyr Zelensky an rawn ni ve leh chiah a ni. Putin-a chuan Ukraine nen unau kan ni, pakhat kan ni a lo ti fo reng a ni.

Unau inbuana inbuan ni lo, insuala inbakkaih vak mai hi a mak hle. A kaikuang ber mai chu, Viktor Yanukovyich-a, pa remhre lo tak mai, midangte ngaihdan zah lo tak mai, pa bung tak leh tharum thawh pawi sa lo zet mai, kum 2014-a Ukraine Parliament-in an President aṭanga an paih thlak tak Russia rama tlan bo ta kha a ni a, eiruknain a bawm khah luk a ni - Putina milem che thei (Puppet) a sawi a ni. Russia zawlpuia, awn tlat mai a ni bawk. Ukrainian 80% dawn lai mai ngaihdan pawm lova European Union-a luh duh tlat lo a ni. A eiruk nasat em avangin dollar makdaduai 15000 lai Ukraine sorkarin leiba a nei hial a ni.

YMA kum puan 'Ram leh hnam humhalh' hre ve mah suh se, Zelensky leh Putin-te hian ram leh hnam humhalh chu an ti nasa rum rum hle mai. Thiam zawkah an inchhal ve ve a, inthiamlohna reng an nei hek lo. Arpui no hruai insual ang maiin tlawm an tum lo, an no hruaiten an thlir ṭhap a, an ṭhelh thei der si lo.

Russia-in a run Ukraine a lo inveng, hautak leh rapthlak eltiang a ni. Ni 12.4.2022-ah khan Ukraine civil mi 23,900 chuang an thi tawh, hliam tuar mi 3000 vel an awm tawh. Sipai 3500 aṭanga 4000 an thi tawh bawk. Russiam lam pawh an hek ve fu mai, a sipai 10,000 aṭanga 15,000 vel thi tawha sawi a ni. Hliam tuar 10,000 dawn awmin sawi a ni bawk. Ukraine rama in leh bungrua leh thil dang tih chhiat hi namenlo tak a ni. Ukrainian nuai 40 chuang raltlan an awm tawh.

Putina hi mi enthlak leh inphiar­rukna lama pa rawnkai a ni, chumi avanga Russia ram ropui leh chak taka hotupa ber ni thei a ni. A kawng daltu nia a hriat chu a dah ṭha mai ṭhin, ṭha berah leh tling berah a inngai ni hmiang.

Kum 2036 thlenga Russia President a nih theih dan tur kawng a sat kaw diam tawh. Ukraine a run thua a tih fuh loh a la hre lo, Ukrainian-te rilru khauhzia leh huaisenzia a chhut fuh lo. Awlsam taka chhun pelh mai mai a tum kha, a lo ni awzawng si lo, a chhan a zawng a, ama enthlatu hotute a man khawm hlauh asin le! Tunah hian Russia ram chuan chanchinbu mite leh mipui zalenna thuah Dark Age a tawng mek nia sawi a ni.

Putin-a hian a nuclear chakna hman a hreh loh thu a sawi chamchi a, NATO leh US a vau chhur chhur reng a, a vaua-te lahin engah vakah an bengkhawn si lo. Kan ram, India pawh awkai takin a siam, vau leh thlem titihin, 40% discount-in a tuialhthei a leitir. Chutih laiin Ukrainian-te tan damdawi lam leh ei tur lam a pe ve reng bawk. Tui chunga thing bung langa laiking bawk ang maiin India ram a awm phah.

Ram leh hnam humhalhtu pakhat zawk chu, fiamthu hmanga mite chawk hlimtu, thil ṭha lo nia a hriatte fiamthu hmanga awmze nei taka sawi chhuaka chhang thiam, mi duh rawn leh ngainat rawn Zelenskya hi a ni. Ukrainian 80% dawnin an duh a, an President-ah hial pawh an iai lo. Dim lo baksaka Russia-in kut a thlak ṭan lai khan mi tam takin comedian chu Politician-ah an tlak loh, an thiam lo an ti hman, mahse a lo ni vek chuang lo e.

A sawi a takin a ti zel a, a sahim nan a ram leh hnam a tlanchhiat san duh reng reng lo. A thiltih avangin khawvelin Ukraine an lainat tulh tulh a, an ṭanpui ruih ruih mai zawng a nih hi. Khawvel ram ropui tak tak roreltute hmaah biakhmuhtheihna hmangin thu a sawi, an lawmin an khawngaih ṭhin em em a ni. Chuvangin khawvel hian a 'hero' a ni - Putin-an mi huat a hlawh thung. A changtupa leh misualpa ang an ni e.

Russia hian NATO leh European Union-te a huain a er hle mai mahse a tluk loh chhan tam zawk chu amah vang a ni. Kum, 1991-a USSR (Union of Soviet Socialist Republic) ram 15 (Russia leh Ukraine telin)-a keh darh khan, Common Wealth Independent State (CIS) tiin an inzawmkhawm ve a, mahse a ram chak ber leh hausa ber leh thitithei ber Russsia chuan a ti ṭha vak duh lo nge, tharum hmanga Soviet Union din thar leh a tum zawk em ni. CIS anga an tih tur an ti lo, an tih loh tur an ti lawi si. An buai a, hetiang hi a thleng ta ni. Thil mak tak chu, Cold War lai khan Ukraine hian US leh a thurualpuite hi a haw hle a, kan mikhual a zawk kha a lo fing zawk a ni e, ti an ang ta hle.

Ram inawp dan te, sawrkar inrelbawl dan leh ram sum leh pai dinhmun te, ei leh bar zawn dan ṭhat thuah USA leh Europe ramte chu USSR nen an thu a in hmu lo a, an inerin an inel hle. Chhung lamah an indo na viau mai, chu chu Cold War a ni. Cold War-ah hian USSR-in USA leh a thu rualpuite finna a chelh lova a pha hek lo, thluak aia tihrawl ngah zawk dinhmunah USSR hi a ding a ni. Communist Socialist sorkar chu amahin a tlu sawp ta a ni.

Khawvel Indopui pahnihna tawp hnu khan Japan chu a inhmuchhuak viau mai, sipai chakna leh ralthuama khawvel hneh tum chu pialtlepa liluh tum ang a ni tih a hria. Economics leh Industry-a thiam leh sanna lamah khawvel hneh a tum ta zawk a, a hlawh­tling hle. Japan-ho ngaihdan letling­in Putin-a hian ngaihdan a nei ta em ni le, Cold War-a chak zo lo khan khaw­vel hi ralthuam leh sipai chakna hmangin a hneh thei ngut ang emaw?

Ram leh hnam humhalh hi a ṭha thlawt - a pawimawh ber erawh chu Russia-in a tihchhiat sak theih loh Ukrainian thinlung ang hi a ni e.

- R.Lalthangliana, Upper Kanan