Written by
Lalnunsiama Pautu

‘Khualliana tan’ leh sum theh chhuah

Christmas vuakvet hian khawpui lama an chin uar vak loh, thingtlang lama kan chin em em chu intihhlimna, infiamna football leh thil dang kaihhnawih tela tournament buatsaih hi a ni awm e. YMA lamin an kutken loh chuan Games & Sports Association (GSA) lamin an buaipui mai ṭhin.

Khawpui lam aṭanga Christmas hmang tura mahni khaw lama hawte tan pawh chona lian tak a ni ve a, a hlim pawh a hlimawm duh hle. Pawl, club leh team hrang hrang leh senior team te nen lam 'friendly match' han neih te chu a ti hlawhtling lehzualtu a ni pakhat ve a. Lunglen te pawh a ti ziaawm a, inpawh tawn takin tlai lamah zanriah kan han kilho a, chu chu a man­hlana tak pawh a ni awm e.

Hetih lai hian khaw ṭhenkhatah chin ṭha lo tak nei kan awm. Tournament buatsaihtu lamin a senso zawng zawng tum thei tur, 'sponsor'-tu, an hmuh fel vek tawh laiin, hruaitu ṭhenkhatin sum siamna remchang zawngin tournament hawnna inkhawm (opening ceremony) ah leh, a kharna inkhawm (closing function)-a khullian tur, mi tu emaw dap an ching a. Hei hian tournamenrt boruak pawh thui tak a tih chhiat phah fo a. Mi tute'n emaw an hmangaih kal ta te hriat reng nan tournament atana thil ṭul leh senso zawng zawng tuma an 'sponsore' tawh hnu leh, an nu leh pa te hmingchawi emaw, an khawchhuak pa neinung inphal deuhte hmanga kalpui a nih tawh laiin, a penhleh dang dap ching NGO hruaitu an awm ṭhin hi, thingtlang lama kan hri vei ṭha lo tak a ni.

Thawkkhat lai, kum 2013 khan Central YMA hian June ni 15, YMA Day lawmnaah branch ṭhenkhatin khuallian atana mi ṭhenkhat pawisa thawha khualliana ṭan tir leh, mi tute amaw chutianga inbarh luih ching an awm chu ṭha lo ti a, an vei thu leh, chutiang tih chingte chuan sim tawh tura an ngenna lam hawi an siam kha kan la hre ṭheuh awm e. Nakum 2018 maiah MLA General Election kan nei leh dawn a. Political party hrang hrangte paw'n anmahni tawkah inbuatsaihna an kalpui nasa tawh awm e. Hetah hian MLA bial melh leh, din tum mi ṭhenkhatin sum tlem te thawhin an din tumna biala tournament buatsaih ilo vah, khualliana ṭan dan kawng remchang zawngin an phe lek sek tawh a. Hetiang lakah hian kan inthiar fihlim ngam a hun hle mai.

Hetianga kan tih hian intihhlimna leh tournament buatsaihtute rilru puthmang a dik lo tih a chiang a. Sum tlemte hmuh theihna remchang dap a, mi tute emaw khualliana sawm kal dan tur ngaihtuah a, an member te hriatpui hauh loha ke pen ching te hian an pawl (Association) hlutna sum tlemte a hralhtu an ni. Chutiang bawkin MLA candidate beisei te'n sum hmathehin khualliana ṭan dan kawng leh thusawina hun pe tura intahluh theihna remchang an melh ve reng tih pawh hriat a ṭha. Inthlanna thianghlim leh felfai tak nei turin MPF te'n theihtawp an chhuah a, hetih lai hian a mipui lam hi kan dik tawk lo fo a, fimkhur a ngai hle. Khualliana insawm dan phung hrisel lo ru tak karah hian corruption-in hmun a chang mek a ni.

Hetia 'khuallian mang­khawng’ tak hi tunhnaia chin thar pawh a ni lo a. Pawl ṭhen­khatin, Foolball leh Jersey, an chaw eikhawmna tur dil an chinna hi a rei tawh a. A han ziaawm viau dawn emaw tih laiin, MLA inthlan dawn hnaih lamah a hluar leh ṭhin. Hei hian Aizawl pa, tu emaw rilru a hruaisual a, mipuite min zuam zui duh hle bawk. Silpauline pahnih khat hmang lek pawha mahni hlutna hralh ta mai lah bo lo. ‘Kan mamawh sum min zawn sak theitu leh kan harsatna min sutkian sak theitu a lawm’ tia, mahni inthiam chawpa mitute emaw, khualliana hman tluka hrisel lo hi a awm chuang lo. Kan pawlin a tlin loh tur thil emaw, kan neihin a tlin baka liama ke pen tum tlatna hian, a dik lo va thil tih duhna a hring chhuak ṭhin.

Chuvangin, khualliana kan va sawma te ‘moral’ kan tihchhiat sak theihna chin a awm tih pawh chhut fo a ṭha. Mahni dik lohna pawh hriat ngam a ngai. Tin, Minister leh MLA, officer liante khualliana kan sawmin an laka beisei nei tlat hnam kan nihna lai hi a awm a. Engemaw min tih sak loh chuan rel zui hrep kan ching duh viau lehnghal a. Khuallianah kan sawm ngam a nih chuan, a lakah beisei dang kan nei lo ngam zawk tur a ni.

'Kan pawl tan thil min tih sak tawh vangin khuallianah kan sawm,' tia inthiam chawp pawh hi a him lo. Thil a tih sak tawhna kha an laka beisei a neih vang a ni tih chhut tel a ngai zawk a. Kohhran leh tlawmngai pawl lian ber Central YMA te'n an khawmpuia khualliana an sawmte hi chu, a chhan leh vang a ṭha tawk fo a, sorkar nu leh pa mipui kutthlakna ngeia sawmchhuahte khualliana hman an nihna lam hi chu thik chi pawh an ni lo. Kan aiawha kan thlanchhuah, dan siam tur leh rorel tura kan thlante an nih vang lam zawk a ni.

Thingtlang lam hi kan thiam lo fo mai. Aizawl pa tu emaw ‘bâwl’ ti tiha a sum ei sak tum rilrukna thinlung hi hnawl ngam a hun tawh e. Hetiang hri ṭha lo hi tun Christmas vuakvetah hriat tur a awm nual a. A khuallian ber lahin khaw mipuite hmusit tak chunga ‘bâwl’ ru bawk, a khaw mi te’n ‘bâwl’ bawk, hetiang chuan hmasawnna leh, a dika thil tih duhna kan la hlat hle tihna a ni dawn a ni.

- Lalnunsiama Pautu