MI HMUH ANG HMU VE PHAK LO !
Mau lam scientist pakhat chuan rawmi chungchang pawh a hre viau mai a, a ṭhat theihna hmun leh ṭhat theih loh dan pawh a chhui zau a, khawvel hmundanga an hman ṭangkai dan nen, ngaihnawm khawpin a sawi thiam.
Sorkar hotu pakhat chuan rindan dang a nei thung a, zirchiang hauh lovin a inla hre ve em em thung. Mahse a thil hriat chuan behchhan a nei lo a, bulṭan dan hria, a tawpna hre si lo ang hi a ni.
Pa pakhat chuan ram a vei a, a ṭhatlohna hrang hrang a chhinchhiah a, chu'ng te chu a chhui zau a. Chutiang thlentute pawh a chhui chho zel a, ṭha nia kan pawm thlap thil tam takah a chhui lut chho ta a. Mahse chutiang thil, kan chaklohna kawngte chu mipuiin pawm harsa kan ti hle a ni ang, an hnial luai luai zel bawk.
A hnialtute ṭanchhan ṭhenkhat chu - kohhranah a inhmang lo, sawisel tur a hria, a tar â tawh, etc etc a ni hlawm a, a ngaihdan diklohna erawhin an hnial lem lo.
Hetianga sawiseltute pawh hian kan ram dinhmun hi ṭha lo an ti vekin a rinawm a, siamṭhat an duh bawkin a rinawm. Mahse rilru pawnlang taka an duhna hian tinzawn pakhat a nei a, chu chu sorkar insiamṭhat a ni. A bak an chhui peih lo a, sorkar ṭhat loh chhan pawh an ngaihven lo, sorkar hi ṭha turin an beisei tawp mai a ni. Traffic jam awm lohna khawpui neih kan duh ṭheuh a, mahse a kawng kan zawng ṭha peih lo ang deuh pawh a ni mahna.
Mi ṭhenkhat, tlema chhui lut thuk peih deuhten an han chhui a, kan nunphung, kan khawtlang leh kohhran kalphung te, mimal rinawmna, chhungkaw inrelbawlna leh thil hrang hrangah an chhui lut a. A bikin kohhran an chhui thlen chiah hian bui lung tawk ang maia tawp hmak an awm. Thenkhatin kohhran dem ngam chiah si loin thawi deuhin an sawi a, fake account siama an ngaihdan huai taka sawi pawh an awm ta nual mai. Mahse kohhran reform hi hman ata tawh thil khirh tak mai a ni tih chu kan hre vek awm e.
Kohhran ṭhalai inkhawmpui chungchanga thil tihphung dik lo tarlan a ni tawh ṭhin a, mahse Pathianin a pawmpui tura ngaihna lian tak a awm ṭhin. Inkhawmpui kal turte tan pawh chawlh lak mumal loha kal mai tura inngai an tam hle a ni ang, group pakhata hetiang sawiselna post chu a awm rei lo hle.
Hetianga thil ṭha titu ber tura kan ngaih leh huai taka ke pen duh tur, mipuite pawhin kan beisei hi thil dik loa innghata bul kan ṭan chuan, 'ani inkhawmpui kal tur pawh chawlh la loin a kal' tih sawi tur an awm ang a. Sum divert thiang lo tura ngai pawh, 'in inkhawmpui atan in divert ve tho' tih ang chi sawi tur awm fo ta se, dik taka sorkar ke pen tir hi a har hle ang.
Inkhawmpui tihtawp lam emaw, inkhawm loh emaw kan harsatna chinfelna ber a ni chuang lem lo; kan rilrua dikna kan duhna hi a solution a ni zawk.
Thil chik peih kan zir leh a ngai a, thil judge dan lamah hma kan sawn a ngai bawk. Zuruiin pawi khawih ta se, kan rilrua lang hmasa ber chu zu a ni ang a, a chinfelna hnai ber 'khap bur' kan rilruah a lang nghal ang. Tlema chhui zau deuh chuan zu intu mihring kha an chhui leh ang a, a nunphung, an chhungkua etc milin enkawl dan tur thlengin an duang thei maithei.
Chutianga zu chhiatpui kan tam viau chuan, a aia thuk zawk - mizo mipuiten zu kan chhiatpui tam chhan zirchianna neih duh mi an awm leh ang a, chutiang zelin hriat belh tur a awm zel ang.
A tira harsatna kha a langsar ber chungin a thlentu, langsar lo zawk chhui nachang hria, thil chik nachang hria kan tam hunah kan harsatna tam tak hi kan hrethiam chho ve zel turah ngai ang.
Chhui chian tum lo, rawn bih duk duka thutlukna rawn siam ve ringawt ang chi hi kan tlem deuh a ngai a nih ber chu. Ṭawngkam kan thiam ve zul si a, midang tana awihawm angreng tawk vela sawi kan thiam ve bawk si.
- Chhana Ralte