Mizoram phurrit Lengpui Airport
Lengpui airport hian kum 24 hmel a hmu ta, hetih hun chhung hian passenger tam lamah chuan nasa takin hma a sawn a. A tirah mi 40 vel phur thei thlawhna a service laiin tunah chuan Boeing/ Airbus mi 167 lai phur thei a service a, he airport aṭang hian average-in nitin passengger 700 vel thlawk lut leh thlawk chhuak ang a ni. Passenger tam lamah chuan hma kan sawn teh meuh mai, airport tihchangtlun lamah chuan CAT-1 Instrument Landing System(ILS) an dah bak hi hmasawnna han sawi em em tur a awm lo. Chutih laiin ṭhenawm state, a bikin Agartala leh Imphal airport te chu nasa taka ṭhangin International airport-ah hial hlan kai an ni tawh.
Lengpui airport hmasawn theih loh chhan ber chu atir aṭangin Mizoram Sorkar enkawl a nih vang a ni. Mizoram Sorkar chuan harsatna hrang hrang a tawh avangin Airport Authority of India (AAI)-a hlan duhna a lo awm a, mi ṭhahnemngaiten theihtawp chhuaha AAI hnena hlan tuma hma an lakna chu tih hlawhchham a ni leh ṭhin. Kan state aia hausa zawkte chu an airport te AAI-in an enkawl avangin an buai ve lo. Keini chu kan buai lohna turah kan inham buai reng mai a nih hi.
Commercial airports: Commercial airport hi Central Sorkar/ AAI mawhphurhna a ni. Airport, Airways, aircraft, air navigation, aerodromes, carriage of passengers and goods by air etc. te hi India Constitution Schedule 8 items 29 & 30 ah Union list hnuaiah dah a ni a. Central-in Aircraft Act leh Airport Authority of Indian Act, 1994 a siam bawk a ni. Chuvangin, AAI hi Commercial Airport-te enkawltu leh thuneitu bul ber a ni.
India rama Commercial Airfield 127 zingah Kochi leh Lengpui airport tih loh a dang zawng 125 te chu AAI enkawl a ni a, tunhnaiah Airfield lian leh hlawk deuh ṭhenkhat chu private company hnenah hlawkna insemin a enkawl tir.
State leh UT-ah te hian Airfield/ Air Strip tam tak a awm a. State ṭhenkhat chuan an VIP-te state chhunga zin kual nan thlawhtheihna leh Helicopter te, air Strip-te pawh an nei ṭeuh mai. Mahse khawi state mah hian Lengpui Airfield te ang 'Commercial airfield' an enkawl a awm lo. Mizoram state rethei ber pawl leh technical knowhow nei chau ber pawl hian airfield changkang lo leh hlawk lo ber hi eng vangin nge enkawl a duh tlat mai hi ngaihtuah tham tak a ni.
Lengpui Airport enkawl hi a hautak: Mizoram hian state lian leh hausa zawkte pawn an enkawl theih loh Commercial airport chu mahni puala neiha enkawl kan duh zawk tlat mai hi thil hriatthiam harsa tak a ni. Commercial airport enkawl tura din Airport Authority of India (AAI) hnena Lengpui Airport tun thlenga kan la hlan lo leh kan hlan tumna a hlawhtlin thei loh chhan chu a hlawhtlin tak tak hi kan duh lo niin a lang.
Regional Connectivity chungchanga mawhphurtu, hekna pawh phur zo zawk Central sorkar leh technical knowhow pawh nei tawh sa, AAI chuan kan ṭhenawm North East state khaw lian tak tak - Guwahati, Dubri, Dibrugarh, N.Lakhimpur, Tejpur, Jorhat, Silchar, Shillong, Agartala, Imphal, Dimapur-a Commercial Airport ṭha tak takte chu an enkawl mek a. Airport kan neih aṭanga kum 22 hnu daiha airport siam thar leh siam ṭan ve mek - Kohima bula Chiethu a Greenfield Airport, Itanagar bul Hollongi-ah a Greenfield Airport ropui tak cheng nuai 65000 mana siam tur te chu AAI kuta dah an ni.
Hetiang zawnga ngaihtuah chuan kum 26 kal ta khan Lengpui airport pawh hi AAI siamtir lo tum ta ila harsatna a awmin a rinawm lo.
Tunhnaia airport thar tur te pawh a hlawk leh hlawk loh ngaihtuah lovin AAI chuan hma a la zel si a. Kum 5 kal ta chhunga civil aviation budget hi han bel chiang ila, cheng vaibelchhe 117.06 lai hloh a ni a, he budget hi Civil aviation head nimahse Lengpui airport senso a ni deuh vek a ni.
Civil Aviation Heads a kum 5 chhunga sum sen zawng zawng chu ₹ Nuai 13535.58 a ni a, hemi chhung a sum hailuh chu ₹ Nuai 1828.69 chauh a ni a, lakluh aia senso tam zawkna chu ₹ Nuai 11706.89 a ni. Hei hi Mizoram Sorkar tan hekna nasa tak a ni. Hmun danga sumdawnna hlawk tak ang kha hetah chuan ₹ 100 kan senso zelah ₹ 13.50 vel hmu kir leh ang kan ni a, a bak ₹ 86.50 vel chu hloh a ni a. Hetiang anga Commercial Airport hlawk lo hi chu AAI ah pe mai ila, kan hloh zawng zawng hi kan hum thei dawn a ni.
Budget ah hian Revenue Expenditure hi tlem te kum tin cheng nuai 400 pawh tling lo dah a ni ziah a, a takah chuan a lêt emaw, chu aia tam - cheng nuai 1340 velte, chengnuai 1422 velte senral a ni leh ṭhin si. Kan Budget siam pawh hi a diklo nasa hle kum tin a ni.
Airport changkanna tur Infrastructure siamnan Capital Expenditure hi Budget Estimate-ah hian cheng khat pawh dah a ni ngai lo va, mahse atakah chuan cheng nuaih sang bawr velte hman ral a lo ni a. Kum 2020-21 chhung phei chuan cheng nuai 4530 chuang hmanral a ni. Chuvangin kum tin Legislative Assembly in Budget a pass páwn lamah cheng vaibelchhe sang tamfe Sorkarin a lo hmanral tawh chu Supplementary Demand hmanga pass a lo ngai leh ṭhin a ni.
Ministry of Civil Aviation chuan January 2019 khan Vision 2040 a buatsaih a. He Vision-ah hian India ram puma commercial airport awm zat 127 aṭangin 200 velah kum 2040 chuan a pung chho tawh ang a. Passenger pawh a let 6 velin 2040-ah chuan a pun tawh beisei a niin, International Airport hi tuna 31 aṭangin 70 vel a nih beisei a ni. He vision tihhlawhtlin nan hian cheng vaibelchhe 2,60,000 mamawha rin a ni. Lengpui airport hi International airport-a hlangkai tur chuan runway hi feet 10,000 vela sei a ngai dawn a, chu mi awmzia chu feet 1800-a kan tihsei a ngai dawn a ni. Lengpui airport tilian tur leh International airport-a hlangkai tur chuan kan state enkawl a nih chhung chu Central Sorkar hian pawisa min pek a rinawm loh a, kan state budget in a tlin bawk lo.
AAI kutah Lengpui airport hi chu hlan ni se chuan airport tihchangtlun chu AAI mawrhphurhna liau liau a ni ang tih, AAI Chairman chuan kan Chief Secretary kalchhuak ta Pu L Chuaungo, IAS(Rtd) a hrilh. AAI hnena hlan a nih chuan kumtin kan hloh chu hlep a nih bakah Lengpui International airport kan neih thuai a beisei awm, chuti a nih loh chuan he airport hi kan state phurrit a ni reng mai dawn a ni.

- Lalthuamliana