Missionary Day-a thu ziah kha
Ni 11 January 2017-ah ‘Vanglaini’ leh ‘Aizawl Post’-a chhuak Rev. Dr K. Lalrinthanga ziak kha a ngaihnawm viau a; a ziaktu hi rawngbawltu duhawm tak, mi puitling leh zahawm a ni a. Hnial duh vang hrim hrim ni loin, ka lo zir ve dan han sawi ila.
1. “Chi liah khawp pawh an nei lo” a tih kha a dikna chin a awm ngei a. Mahse an retheih vang ngawt a ni lo, Mizoramah chi khur a tlem >m vang a ni zawk a, Silchar leh Imphal lam an la pawh pha bawk si lo.
2. “Chenna in leh lo ṭha pawh an nei lo” a tih kha a dik thawkhat awm e. Mahse thing leh mau, di leh hrui-hn^ng ngawta in sa ni mah se, pa taima leh remhriate chuan in ṭha leh nuam ve tak an neiin a lang. “Tukverh pawh hawng ngam lovin...” a tih kha a dik a, mahse a chhan lian tak a awm a. Mizo sakhaw kawngkala rahbi parukna ‘Khuangchawipa’ chauhin tukverh an hawng thiang a, an mawl leh ^t vang a ni bik lo.
3. “Mi lu lak ching an ni” a tih kha, hnam dang min sawi dan a ni a. An khaw mi ni lo hrim hrim l< an la ngawt lo a, ‘Head hunter’ tia sawi ṭhinte hian an hre fuh lo deuh a, an hmelmate l< chauh an la zawk a, an ai bawk a, chu chuan an Society-ah awmze thuk tak leh kawngro thui tak a nei nghe nghe.
4. “Sakhaw lamah chuan ramhuai an bia” a tih kha, Mizo sakhaw zir chiang lo deuhte leh hnam dangin min sawi dan a ni a. Pi pute khan ‘Mizo sakhua’ an nei a, ‘Pathian’ tih hming pawh Sechhun ṭuma an Thiam hla pakhatah pawh a awm a:
Pathian aw ka satluang lo chhang ang che,
Van sanga leng pathianin ka satluang hi lo chhang ang che;
tih kan hmu a, vawk t> him pial an hlan ṭhin. Ramhuai hi chu pang dam nan an hlauh tlawn a, a lakah an inthawi mai niin a lang.
5. “Incheina lamah saruak deuhthaw” a tih hi, khawi maw lai khaw chengker deuh leh kilkhawr zualah chuan a dik mai thei e. Mahse ngun deuh taka zir chuan, Pu Buanga leh Sap Upa te Mizorama an lo chhuah kum 1894-ah te hi chuan Mizo tam berte chuan silhfen an inbel vek tawh awm e. Mizo nawlpuiin Ṭiau an k^n kum 1700 AD hm^ lam daihah Hmar-^m te, Tawlhlohpuan te, Thangchhuahpuan te, Pawndum te leh chi dang dang an nei tawh tih kan hria a. Silhfen lamah ṭhenkhat hniam hle mah se a tam zawkte chu an ziaawm ve viau tawhin a lang.
A thuhrimin, Zosap lo chhuak hmasa ṭhenkhatte khan Mizote chu bal em em, mawl tak leh ^ hlein an ziak ṭhin a. An rawngbawl nan miten thawhlawm an pek tam theih nan an ti a ni awm mang e aw a tih theih rum rum mai. Pi pute kutchhuak ‘Hmui’ technology san ve zia te, ‘Her-^wt’ mechanism ṭhat ve dan te, an kutkawih ngeia ‘Zen’ (gun powder) an siam thiam, Sap ṭhenkhat mak tih tling te, puanchei te, kawrchei te a mawi ve hle a, ‘Hmar-^m’ pawnfena ‘Lenbuangṭhuam’ leh ‘Kawpuizikzial’ zep tura hnahchawi 30 an hmang thiam te leh kan tarlan tak silhfen chi hrang hrang an neih leh a ṭhat ve zia an sawi tel ṭhin lo hi chu mak ka ti hle ṭhin.
Rev. Dr K. Lalrinthanga hi chuan ziaktu hmasa ṭhenkhat, mite titi an hriat hmanga ziakte leh Zosap ṭhenkhat report rinchhana a ziak niin a lang a, a thiamawm tho mai. Mizo History leh Culture zirtu chhuan tharte hi chuan chik zawk, ngun lehzual leh uluk takin an chhui ta a. Kan sawi tak ang khan tlem azawng kan han tarlang ve a ni e.
- B. Lalthangliana, Chhinga Veng, Aizawl