Ram development leh MLA te
Ram development kalsiamah hian tu te nge pawimawh ber ti ta ila chhanna a tam thei viau awm e. Mi ṭhenkhat chuan ‘aiawh thlangtu mipuite an pawimawh ber a ni’ an ti mai thei. Ṭhenkhat chuan ‘kan sawrkar hna thawkte an ni’ te pawh an ti ang. Chhanna tam tak zingah ‘kan MLA te’ tih hi pakhat chu a nih ngei ka ring.
Khawvel sawrkar tam zawk hi inthlang ram kan ni a. Inthlang ramah chuan kan thlan tlinte hian a thlangtute aiawhin ro an rel a. An hna pawimawh ber nia an sawi chu, dan siamtu (Legislator) an nih ang taka dan siam a ni. State MLA (Legislator) te hian heng Parliament-in dan an rawn siam theih lohna thilahte hian dan siam turin thuneihna (power) an nei a. Chung zinga a ṭhen chu: Police, Prisons, Irrigation, agriculture, local governments, public health, Pilgrimages, burial ground leh a dang te an ni. MLA te chuan an bialten aiawha an thlante an nih ang takin an dan siam dan tur chungchangah an bial te mamawh hriain an aiawhin an tawng chhuak ang a; anmahni ngaihdan mai ni lovin an bialte thlir dan aṭangin sawihonaah an au chhuak ang.
MLA te dan siam chu pawimawh dang tam tak zingah an ram mipuite hmasawna kawnga ṭanpuitu tur leh ei zawnna hrang hranga ei zawngte tan venhimna (safeguard) a ni ang. Chu chuan an sum dawnna rawn tibuai thei turte lakah a venghim dawn a ni. Hei hi hnam dang rawn sumdawng ve turte lakah tihna ni lovin ram chhung mi sumdawng dang leh mipui mimirte aṭangin a ni zawk mah.
MLA te tihtur (duty) pawimawh tak chu Assembly-a an hna leh an bial (constituency) a an hna atana an hun then fel chu a ni. Sawrkara an dinhmun azirin an hna chu a inang lo thei ang a, Cabinet Minister emaw Parliamentary Secretary emaw te an nih a, Office-a an in hman buai viau chuan an bial lam tan hun an nei tlem deuh ngei ang tih a hriat theih a. An nih lem loh erawh chuan an bial mite tan hun tam zawk an nei thei ang. Anmahni bial vil ṭha thei lo tur khawpa MLA te hna tul lutuk lo va khawpuia awm ngei ngai sia siam pawh hi hmasawnna daltu pakhat a nih ve theih a rinawm. Oppostion MLA an nih chuan research pawimawh atan an hun tam tak an hmang thei ang a, Assembly an ṭhut hunah zawhna pawimawh tam tak an zawt thei ang.
Sawrkar ding lai sawisel satliah ngawt lovin, ram leh mipui tana hlauhawm tur thil an tih turah te sawrkar khalh ngil turin zawhna pwimawh an siam ṭhin ang. Sawrkar thil tih mek dan aṭangin an sawrkar huna an tih tur atana tha zawk, ram hmasawnna atana tha zawk tur chu an lo ruahman ve ngar ngar ang a. Chutiang ti peih lo Opostion MLA chu Sawrkarna chang tur MLA atan thlan tlak a ni lo vang. Chuvangin, mipuite hian Opposition MLA an nih laia an bial vil tha peih lo, inthlah dah leh zel thel, sawrkar thil kalpui mek dan pawh zir tha peih lo chu sawrkarna siam huna MLA atan pawh an tlak lo tih hriat tur a ni. Opposition party sawrkar thil tih lai sawisel tur dap ringawt a, an sawrkar huna an tih tur duang hauh si lo te hian mipui te moral an tichhia. Opposition party thenkhat chuan sawrkar ding lai tihbuai nan vuivai apiang an lo support a, chu chauh ni lovin vui sa lo pawh vuitir talh tumte pawh an awm. Heng ang party te hian anmahni tan hlo har an siam mai a ni tih an ngaihtuah lo.
An hre zawk vek na chungin han sawi ta zel ila, ṭha leh hlawka ka rin dan mai chu a ni naa. Cabinet ministerte chuan an department chan chu ngun takin an vil ang. An hmasawnna ruahman (plan) tihpuitlin an duh te chu hna thawh mawhphurtute hnenah chiang takin an hrilh ang a. An tihpuitlin theih nan an mamawh thil te ruahmansaka department hotute hna thawh uluk taka vil chu an hna pawimawh tak a ni ang a. An hna kal lai leh an thlen chin, hun tiam chhungin an zo vem? tih enfiah fo te chu an tihtur pawimawh tak a ni ang.
Chutichuan MLA te chu mipuiin kan aiawha kan thlan, ram hmasawnna tur thil an sawi huna kan tana tha tur leh hmasawnna tur sawi chhuak tura kan thlan te an ni a. An bial (constituency) an hriat chian em em a ngai a. Chung hre chiang tur chuan mipuite nen inhnaih thei ang bera an awm a pawiawh. An bial mite hmasawnna tur mamawh leh tul te, an thil thlir dan te hre tur chuan an mi te (an party mi chauh ni lo,)nen a tam thei anga an inkawm leh inrawnkhawm a pawimawh. An eizawnna leh chhungkaw zat te leh ei leh bar thua an dinhmun te hre chiang em em tura beisei an ni. Party mi lo te thlauhthlak hi hmasawnna daltu leh khawtlang inlungrualna tichhetu, kan rilru puthmang tichhe vek theitu a ni. Hei hi kan thlan lal te vang ni lovin kan unit te lam aṭangin a ni fo zawkin a lang. Khawtin tan mahni khua theuh hmangaiha kan that tlanna leh hmasawn tlanna ngaihtuah a pawimawh hle. Khawtlang inlungrualna tihchhiat hi mahni leh mahni dam lai hremhmuna in dahluhna chauh a ni.
MLA te hian an mite dinhmun hre chianga an mamawhte hre chiang tak tak tur chuan an bula an awm tam a ngai a. Chutih avang chuan khawvel ram thenkhat chuan an MLA/MP te chu an bial (constituency) chhunga Office nei turin an beisei a. Ram thenkhat phei chuan chumi office senso atan chuan butget te an siam hial thin. An biala awm tam turin an ti a ni. England-ah kan awm laiin MP pakhat chuan a fanu in luah chu ama constituency Office anga a lo ziah avangin corruption a ni tiin sawrkar sum, in luah man atana a lo lak tawh zawng zawng chu an rulhtir leh vek. Mizoram hi mi thenkhatin fiamthu a ‘engkim mai centralized-na state a ni’ an tih thin angin kan MLA te thleng hian Aizawl-ah kan centralized a. Kan MLA te hian an bial chhungah office an neih ve chu a pawimawh ngawtin ka hria.
An Office hna thawhna tur leh an kal changa an khawsakna tur atan pawh a ni ang a. Chutah chuan an bial ten rawn dawrin inrawnkhawmna te pawh nei ṭhin se, a tangkai viau lo vang maw le. MLA office awmna chu sawrkarin an ngai pawimawh dawn si a, a khawtlang tan a ṭha ang a, kawng pawhin a ṭhat phah deuh mai lo vang maw!
Assembly ṭhut khawm dawnah an bial aṭanga lo kal anga travelling bill te an siam ṭhin a nih phei chuan, a tuamah hi an bialah an awm lo niin a lang si a; dawt bill a ni vek mai dawn a. Thlarau MR an sawisel ngam nang. Chu chu sawkar hna thawkten an hriat chuan ‘I tih ang khan ka ti ve dawn’ an han ti ang a, a khup zawkah an ṭang fo mai dawn asin.
- Commissioner Lalkiamlova, Tuikual South