“Lusei ṭawng ‘Mizo ṭawng’ kan ti ta mai hi” tih thupuia hmanga ka thuziak kha

Hman kum khan "Lusei ṭawng `Mizo Ṭawng' kan ti ta mai hi" tih thupuia hmanga ka thu ziak chu Aizawl Post Chanchinbuah chhuah a ni a. (Vanglaini chanchinbuah chhuah a nih leh nih loh ka hre ta lo). Kha ka thu ziak kha Pu B. Lalthangliana’n thui fe ziakin min rawn chhang a, chu a mi chhanna thu ziak chu Vanglaini Chanchinbuah chhuah a ni a; midang pawhin min rawn chhang nualin ka hria. Heng ka thu ziak rawn chhangtute hi han chhang let ila min rawn chhang let leh ang a, ka chhang hneh chuangin ka ring lova; chuvangin chhang lovin ka ngawi ta reng a. Hetianga chhang let lova awm hlen chu ṭhain ka hre lova, tlai khawhnuah ka han chhang dawn a ni.

Amaherawhchu, chhanna ka ziak hmain kan hriat hmasak atana thil ṭulte lo tarlang hmasa ang:- British Sorkar awpna hnuai ata India a indana Independent sorkar a lo nih khan kan ram (tuna Mizoram)-ah hian mipui chunga rorel tur District Council a lo piang ve thuai a, a hmingah `Mizo District Council' vuah a ni. Hetianga District Council a din hian kan ram roreltute chuan tuna ‘Mizoram’ kan tihin a huam chhunga awm Mizo hnahthlakte ṭawng hmanpui ber `Lusei Ṭawng' chu `Mizo Ṭawng' tihin an thlak a. Hei hi tuna Mizoram chhunga mi tam zawkte chuan a nih dan turah kan ngai a ni. Mahse, hei hi a dik lo; a diklohna chu hetiang hi a ni:-

1977 kum khan Mizo tlangval pakhat Churachanpur-a a u hnena hun engemaw chen lo zu awm tawh chuan Churachanpur pa pakhatin "Mizoram chu Duhlian

ṭawng, `Mizo ṭawng' in ti khi in ti dik lo, Mizo hnahthlak ni ve tho, Duhlian Ṭawng hmang ve lote chu Mizo ni ve lo angin min lantir vek alawm," tia a hrilh thu min hrilh a. (Duhlian ṭawng tih hi Lusei ṭawng tih nen thuhmun a ni). He Churachanpur pa thusawi hi a dik hle a ni. A sawi ang hian `Lusei Ṭawng' (Duhlian Ṭawng) `Mizo Ṭawng' tia thlak a nih avang hian Mizo hnam peng, Lusei ṭawng hmang lova mahni hnam bil ṭawng hmangte chu Mizo ni ve lo angin a lantir a ni.

Tuna Mizoram kan tih chhungah ngei pawh hian Mizo hnam peng dang, mahni hnam bil ṭawng hmang, Lusei ṭawng thiam ṭha mang lo an awm nual a; chungte chu mi ṭhenkhat chuan, "Mizo tak tak pawh ni hlei lo," te an ti a. Anmahni zinga mi ṭhenkhat pawh Mizo tak tak ni lova inngai an awm a ni awm e. Chutiang a nih laia `Lusei ṭawng' tih `Mizo Ṭawng' tiha thlak hi a dik lo a ni. Tunah Lusei Ṭawng ni lo Mizo hnam peng dang pakhat hnam bil ṭawng hi a hmingthlakin `Mizo ṭawng' tih ni ta sela, Mizo hnam peng dang, chu ṭawng hmang lote chu Mizo ni ve lo angin min lantir vek dawn a ni. Tuna ka thu ziak min rawn chhangtute kha mahni insit tak chungin ka han chhang let ve ang e. Pu B. Lalthangliana khan `Lusei Ṭawng - Mizo Ṭawng' tia thlak a ni hi a dik lohzia ka ziak kha min rawng chhangin, Churachandpur pa thusawi avang maia hetianga ngaihtuahna neia ziakah min ngaih thu a rawn ziak a, a mi ngaihdan hi a dik chiah a ni. Tun hmain `Lusei Ṭawng' tih `Mizo Ṭawng' tiha thlak a ni hi a diklohna ka lo hre pha lovin hetiang zawng hian ngaihtuahna pawh hi ka lo nei ngai reng reng lova.

Churachanpur pa thusawi ka hriat aṭang hian harh chhuakin `Lusei Ṭawng' tih `Mizo Ṭawng' tia thlak a dik lohzia ka hre chhuak a, hetianga thlak a ni hi pawi ka ti vawng vawng mai. Tin, pawi ka tih rualin hetiang zawnga ngaihtuahna ka lo nei ta hi ka lawm bawk. Kan ram mithiam rualte pawh he mi kawngah hian harh chhuak se ka duh hle a ni. Pu B. Lalthangliana’n ka thu ziak a chhanna lo chhuahna Vanglaini copy ka dah ṭhat kha ka hmu zo ta lova, chuvangin a thu ziak pakhat ka chhan duh chu ka rilrua ka la hriat reng angin ka han tarlang mai ang a, a dik loh chuan min lo ngaidam sela.

Ka hrait dan chuan Mizo hnahthlak zingah Lusei Ṭawng/ Duhlian Ṭawng hmang kan tam ber niin a thuziakah khan a tarlangin ka hria a, hei hi dik nia ngaiin ka han chhang ang e. Mizo hnahthlaka hnam peng zingah hian Lusei Ṭawng/ Duhlian Ṭawng hmang hi tam ber mah ila, ‘Lusei Ṭawng’ tih hi `Mizo Ṭawng,' tia thlak a nih hian Mizo hnam peng, mahni hnam bil ṭawng nei leh hmangte chu Mizo ni ve lo anga an lang hi a ṭha lo a ni. Chuvangin, `Lusei Ṭawng' tih `Mizo Ṭawng' tia thlak hi chu a ṭha lo. Tunah hnam peng dang hnam bil ṭawngte hi tithi vek thei ila chuan hnam pumpuiin ṭawng pakhat kan hmang ang a, hnam inpumkhat takin kan awm dawn a, a nuam hle ang. Mahse, chutiangin hnam bil ṭawng zawng zawng chu kan tih thih vek theih a rinawm si lo.

Chuvangin ‘Lusei Ṭawng’ tih `Mizo Ṭawng' tiha thlak hi chu a fuh lo a ni. Hman kum lawk khan ka thu ziak kha chhang ni awm takin mi pakhatin, "A hmingah Mizo Ṭawng" tih thupuia hmangin thu a rawn ziak a, chu a thuziak chu Vanglaini chanchinbuah chhuah a ni a. Kha a thu ziakah khan chhan duh ka nei a, ka han chhang ang e. `A hmingah `Mizo Ṭawng' tih thu rawn ziaktu khan `Lusei Ṭawng hi Lusei ho chauhin an hmang lo,' tiin a rawn ziak a. Hetianga a ziah hian `Lusei Ṭawng' tih `Mizo ṭawng' tia thlak a pawi lo, a tihna niin a lang. Tuna 'Mizoram' kan tih huam chin chauh kan ngaihtuah chuan a rawn ziak anga Lusei ṭawng hmang vek kan nih avangin `Lusei ṭawng’ tih `Mizo ṭawng' tia thlak hi a pawi hauh lova; mahse, tuna `Mizoram' kan tih pawn lamah hian Mizo hnahthlak hnam peng hran mahni hnam bil ṭawng nei leh hmang, Lusei ṭawng hmang lo engemaw zat an awm ve a. `Lusei ṭawng' tih `Mizo ṭawng' tia thlak a nih hian chungho chu Mizo ni ve lo angin a lantir a, pawi tak a ni.

Ka sawi tawh ang khan Mizo hnam peng dang hnam bil ṭawng te hi tithi vekin Lusei ṭawng hi hmang ṭheuh thei ila chuan `Lusei ṭawng' tih hi `Mizo ṭawng' tia thlak chu a pawi hauh lo; a pawi lo mai pawh ni lovin, a ṭha zawk a ni. Kan hnam ṭawngin hnam bil hming pu lova, hnam pumpui hming a put dawn avangin. Chutianga hnam pumpui ṭawng pakhat hmanga kan awm theih chuan hnam a inpumkhat ang a, a nuam hle ang. Aw chutiang dinhmunah chuan kan hnam hi ding thei ila ka va han ti em! Mahse, chutiang dinhmuna kan din hun chu thlengin a mawi si lo.

Chuvangin, `Lusei ṭawng,' tih `Mizo ṭawng' tia thlak hi chu a ṭha lo a ni. Chhiarttuten ‘Lusei ṭawng’ tih ‘Mizo ṭawng’ tia thlak a ṭhatlohzia leh a dik lohzia hriat phah nan hmang se ka va ti em.

- Lalzidinga Sailo