Written by
C.Thanchuanga
Ramhlun Venglai, Aizawl

Thingphun i uar leh ang u (A ṭha dawn ṭanin ka hria)

Thingphun ṭhatzia leh thing hlutzia, a hrin laiin a hnahin boruak thianghlim (oxygen) a pek chhuah thu te, tuihna kang tur a ven dan te leh kih hnuah pawh thingzai atan te, thingtuah atan te leh meihawl atan leh thil hrang hrang atana thing ṭhatna kan hre hlawm vek a, sorkar leh pawl pawhin nasa takin thingphun lamah hma kan la a, a lawmawm hle. Tuna ka sawi tum tak erawh chu hralh sum atana thingphun (commercial plantation) lam hawi a ni thung.

Kum 30/40 vel aṭang khan mi tam takin hralh sum atan thing phun kan uar a, a bikin teak phei chu kan uar lehzual a, tam tak phei chu puitlingin a hman theih tawh a, ramngaw pangngai lo chereu zel nen kan ṭangkaipui viau tawh nghe nghe a nih hi. Ka hriat danin Aizawlah teak zai hi cubic feet (cft)-ah Rs 550/- vel niin ka hria. Delhi velah chuan Rs 1,300/- vel daih a ni thung. Mahse, Delhi bazaar-ah chuan a phurh thlen mai theih bawk lo lawi si. Mahni huana mahni thing (teak) chin kit tura phalna lak pawh thil awlsam tak a la ni lo zui. Hengte leh thil dang avangin teak leh thing te chu anchhedawng ang lek lekin kan chhuah titih ta a ni.

Thing leh ramngawte hi an ṭangkai avang leh mi pamham ṭhenkhatten ṭhangtharte leh midangte ngaihtuah miah lova an chet ṭhin avangin Supreme Court chuan India hmarchhak leh hmun ṭhenkhata thing lak chu kalhmang khirhkhan tak zawm tur a siam ta a. Hei vang hian thing (teak) huan neih pawh chu a sawnhsawhlawt vak thei ta lo a ni. Sorkarin hmun bik a ruatah sawmill/ wood based industry din tur a ni a, chutah chauh chuan thing pum chu zai phel tur a ni a, hmundanga zai chu dan phal loh (illegal) a ni. A nihna takah chuan tuna Mizoram thingzai kan hman zawng zawng, kuang atana kan hman te, furniture te, insakna te hi dan loa thingzai (illegal timber) vek a ni.

Chuti a nih chuan eng vangin nge sorkar chak tak? kan neih mek leh neih tawhte khan sawmill/ wood based industry chu an din mai loh tih chu zawhna pawimawh tak a ni a, a chhanna awlsam deuh erawh chu ‘a theih mai loh’ tih a ni veleh thung. State sorkar thuneihna piah lam a ni a, Central sorkar phalna a ngai a ni. Kum engemawzat kal ta kha chuan chutiang sawmill dahna hmun chu Reserved Forest aṭanga km 8 pawn lam tur tih a ni a, Mizoramah hian kan lui lian zawng zawng leh Silchar-Aizawl-Lung-Saiha kawng NH hi reserved forest a nih vek si avangin reserved forest aṭanga hla tawk hmun awm te te chu kawng kal lohna leh power supply awmlohna a ni bawk si a, sawmill dahna hmun tur ṭha chu awm lo tluk a ni. Mizoram sorkar rawtna ṭhenkhat pawh central sorkar mit tlung zo a awm si lova, sawmill din theih a ni ta rih lo a ni. Chutih laiin ṭhenawm state-a sawmill-ah chuan Mizoram thing tum chu zai tura phurh chhuah chu phal a ni lawi si. Chuvangin, transit pass nei leh ruk ruk thing tam tak chuan Zoram a chhuahsan hem hem thung. Dan a khirh em avangin teak kung chu man ṭha takin hralh theih a ni lawi bawk si lo.

Ramin hma a sawn a, thiamna a sang a, thlirdan a inthlak zel bawk. Forest ministry chuan mithiam rual Pu Bansal-a hovin zirbingna an neih tir a, an hmuhchhuah chu khuahkhirh lutuk hi a ṭha ber lo tih a ni. Mi ṭhenkhatin Mizoramah pawh zu chu khap bur aiin zalen ang reng taka khuahkhirh a ṭha zawk an tih ang hi a ni mahna. Chu zirbingna rah leh ngaihtuahna hmasawn zel vang chu a ni ngei ang, kum hlui September thla khan Central sorkar chuan sawmill/ wood based industry chungchangah guidelines thar an ti chhuak ta a, chumi ang chuan State sorkar thuneihnaah a dah ta a ni.

He guidelines zulzui hian Mizoram Forest Department chuan Rules an siam mek a, Rules hi peih a nih a, ṭul dangte tih fel a nih hunah chuan dan angin Mizoramah thing kan zai thei dawn a nih chu. Mipui tana ṭangkai tur a nih bakah sorkar pawhin chhiah a hmuh theihna tur a nih avangin dan anga sawmill/ wood based industry din hi sorkar hian chak taka a kalpui han beisei ta ila, kumin 2017 chawhma lam hi chuan puitling thei turah han ngai phawt teh ang.

Bairabi-ah rel lian a lo thleng ta bawk a, han chhut thuak chuan Bairabi aṭanga Delhi hi rel-a thawn chuan thing cft 1 hi Rs 100/- velin a thleng thei a, chuti a nih chuan teak phel (file) chu cft-ah Rs 1,000 emaw a aia tovin emaw a hralh theih dawn a nih chu.

Heng bakah hian teak/ thing thliar sin (beads) te pawh dan angin a siam theih ang a, bamboo matboard siamna khawl neite pawhin plywood an siam thei ang a, state pawn aṭanga lak luh ngai lovin kan thawn chhuak theih tawh zawk dawn a ni. Mipui leh sorkar pawh an hlawkpui hle dawn bawk.

Hetih lai hian a pawimawh ber thing chi hrang, First Class heng teak, ngiau, char etc. mai bakah thing ṭhangduang (secondary wood an tih) ngah hi a ṭha viauin ka ring. Teak bik hi han kih hian a lo chawr (coppice) leh ṭhin a, chung zinga a lian ṭha ber chu zuahin a kung hmasa aiin a ṭhangduang a, ei a tling hma zawk an ti leh zel bawk (mau/ rua ang deuh a nih chu!). Chuvangin, a thei fa chuan kumin chu thing phun i han uar thar leh ang u hmiang. Kan ram ruak zawng zawng hi thing, mau leh rua hmunah siam ila, kawng tam takah kan ṭhatpui dawn nia.

- C.Thanchuanga, Ramhlun Venglai, Aizawl